Tại cuộc họp do Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu chủ trì ngày 26/6 triển khai kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với ngành giáo dục, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh sự cần thiết của các quy định kiểm soát việc trẻ em tiếp cận mạng xã hội và các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) chưa được kiểm soát. Ông cho rằng không gian mạng đã trở thành nơi học sinh dành nhiều thời gian học tập, giao tiếp, nhưng sự phát triển nhanh của mạng xã hội và AI đặt ra nhiều thách thức cho công tác bảo vệ trẻ em.
Bộ trưởng đề xuất quy định bảo vệ trẻ em trên môi trường số
"Chúng ta cần có các quy định để quản lý việc tiếp cận của trẻ em đối với mạng xã hội và các công cụ AI chưa được kiểm soát, không phải để hạn chế quyền của người dân mà là để bảo vệ các em", Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn phát biểu. Ông cũng nhấn mạnh giáo dục là trách nhiệm của toàn xã hội, cần tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường và các cơ quan liên quan để xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh trong bối cảnh chuyển đổi số.
Chuyên gia: Kiểm soát trẻ em dùng mạng xã hội là trách nhiệm của người lớn
Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Đặng Hoa Nam, nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, nay là Bộ Nội vụ), Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, cho rằng việc nghiên cứu biện pháp kiểm soát trẻ em sử dụng mạng xã hội và AI là cần thiết. Ông nhấn mạnh: "Trẻ em là chủ thể có quyền, nhưng phần lớn các quyền của trẻ em do người lớn có trách nhiệm bảo đảm thực hiện. Vì vậy, việc hạn chế hay cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội thực chất là trách nhiệm của người lớn."
Theo ông Nam, về mặt công nghệ, hoàn toàn có thể áp dụng các biện pháp kiểm soát trẻ em tham gia mạng xã hội, vừa tạo điều kiện để các em sử dụng không gian mạng như môi trường học tập, giao tiếp, sáng tạo, vừa giảm thiểu tối đa nguy cơ tội phạm và xâm hại trẻ em. Ông đánh giá cao Quyết định số 468/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình "Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030".
Hai mặt của mạng xã hội và giải pháp quản lý
Ông Đặng Hoa Nam cho rằng mạng xã hội mang lại nhiều cơ hội cho trẻ em trong học tập, tiếp cận thông tin, giao tiếp và phát triển kỹ năng, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu không có biện pháp bảo vệ phù hợp. Các nền tảng công nghệ xuyên quốc gia hiện nay có đủ năng lực kỹ thuật để xây dựng giải pháp hạn chế tác động tiêu cực. Về phía cơ quan quản lý, cần có quy định pháp luật kịp thời, cập nhật các hành vi mới trên môi trường mạng, đồng thời đầu tư công cụ kỹ thuật phục vụ thanh tra, kiểm tra, truy vết và xử lý vi phạm.
Nhiều quốc gia như Australia, Indonesia, UAE, Malaysia và Anh đã áp dụng biện pháp hạn chế hoặc kiểm soát chặt chẽ việc trẻ em sử dụng mạng xã hội, với độ tuổi giới hạn phổ biến là 16. Ông Nam nhìn nhận việc kiểm soát theo độ tuổi phù hợp với Công ước Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em, vì ở mỗi độ tuổi, trẻ em có mức độ trưởng thành và khả năng tự bảo vệ khác nhau.
Luật sư: Kiểm soát để bảo vệ, không phải cấm đoán
Luật sư Kim Thị Diễm Trinh, Công ty Luật TNHH Nguyễn Giang, cho rằng cần tiếp cận vấn đề theo hướng kiểm soát để bảo vệ trẻ em, không phải kiểm soát để cấm đoán. Bà chỉ ra rằng trẻ em hiện tiếp cận mạng xã hội và AI quá sớm, trong khi khả năng tự vệ trước tin giả, nội dung độc hại, dụ dỗ, bắt nạt mạng, khai thác dữ liệu cá nhân còn hạn chế. Nhà nước có trách nhiệm đặt ra "lan can pháp lý" để bảo vệ trẻ em, phù hợp với Luật Trẻ em và Nghị định 56/2017/NĐ-CP.
Luật sư Trinh không ủng hộ việc cấm tuyệt đối hoặc đẩy toàn bộ trách nhiệm cho phụ huynh. Nghị định 147/2024/NĐ-CP đã yêu cầu quản lý, xác thực tài khoản mạng xã hội và đặt nghĩa vụ đối với nền tảng, nhưng nếu triển khai máy móc có thể phát sinh nguy cơ thu thập quá mức dữ liệu của trẻ em. Đây là điểm cần thận trọng vì Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 đã có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Với AI, luật sư Trinh cho rằng cần kiểm soát chặt hơn trong môi trường giáo dục. Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, nhưng cần hướng dẫn cụ thể về việc học sinh dùng AI, giáo viên dùng AI, nền tảng AI xử lý dữ liệu học sinh và trách nhiệm khi AI tạo nội dung sai lệch.
Bà Trinh nhấn mạnh trọng tâm phải là quản trị rủi ro, bảo vệ dữ liệu, trách nhiệm nền tảng và giáo dục kỹ năng số, chứ không phải dựng hàng rào hành chính khiến trẻ em bị tách khỏi công nghệ.
