Dự thảo tăng lương hưu: Hai phương án với mức hỗ trợ khác biệt
Theo dự thảo Nghị định về điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng đang được Bộ Nội vụ lấy ý kiến, có hai phương án được đưa ra nhằm cải thiện đời sống cho hàng triệu người từ ngày 1.7.2026. Các phương án này tập trung vào việc cân bằng giữa nguyên tắc đóng - hưởng và hỗ trợ nhóm có thu nhập thấp, đặc biệt trong bối cảnh chi phí sinh hoạt leo thang.
Chi tiết hai phương án tăng lương hưu
Ở phương án thứ nhất, dự thảo đề xuất điều chỉnh theo hướng kết hợp giữa tăng theo tỷ lệ phần trăm và cộng thêm một khoản tiền cụ thể. Cụ thể, từ ngày 1.7.2026, nhóm đối tượng chính như cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, quân nhân, công an… sẽ được tăng thêm 4,5% và cộng thêm 200.000 đồng/tháng trên mức hưởng của tháng 6.2026. Đối với một số nhóm khác như người hưởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, trợ cấp tuất hằng tháng…, mức điều chỉnh là tăng thêm 8%.
Trong khi đó, phương án 2 đưa ra cách điều chỉnh đơn giản hơn khi áp dụng mức tăng đồng loạt 8% đối với toàn bộ các đối tượng. Phương án này nhấn mạnh nguyên tắc đóng - hưởng, nhưng có thể làm gia tăng khoảng cách thu nhập giữa các nhóm thụ hưởng.
Cơ chế hỗ trợ đặc biệt cho người có mức hưởng thấp
Đáng chú ý, dự thảo bổ sung cơ chế hỗ trợ đối với người có mức hưởng thấp, đặc biệt là những người nghỉ hưởng trước năm 1995. Theo đó, sau khi điều chỉnh mà mức hưởng vẫn dưới 3,8 triệu đồng/tháng, họ sẽ tiếp tục được tăng thêm. Cụ thể:
- Người có mức hưởng dưới 3,5 triệu đồng/tháng được tăng thêm 300.000 đồng/người/tháng.
- Người có mức từ 3,5 triệu đồng đến dưới 3,8 triệu đồng/tháng sẽ được nâng lên bằng 3,8 triệu đồng/tháng.
Bộ Nội vụ lý giải, việc xây dựng phương án 1 dựa trên chỉ số giá tiêu dùng (CPI), khả năng cân đối ngân sách nhà nước và quỹ bảo hiểm xã hội, đồng thời đảm bảo cải thiện mức hưởng đối với nhóm có lương hưu thấp. Ngược lại, phương án 2 tăng đồng đều 8% có thể không khắc phục được chênh lệch lương hưu giữa người hưởng thấp và người hưởng cao, thậm chí kéo dài khoảng cách, và chưa thể chế hóa Nghị quyết 28 về thay đổi cách thức điều chỉnh lương hưu theo hướng chia sẻ.
Ý kiến chuyên gia về phương án dung hòa
Theo TS Bùi Sỹ Lợi, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, phương án tăng đồng đều 8% có ưu điểm là đảm bảo nguyên tắc đóng - hưởng, hạn chế tâm tư giữa các nhóm thụ hưởng. Tuy nhiên, ông lo ngại chi phí đời sống leo thang ảnh hưởng đến người nghỉ hưu, do đó cần bình ổn giá cả thị trường để đảm bảo an sinh. Về lâu dài, cần có lộ trình nâng dần mức hưởng của nhóm nghỉ hưu trước năm 1995, vì đây là nhóm có thu nhập thấp, mức hưởng sau điều chỉnh vẫn còn khoảng cách khá xa so với mức lương tối thiểu vùng hiện nay.
PGS-TS Giang Thanh Long, giảng viên cao cấp Trường đại học Kinh tế quốc dân, nhấn mạnh việc điều chỉnh lương hưu không đơn thuần là tăng đồng đều mà cần hướng tới thu hẹp khoảng cách thu nhập giữa các nhóm. Ông lấy ví dụ: một người hưởng 1 triệu đồng/tháng khi tăng 8% chỉ tăng thêm 80.000 đồng, trong khi người hưởng 10 triệu đồng sẽ tăng thêm tới 800.000 đồng, khiến chênh lệch giữa 2 nhóm tiếp tục giãn rộng.
Về phương án 1 tăng 4,5% cộng thêm 200.000 đồng, ông Long cho rằng đây là công cụ điều tiết để giảm bớt khoảng cách thu nhập. "Khoản cộng thêm này có ý nghĩa rất lớn với người thu nhập thấp, đặc biệt trong bối cảnh giá cả sinh hoạt tăng. Đối với nhóm có mức lương hưu rất thấp, họ là những đối tượng chịu tác động nặng nề nhất khi giá cả thị trường biến động", ông Long phân tích. Theo chuyên gia, chính sách điều chỉnh cần đảm bảo người có mức hưởng thấp duy trì được mức sống tối thiểu, đồng thời vẫn tôn trọng nguyên tắc đóng - hưởng.
Ông Long nêu quan điểm: "Thay vì chỉ chọn một trong 2 phương án, cơ quan quản lý có thể tính tới giải pháp dung hòa, dựa trên dữ liệu cụ thể để đạt được sự cân bằng giữa công bằng và bền vững". Điều này cho thấy sự cần thiết của một phương án linh hoạt, kết hợp ưu điểm của cả hai đề xuất để đáp ứng nhu cầu đa dạng của người thụ hưởng trong bối cảnh kinh tế hiện nay.
