Sau hơn 30 năm phát triển, nghề nuôi cá lồng trên sông Son tại xã Phong Nha, tỉnh Quảng Trị đã mở rộng đáng kể về quy mô. Toàn xã hiện có 259 hộ nuôi với 516 lồng cá, tập trung chủ yếu tại các thôn Gia Tịnh, Xuân Sơn, Sơn Trạch, Na và Chày Lập. Thôn Gia Tịnh là khu vực có mật độ lồng nuôi cao nhất, nơi người dân không có đất sản xuất nông nghiệp đã tận dụng dòng sông Son để gây dựng nghề nuôi cá lồng, biến nguồn nước thành sinh kế lâu dài.
Quy mô và phương thức nuôi cá lồng
Mỗi hộ nuôi trung bình duy trì từ 3 đến 6 lồng, với mật độ thả từ 100 đến 650 con mỗi lồng tùy kích cỡ. Cá được nuôi gối vụ, có lồng mới một năm, có lồng đã ba đến bốn năm tuổi. Ông Phan Hải Hà, Chủ tịch UBND xã Phong Nha, cho biết: “Nghề nuôi cá lồng trên sông Son hiện là một trong những ngành sản xuất đặc trưng của địa phương, vừa tạo sinh kế cho người dân, vừa góp phần hình thành sản phẩm du lịch mang bản sắc riêng.”
Gia đình bà Trần Thị Nga (sinh năm 1972) hiện duy trì 6 lồng cá. Theo bà Nga, cá phải nuôi ít nhất ba năm, đạt trọng lượng trên 3 kg mới xuất bán để thịt săn chắc, thơm ngon. Những con nặng 8-10 kg thường phải mất khoảng năm năm chăm sóc. Mỗi năm, gia đình bà xuất bán khoảng 1,5 tấn cá với giá từ 100.000-120.000 đồng/kg, doanh thu khoảng 150-180 triệu đồng. “Thức ăn chủ yếu là cỏ voi, lá sắn, rong rêu vớt dưới sông Son và bột ngô nấu chín. Đến mùa đông, chúng tôi còn đi thu gom củ sắn để bổ sung thức ăn cho cá”, bà Nga chia sẻ.
Thức ăn tự nhiên và chất lượng đặc trưng
Điểm đặc biệt của cá trắm sông Son là được nuôi trong môi trường nước chảy tự nhiên, sử dụng nguồn thức ăn xanh như cỏ, rong và lá sắn, nên thịt săn chắc, thơm ngon. Đây là món ăn được nhiều du khách lựa chọn sau hành trình khám phá Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha – Kẻ Bàng. Chị Đoàn Thị Tâm (sinh năm 1989) có 12 năm gắn bó với dòng sông Son, nuôi ba lồng cá, mỗi lồng thả từ 350-650 con. Để chủ động nguồn thức ăn, nhiều ngày chị phải rời nhà từ 3 giờ sáng lên khu vực nông trường Việt Trung hái lá sắn, đến trưa mới trở về cho cá ăn. Chị Tâm cho biết, cá được cho ăn nhiều lá sắn sẽ phát triển tốt, sau khoảng ba năm đạt trọng lượng từ 3,5-4,5 kg là có thể xuất bán. Dù công việc vất vả nhưng đầu ra khá ổn định nhờ nhu cầu từ các nhà hàng và lượng khách du lịch đến Phong Nha ngày càng tăng.
Hiệu quả kinh tế và phát triển sản phẩm OCOP
Theo UBND xã Phong Nha, trong 6 tháng đầu năm 2026, sản lượng cá lồng trên sông Son đạt khoảng 220 tấn. Với giá bán phổ biến khoảng 100.000-120.000 đồng/kg, doanh thu ước đạt hơn 24 tỷ đồng. Nếu duy trì sản lượng như hiện nay, doanh thu cả năm có thể đạt khoảng hơn 48 tỷ đồng. Không chỉ tiêu thụ dưới dạng cá tươi, địa phương còn phát triển các sản phẩm chế biến như chả cá trắm đạt chuẩn OCOP, góp phần nâng cao giá trị nông sản và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Lễ hội và kết nối du lịch
Hằng năm, vào dịp nghỉ lễ 30/4-1/5, xã tổ chức Lễ hội cá trắm sông Son nhằm quảng bá thương hiệu, kết nối tiêu thụ sản phẩm và tôn vinh những hộ nuôi cá tiêu biểu. Ông Phan Hải Hà nhấn mạnh: “Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục phát triển nghề nuôi cá theo hướng bền vững, gắn với bảo vệ môi trường, giữ gìn chất lượng nguồn nước và nâng cao chất lượng sản phẩm. Cùng với đó, xã sẽ đẩy mạnh kết nối nghề nuôi cá lồng với du lịch cộng đồng, tạo thêm các trải nghiệm để du khách tham quan lồng nuôi, tìm hiểu đời sống người dân ven sông và thưởng thức đặc sản cá lồng sông Son.” Từ một dòng sông gắn với mưu sinh, sông Son hôm nay đang góp phần tạo nên thương hiệu đặc sản địa phương, thúc đẩy chuyển dịch sinh kế theo hướng bền vững và gia tăng giá trị kinh tế cho Phong Nha.
