Hơn mười năm trước, cậu học trò người H'Mông Lìa Xuân Ngọc, sinh năm 2006, ở bản Chiềng Tương, xã Lóng Phiêng (Sơn La) đứng trước nguy cơ phải bỏ học từ lớp 4 để theo bố mẹ lên nương. Đúng lúc đó, Đồn Biên phòng Chiềng Tương nhận em vào chương trình "Nâng bước em tới trường – Con nuôi Đồn Biên phòng". Những suất học bổng, sách vở, quần áo mới cùng những chuyến vượt núi của cán bộ, chiến sĩ đến tận nhà động viên đã trở thành động lực giúp cậu học trò nhỏ không dừng bước đến trường.
Trong ký ức của Ngọc, lần em bị sốt nặng giữa mùa mưa lũ, gia đình không đủ điều kiện đưa đi chữa trị, là kỷ niệm không thể quên. Nhận được tin, cán bộ Đồn Biên phòng Chiềng Tương vượt qua quãng đường trơn trượt, lũ ống đe dọa để lên bản, kịp thời điều trị giúp em qua cơn nguy hiểm. Từ sự quan tâm chân thành ấy, hình ảnh người lính biên phòng đã trở thành hình mẫu để em noi theo.
Từ học trò nghèo đến học viên Học viện Biên phòng
Đến nay, Lìa Xuân Ngọc đã trở thành học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội của Học viện Biên phòng, được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam và đang phấn đấu để sau này trở về công tác trên chính tuyến biên giới quê hương. Trong lá thư gửi các cán bộ Đồn Biên phòng Chiềng Tương từ vọng gác đêm mưa tháng 7 năm 2026, Ngọc viết: "Con chào các bố! Các bố ở đơn vị có khỏe không ạ? Giữa không gian yên tĩnh của Học viện, con lại nhớ đến các bố, nhớ những ngày gian khó được các bố lặn lội mang cho chiếc cặp mới, tập vở, bộ sách hỗ trợ con đi học mỗi ngày... Điều ấy con nguyện biết ơn cả đời để nỗ lực rèn luyện, trưởng thành như bây giờ..."
Chia sẻ với phóng viên, Lìa Xuân Ngọc tâm sự: "Nếu không có sự nâng đỡ của các cán bộ, chiến sĩ biên phòng, em không thể có được ngày hôm nay. Chính tình thương, sự hy sinh thầm lặng ấy trở thành động lực để em quyết tâm học tập, rèn luyện, xứng đáng với niềm tin mà các bố nuôi đã dành cho mình." Năm học vừa qua, em đạt danh hiệu Chiến sĩ tiên tiến với điểm tổng kết 7,98. Điều em hướng tới không chỉ là trở thành một sĩ quan biên phòng mà còn được tiếp tục góp sức giữ gìn bình yên trên chính mảnh đất nơi mình sinh ra.
Hoàng Thị Ngân Hà và ước mơ trở thành cô giáo
Tại xã biên giới Phiêng Khoài, Hoàng Thị Ngân Hà, người dân tộc Thái, từng nhiều lần lo lắng sẽ phải gác lại việc học vì hoàn cảnh gia đình khó khăn. Năm 2021, em được Bộ đội Biên phòng Sơn La nhận đỡ đầu. Trong suốt những năm học trung học phổ thông, khoản hỗ trợ hằng tháng cùng sự quan tâm, động viên thường xuyên của cán bộ, chiến sĩ đã giúp Hà yên tâm đến lớp. Điều Hà nhớ nhất là mỗi lần các chú bộ đội lên bản đều mang theo vở mới, hỏi han việc học và nhắc em phải luôn kiên trì theo đuổi ước mơ.
Năm 2024, Hoàng Thị Ngân Hà trúng tuyển Trường đại học Tây Bắc với 25,75 điểm, hiện là sinh viên năm thứ ba ngành Sư phạm tiếng Anh. Em luôn nuôi dưỡng mong muốn sau khi tốt nghiệp sẽ trở về quê hương, mang tri thức đến với trẻ em vùng cao, để nhiều em nhỏ có hoàn cảnh giống mình tiếp tục được đến trường.
Tình đoàn kết Việt Nam – Lào qua những "con nuôi" Đồn Biên phòng
Chương trình không chỉ hỗ trợ học sinh trong nước mà còn trở thành biểu tượng đẹp của tình đoàn kết Việt Nam – Lào. Tại bản Đán, xã Mường Ét, tỉnh Hủa Phăn (Lào), cậu học trò Thạo Phe từng phải nghỉ học sau khi bố mất sớm, mẹ đi bước nữa, sống cùng bà nội già yếu ngoài 80 tuổi và người anh mắc bệnh hiểm nghèo. Đồn Biên phòng Cửa khẩu Chiềng Khương đã nhận hỗ trợ em từ năm 2016, đều đặn trích một phần tiền lương hằng tháng để giúp em có điều kiện tiếp tục học tập.
Thiếu tá Đoàn Văn Khánh, Đội trưởng Đội Thủ tục, Trạm Biên phòng Cửa khẩu Chiềng Khương, người trực tiếp đỡ đầu Thạo Phe, cho biết: "Mỗi lần sang thăm, điều khiến chúng tôi vui nhất là thấy cậu học trò ngày càng tự tin, khỏe mạnh và tiếp tục đến trường." Bà Nang Nọi Phôm Mi Xay, bà nội của Thạo Phe, chia sẻ: "Bộ đội Việt Nam từ lâu đã trở thành người thân trong gia đình. Nhờ sự quan tâm của bộ đội Việt Nam, bà cháu tôi không chỉ được hỗ trợ thuốc men, chăm sóc sức khỏe mà còn có thêm niềm tin để cháu tôi tiếp tục học tập." Tại điểm trường Cụm bản Đán, thầy giáo Khên Thong đánh giá Thạo Phe là học sinh giàu nghị lực, luôn nỗ lực vươn lên. Thầy nhấn mạnh: "Sự đồng hành của Bộ đội Biên phòng Việt Nam không chỉ giúp một học sinh Lào có cơ hội tiếp tục đến trường mà còn thể hiện tình đoàn kết đặc biệt giữa Nhân dân hai nước Việt Nam - Lào."
Những con số ấn tượng và sự đầu tư cho tương lai biên giới
Đến nay, các Đồn Biên phòng thuộc Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Sơn La đã nhận nuôi dưỡng 14 học sinh theo chương trình "Con nuôi Đồn Biên phòng"; đỡ đầu 119 học sinh thông qua chương trình "Nâng bước em tới trường", trong đó có 9 học sinh nước bạn Lào. 23 em đã trưởng thành, tiếp tục theo học tại các trường đại học, cao đẳng, học viện và nhà trường Quân đội. Dự án "Cán bộ, chiến sĩ Quân đội nâng bước em tới trường" đang hỗ trợ thêm 155 học sinh dân tộc thiểu số khu vực biên giới với tổng kinh phí gần 1,2 tỷ đồng mỗi năm.
Bên cạnh đó, các mô hình như "Ươm mầm xanh biên giới – Vững bước tới tương lai", "Bữa sáng cho em", "Tiếp sức mùa thi" được duy trì hiệu quả, góp phần giảm tỷ lệ học sinh bỏ học và tạo điều kiện để các em yên tâm học tập. Đại tá Vũ Đức Tú, Phó Chính ủy Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Sơn La, khẳng định: "Đối với mỗi cán bộ, chiến sĩ, việc đồng hành cùng học sinh vùng biên giới không chỉ là trách nhiệm mà còn là tình cảm và sự tri ân đối với người dân đã nhiều năm gắn bó, cùng Bộ đội Biên phòng bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia."
Những phần quà, suất học bổng và sự động viên chân thành hôm nay đang góp phần hình thành một lớp trí thức trẻ lớn lên từ vùng biên giới của Sơn La. Đó không chỉ là kết quả của một chương trình an sinh giàu tính nhân văn mà còn là sự đầu tư cho tương lai lâu dài của vùng biên giới, nơi mỗi em học sinh đồng bào các dân tộc trưởng thành sẽ trở thành một "cột mốc lòng dân", góp phần giữ gìn chủ quyền, phát triển quê hương và củng cố nền biên phòng toàn dân vững chắc.
