Phát triển đô thị bền vững, xanh, thông minh, có khả năng chống chịu và thích ứng với biến đổi khí hậu là định hướng chiến lược được Đảng, Nhà nước xác định trong nhiều chủ trương, chính sách quan trọng. Việc ban hành bộ tiêu chí nhằm 'đo' sức chống chịu của đô thị với biến đổi khí hậu được xem là cấp thiết.
Bộ tiêu chí được thiết kế theo 5 nhóm
Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) cho biết dự thảo Thông tư hướng dẫn đánh giá khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu của các đô thị dựa trên Bộ chỉ số đô thị chống chịu với biến đổi khí hậu tại Việt Nam, đã áp dụng thí điểm tại 28 đô thị giai đoạn 2015 - 2016. Ngoài ra, cơ quan này tham khảo kinh nghiệm từ Quỹ Rockefeller, Cơ quan LHQ về giảm nhẹ rủi ro thiên tai và bộ chỉ số của Trung Quốc. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy phát triển đô thị chống chịu biến đổi khí hậu cần đánh giá toàn diện gồm: chuẩn bị phòng ngừa trước thiên tai, khả năng chống chịu trong thiên tai, khả năng phục hồi và phát triển sau thiên tai.
Bộ tiêu chí gồm 5 nhóm nội dung lớn: chính sách quản lý phát triển đô thị; cơ sở hạ tầng đô thị thiết yếu; môi trường sinh thái; năng lực xã hội; năng lực kinh tế, tài chính. Mỗi nhóm có các chỉ số đo lường cụ thể, phù hợp đặc điểm từng loại đô thị, phản ánh từ quy hoạch, đầu tư hạ tầng, bảo vệ môi trường đến ứng phó, phục hồi sau thiên tai và huy động nguồn lực.
Chi tiết các nhóm tiêu chí
Trong nhóm hạ tầng thiết yếu, xem xét khả năng duy trì hoạt động của cấp nước, cấp điện, giao thông, thông tin cảnh báo sớm khi xảy ra thiên tai. Nhóm môi trường sinh thái đánh giá bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên, tích hợp hạ tầng xanh, giải pháp dựa vào thiên nhiên, tỷ lệ thu gom và xử lý nước thải, chất thải rắn. Nhóm năng lực xã hội và kinh tế - tài chính chú trọng bảo đảm an toàn công trình công cộng, nâng cao nhận thức cộng đồng, bố trí nguồn lực đầu tư, giảm thiểu thiệt hại kinh tế và tăng cường phục hồi sau thiên tai.
Tùy loại đô thị sẽ có tiêu chí đánh giá riêng. 5 nhóm tiêu chí và chỉ số thành phần đánh giá theo 4 mức: tốt, khá, trung bình và hạn chế. Tổng số điểm phản ánh mức độ chống chịu của từng đô thị. Bộ tiêu chí đang được lấy ý kiến chuyên gia và chính quyền địa phương.
Ban soạn thảo cho biết đây là công cụ đánh giá và căn cứ để địa phương xác định tồn tại, hạn chế, từ đó xây dựng kế hoạch đầu tư, nâng cao năng lực thích ứng và giảm thiểu rủi ro.
Khả thi và dễ sử dụng
Ông Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị, cho biết: 'Trên cơ sở thực tiễn trong nước và trên thế giới, các chỉ số đánh giá khả năng chống chịu biến đổi khí hậu của các đô thị được xây dựng theo hướng xuyên suốt, toàn diện từ giai đoạn chuẩn bị ứng phó, chống chịu, phục hồi đến thích ứng lâu dài trước thiên tai và các hiện tượng khí hậu cực đoan trong các lĩnh vực như xây dựng chính sách; cơ sở hạ tầng thiết yếu; môi trường sinh thái; năng lực xã hội; nguồn lực kinh tế, tài chính. Các chỉ số được thiết kế theo hướng bảo đảm tính khả thi và dễ áp dụng trong thực tiễn bao gồm việc thu thập dữ liệu, xác định thang điểm và phương pháp đánh giá.'
Các chỉ số đã được thí điểm tại Cao Bằng, Khánh Hòa, Hải Phòng, Quảng Ninh... Kết quả cho thấy nội dung chỉ số là thiết yếu, quan trọng để đánh giá sức chống chịu cấp tỉnh, cấp xã. Số liệu có thể thu thập từ cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ công ích; phương pháp tính toán, cho điểm đơn giản, rõ ràng. Kết quả phản ánh khả năng phòng ngừa, đáp ứng, khắc phục trước, trong và sau tác động của biến đổi khí hậu.
Ông Trần Quốc Thái nhấn mạnh: 'Xuất phát từ cơ sở chính trị, pháp lý và cơ sở thực tiễn nêu trên, việc xây dựng và ban hành Thông tư là rất cần thiết đối với công tác quản lý phát triển đô thị, phù hợp với xu hướng và thông lệ quốc tế.'
Kiến nghị thí điểm tại vùng phơi nhiễm cao
TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP.HCM, nhận xét bộ tiêu chí xây dựng trên nền tảng dữ liệu lịch sử 40 năm và tầm nhìn dự báo 10 năm tới, tích hợp 5 nhóm trụ cột từ vật lý khí hậu đến kinh tế, tài nguyên, xã hội, thể chế và đối sánh quốc tế. Cách tiếp cận này cung cấp công cụ phân tích chính sách giá trị thực tiễn cao, hỗ trợ hoạch định và giám sát thực hiện cam kết khí hậu quốc gia đến năm 2035 và xa hơn.
Ông kiến nghị Bộ NN-MT phối hợp cung cấp, chuẩn hóa dữ liệu đầu vào, đảm bảo đồng bộ với kịch bản biến đổi khí hậu quốc gia. Xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, cập nhật hằng năm và tính toán tự động chỉ số tổng hợp. Trước mắt thí điểm tại 2-3 vùng phơi nhiễm cao như Đồng bằng sông Cửu Long, ven biển miền Trung, Đồng bằng sông Hồng trước khi nhân rộng toàn quốc. Gắn kết bộ tiêu chí với lộ trình NDC 3.0 và Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Định kỳ 5 năm tổ chức đánh giá độc lập, đối chiếu với báo cáo quốc tế.
Không làm phát sinh chi phí
Thông tư quy định xây dựng thuyết minh đánh giá khả năng chống chịu biến đổi khí hậu của đô thị. Số liệu được thiết kế dễ thu thập, tính toán từ nguồn cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức cung cấp dịch vụ công, do đó không phát sinh chi phí và thực hiện theo chức năng nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nước.
