Ngưỡng thu nhập 1 triệu đồng/tháng cho người phụ thuộc: Lạc hậu sau hơn một thập kỷ
Theo quy định hiện hành, để được xác định là người phụ thuộc nhằm giảm trừ gia cảnh khi tính thuế thu nhập cá nhân, người ngoài độ tuổi lao động hoặc người trong độ tuổi lao động nhưng bị khuyết tật, không có khả năng lao động phải đáp ứng điều kiện: không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 1 triệu đồng. Tuy nhiên, mức ngưỡng này đã được duy trì từ tháng 7 năm 2013 đến nay, được nhiều chuyên gia đánh giá là quá lạc hậu so với thực tế kinh tế - xã hội hiện tại.
Dự thảo mới và những đề xuất cấp thiết
Trong dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7, Bộ Tài chính đang lấy ý kiến về việc điều chỉnh ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc. Theo đó, điều kiện sẽ được sửa đổi thành: không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng không vượt quá mức do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định, thay vì con số cố định 1 triệu đồng như hiện nay. Tuy nhiên, mức cụ thể vẫn chưa được xác định, gây lo ngại về tính kịp thời.
Trao đổi với báo chí, các chuyên gia nhấn mạnh Bộ Tài chính cần nhanh chóng ban hành dự thảo thông tư hướng dẫn chi tiết để lấy ý kiến rộng rãi. Họ đề xuất ngưỡng thu nhập cần được nâng lên gấp nhiều lần, phản ánh đúng khả năng tự đảm bảo nhu cầu thiết yếu của cá nhân trong bối cảnh lạm phát và tăng trưởng kinh tế.
Phân tích từ chuyên gia: Cần nâng ngưỡng lên 2,34-4,5 triệu đồng/tháng
Ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc điều hành Khoa Tài chính - Ngân hàng tại Trường Đại học Nguyễn Trãi, phân tích rằng mức 1 triệu đồng/tháng không còn phản ánh đầy đủ khả năng tự chủ tài chính. Điều này dẫn đến tình trạng nhiều người nộp thuế đang hỗ trợ, nuôi dưỡng người thân với chi phí đáng kể nhưng chưa được ghi nhận tương xứng trong chính sách giảm trừ. Ông Huy đề xuất nâng ngưỡng lên khoảng 3 triệu đồng/tháng, coi đây là phương án cân bằng giữa việc phản ánh tình trạng phụ thuộc kinh tế và duy trì tính chọn lọc của chính sách.
Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín, đề xuất cách tiếp cận dựa trên các tiêu chí khách quan hơn. Ông cho rằng có thể tính toán ngưỡng mới căn cứ vào chuẩn nghèo đa chiều quốc gia, chẳng hạn thu nhập bình quân theo chuẩn nghèo khu vực thành thị, hoặc dựa trên lương cơ sở. Hiện tại, lương cơ sở là 2,34 triệu đồng/tháng, trong khi thu nhập bình quân đầu người của hộ gia đình ở khu vực đô thị được xác định là hộ nghèo ở mức 2 triệu đồng/người/tháng, và dự kiến tăng lên 2,8 triệu đồng/người/tháng từ năm 2027. Do đó, ông Được đề xuất nâng ngưỡng lên 2,34 triệu đồng hoặc 2,8 triệu đồng, sau đó áp dụng cơ chế thả nổi để điều chỉnh tự động theo thời gian.
Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas, đưa ra góc nhìn táo bạo hơn khi đề xuất sử dụng mức lương tối thiểu vùng làm tham chiếu. Với bình quân lương tối thiểu vùng áp dụng từ năm 2026 dự kiến ở mức 4,5 triệu đồng/người/tháng, ông Tuấn cho rằng đây có thể là ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc phù hợp cho giai đoạn mới. Ông nhấn mạnh, khi mức giảm trừ gia cảnh thay đổi theo từng giai đoạn, ngưỡng thu nhập cũng nên điều chỉnh tương ứng với sự biến động của lương tối thiểu vùng để đảm bảo tính công bằng và thực tiễn.
Điều kiện cho 'cá nhân khác': Quá ngặt nghèo và cần linh hoạt
Dự thảo nghị định cũng đề xuất nội dung mới đối với đối tượng "cá nhân khác" (không phải vợ, chồng, cha, mẹ, con) được tính là người phụ thuộc. Theo đó, họ phải đáp ứng bốn điều kiện: thu nhập không vượt quá mức do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định; thuộc danh sách hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo theo quy định pháp luật; được người nộp thuế trực tiếp chu cấp, nuôi dưỡng với mức tối thiểu bằng mức giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc; và có xác nhận theo quy định.
Tuy nhiên, luật sư Nguyễn Văn Được cảnh báo rằng những điều kiện này khá chặt chẽ và có thể gây khó khăn trong thực tiễn áp dụng. Ông chỉ ra rằng nhiều địa phương đang hướng tới mục tiêu xóa hộ nghèo, hộ cận nghèo, việc dựa hoàn toàn vào tiêu chí này có thể dẫn đến tình trạng những trường hợp thực tế khó khăn nhưng không còn nằm trong danh sách hành chính sẽ bị bỏ sót. Ngoài ra, yêu cầu chứng minh chi phí nuôi dưỡng thực tế, chẳng hạn bắt buộc có giao dịch chuyển tiền hoặc chứng từ chi trả hàng tháng, có thể làm phát sinh thêm thủ tục, gây khó cho cả người nộp thuế và cơ quan quản lý.
Thay vì các quy định cứng nhắc, ông Được đề xuất xem xét cơ chế xác nhận của chính quyền địa phương hoặc các hình thức cam kết phù hợp, nhằm đảm bảo tính linh hoạt và thiết thực. Điều này giúp chính sách không chỉ công bằng hơn mà còn dễ dàng áp dụng trong thực tế, hỗ trợ tốt hơn cho người dân có hoàn cảnh khó khăn.
