Sở GD-ĐT TP.HCM vừa có chỉ đạo mạnh mẽ nhằm siết chặt trách nhiệm của hiệu trưởng trong công tác đảm bảo an toàn thực phẩm tại các trường học. Theo đó, hơn 3.500 hiệu trưởng từ các trường mầm non, tiểu học, THCS, THPT, trường phổ thông nhiều cấp học, trường có yếu tố nước ngoài, trung tâm giáo dục thường xuyên và trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên trên toàn địa bàn thành phố đều phải trực tiếp tham dự các lớp tập huấn do Sở GD-ĐT và Sở An toàn thực phẩm TP.HCM đồng tổ chức.
Hiệu trưởng phải trực tiếp tham gia tập huấn
Chương trình tập huấn gồm 7 lớp, diễn ra từ ngày 21.7 đến hết 11.8. Điểm khác biệt so với các năm trước, khi nhà trường có thể cử phó hiệu trưởng hoặc nhân viên y tế đi dự, thì năm nay hiệu trưởng bắt buộc phải có mặt. Sở GD-ĐT sẽ điểm danh và có công văn nhắc nhở các đơn vị có hiệu trưởng vắng mặt.
Bà Nguyễn Thị Lam Phương, Trưởng phòng Giám sát ngộ độc thực phẩm và thông tin truyền thông, Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, phát biểu tại buổi tập huấn ngày 28.7: "Vì sao hôm nay chúng ta phải tổ chức buổi tập huấn dành riêng cho các hiệu trưởng? Bởi vì vừa qua, trên địa bàn TP.HCM đã xảy ra một số vụ ngộ độc thực phẩm tại các trường học. Qua các sự việc này, vai trò của hiệu trưởng đã thể hiện như thế nào và những khó khăn gặp phải là gì? Thực tế, nhiều hiệu trưởng còn tỏ ra bỡ ngỡ, chưa nắm rõ quy định cũng như quy trình xử lý, dẫn đến không ít khó khăn cho công tác điều tra".
Quy trình phòng ngừa - xử lý sự cố - phối hợp điều tra
Bà Phương nhấn mạnh, dù hiệu trưởng không trực tiếp chế biến hay lưu mẫu, nhưng phải chịu trách nhiệm trong việc phòng ngừa ngộ độc thực phẩm. Quy trình quan trọng mà hiệu trưởng cần ghi nhớ gồm: Phòng ngừa - xử lý sự cố - phối hợp điều tra. Việc nắm vững quy trình này giúp tránh tình trạng bỡ ngỡ khi đoàn điều tra xuống làm việc, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến pháp lý cho bản thân và những người liên quan.
Bà Phương cũng lưu ý, nếu thiếu kỹ năng xử lý, sự cố không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe học sinh mà còn gây lo ngại trong dư luận và phản ứng gay gắt từ phía phụ huynh. Do đó, hiệu trưởng phải chủ động rà soát toàn bộ quy trình tại đơn vị, tổ chức tập huấn lại cho nhân viên, đặc biệt là bảo mẫu và những người tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Khi có sự cố xảy ra, điều quan trọng nhất là phải bình tĩnh, tránh hoảng loạn dẫn đến quên sót các bước xử lý.
Quy trình xử lý khi nghi ngờ ngộ độc thực phẩm
Bà Phương đã nêu rõ quy trình bắt buộc khi xảy ra nghi ngộ độc thực phẩm trong trường học. Đầu tiên, phải bình tĩnh và báo cáo khẩn cấp cho trạm y tế phường, cơ sở y tế gần nhất và Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, đồng thời phối hợp cấp cứu kịp thời cho học sinh. Thứ hai, giữ nguyên hiện trường và mẫu thực phẩm, kể cả phần thức ăn thừa mà học sinh đã ăn. Đây là căn cứ quan trọng để điều tra nguyên nhân. Thứ ba, hiệu trưởng phải tổ chức quản lý mẫu lưu thực phẩm đúng quy định.
Bà Phương cho biết, dù là bếp ăn tự tổ chức hay do đối tác bên ngoài cung cấp, trách nhiệm pháp lý thường rất dai dẳng. Ranh giới trách nhiệm giữa nhà trường và cơ sở cung cấp suất ăn phụ thuộc rất lớn vào mẫu lưu. Đối với bếp ăn tự nấu, việc lưu mẫu phải đúng quy trình, đảm bảo vệ sinh thiết bị và nhiệt độ theo hướng dẫn. Khi xảy ra tranh chấp pháp lý, câu hỏi đặt ra sẽ là: "Mẫu lưu này do ai cung cấp và có hợp lệ hay không?". Mẫu lưu chính là bằng chứng quan trọng nhất để bảo vệ nhà trường hoặc làm rõ trách nhiệm của cơ sở cung cấp thức ăn.
Những lưu ý khi chế biến thực phẩm
Thạc sĩ Lê Phúc Đảm, báo cáo viên Phòng quản lý tiêu chuẩn và kiểm nghiệm, Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, thông tin về vùng nhiệt độ nguy hiểm từ 5 - 60 độ C, trong đó vi khuẩn phát triển tốt nhất ở 21 - 45 độ C. Điều này lý giải vì sao vào các tháng nắng nóng như tháng 4, tháng 5, TP.HCM thường xảy ra nhiều vụ ngộ độc thực phẩm.
Ông Đảm đặc biệt nhấn mạnh đến vi khuẩn Salmonella - căn nguyên của nhiều vụ ngộ độc thực phẩm nghiêm trọng. Dẫn chứng vụ việc ở Khánh Hòa khiến 1 học sinh tử vong do món gà chiên, ông cho biết nhiều nơi rã đông gà đông lạnh không đúng quy định. Khi chiên với lửa lớn, thịt bên ngoài cháy xém nhưng bên trong xương gà vẫn lạnh, còn máu, không đủ nhiệt độ để tiêu diệt vi khuẩn Salmonella. Do đó, thực phẩm phải được rã đông đúng tiêu chuẩn, có thể luộc trước khi chiên hoặc rạch miếng gà để chín đều.
Ông Đảm cũng cảnh báo tình trạng khi thấy học sinh có dấu hiệu ngộ độc, thầy cô lo sợ tự xử lý bằng cách xức dầu hoặc cho uống thuốc cầm tiêu chảy, điều này có thể nguy hiểm đến sức khỏe và tính mạng của trẻ. Thay vào đó, phải chuyển ngay trẻ xuống phòng y tế, trạm y tế hoặc cơ sở y tế gần nhất, không được tự ý cho uống thuốc.
Thực hiện nghiêm yêu cầu khám sức khỏe và lưu mẫu
Các báo cáo viên Sở An toàn thực phẩm TP.HCM nhấn mạnh hiệu trưởng phải chỉ đạo thực hiện nghiêm chế độ kiểm thực 3 bước, lưu mẫu thức ăn. Người trực tiếp chế biến thức ăn phải được tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm, được chủ cơ sở xác nhận và không mắc các bệnh truyền nhiễm như tả, lỵ, thương hàn, viêm gan A, E, viêm da nhiễm trùng, lao phổi, tiêu chảy cấp trong quá trình sản xuất, kinh doanh thực phẩm.
Bà Nguyễn Thị Lam Phương cũng nhắc nhở về tình trạng thiếu người, nhiều trường đã huy động bảo mẫu tham gia chia thức ăn cho học sinh. Bà Phương khẳng định việc này hoàn toàn sai quy định. Ngoài ra, hiệu trưởng cần chú ý kiểm soát nguồn nước uống trong nhà trường - một trong những nguyên nhân có thể dẫn đến ngộ độc. Cần kiểm tra kỹ học sinh uống nước như thế nào, lô sản xuất của nước đóng chai/bình ra sao để đảm bảo an toàn tuyệt đối.
