Cảnh báo hành vi sử dụng song song hai sổ kế toán để gian lận thuế
Theo Phó Cục trưởng Cục Thuế Lê Long, việc doanh nghiệp sử dụng song song hai hệ thống sổ kế toán – một để theo dõi hoạt động sản xuất kinh doanh thực tế và một để cung cấp cho cơ quan quản lý nhà nước – là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Hành vi này nhằm mục đích gian lận thuế hoặc gian lận trong lập và phát hành báo cáo tài chính để phục vụ các mục tiêu xấu như tham gia thầu hoặc vay vốn ngân hàng.
Phó Cục trưởng Lê Long nhấn mạnh rằng đây không chỉ là vấn đề thất thu ngân sách nhà nước mà còn gây ảnh hưởng lâu dài đến nền kinh tế và môi trường kinh doanh. Ông cho biết: “Điểm đáng lo ngại của hành vi này là nó có thể diễn ra có hệ thống, hết sức tinh vi, dễ che giấu và khó phát hiện nếu không có kỹ năng thanh tra, kiểm tra chuyên sâu hoặc nghiệp vụ điều tra của cơ quan chức năng.”
Thực trạng đáng báo động
Trong thời gian vừa qua, một số vụ án lớn đã được phát hiện, chẳng hạn như vụ Công ty Hoàng Long lập hai sổ sách kế toán để che giấu doanh thu, hay vụ Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu sử dụng hai hệ thống phần mềm kế toán để quản lý và kê khai thuế. Những trường hợp này cho thấy quy mô và mức độ nghiêm trọng của hành vi này đang ngày càng gia tăng, trở thành một thực tế đáng báo động.
Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ nhiều yếu tố, bao gồm ý thức tuân thủ pháp luật và đạo đức kinh doanh còn hạn chế, động cơ tối đa hóa lợi nhuận và giảm nghĩa vụ thuế, cũng như việc doanh nghiệp chưa nhận thức đầy đủ về rủi ro hình sự hoặc chấp nhận đánh đổi. Thậm chí, một số doanh nghiệp còn cho rằng hành vi này dễ che giấu và khó bị phát hiện.
Giải pháp từ Cục Thuế
Để đối phó với thực trạng này, Cục Thuế đã có công văn yêu cầu các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử và dịch vụ giá trị gia tăng trong lĩnh vực thuế lập danh sách khách hàng sử dụng phần mềm kế toán và gửi về cơ quan Thuế. Việc thu thập thông tin này giúp Cục Thuế nắm bắt số lượng doanh nghiệp, tổ chức và hộ kinh doanh đang sử dụng phần mềm kế toán, từ đó triển khai các giải pháp hỗ trợ trong công tác kê khai và nộp thuế.
Theo thống kê, đến ngày 07/4/2026, Cục Thuế đã nhận được dữ liệu từ 42 tổ chức với thông tin của 12.809 khách hàng và đang tiếp tục phối hợp tổng hợp trên phạm vi cả nước. Ông Lê Long cho biết Cục Thuế sẽ sử dụng các thông tin này để rà soát và đưa ra cảnh báo, khuyến nghị đối với các tổ chức, doanh nghiệp có sử dụng song song nhiều sổ kế toán từ tháng 4/2026.
“Cục Thuế tin tưởng với vai trò tiên phong và trách nhiệm xã hội, cùng sự đồng hành của các tổ chức sẽ là tiền đề quan trọng để cùng nỗ lực xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng và minh bạch, góp phần vào tiến trình chuyển đổi số quốc gia,” Phó Cục trưởng Lê Long chia sẻ.
Các nhóm giải pháp đồng bộ
Để ngăn chặn hiệu quả tình trạng doanh nghiệp sử dụng hai hệ thống sổ kế toán nhằm gian lận thuế, Cục Thuế đã và đang triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp:
- Tăng cường kiểm soát dòng tiền, hạn chế sử dụng tiền mặt và đẩy mạnh kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế với hệ thống ngân hàng, đặc biệt đối với các giao dịch có giá trị lớn.
- Ứng dụng công nghệ, sử dụng cơ sở dữ liệu lớn (Big Data) và AI để phân tích rủi ro, phát hiện dấu hiệu bất thường như biến động doanh thu hoặc biên lợi nhuận không hợp lý.
- Yêu cầu doanh nghiệp kinh doanh trong các ngành rủi ro cao kết nối dữ liệu bán hàng với cơ quan thuế theo thời gian thực, đồng thời đề nghị các đơn vị cung cấp phần mềm cung cấp danh sách khách hàng để kiểm soát việc sử dụng nhiều phần mềm kế toán.
- Nâng cao hiệu quả công tác phối hợp điều tra và xử lý hình sự đối với những vi phạm có tính hệ thống và mức độ nghiêm trọng, kịp thời chuyển hồ sơ sang Cơ quan Công an khi có dấu hiệu tội phạm.
- Đẩy mạnh truyền thông, công khai và minh bạch để cảnh báo các rủi ro pháp lý, đồng thời thực hiện chương trình hóa đơn may mắn và cơ chế thưởng cho người tiêu dùng tố cáo vi phạm về thuế.
Vấn đề doanh nghiệp thua lỗ và lãi mỏng
Tại cuộc họp báo, Phó Cục trưởng Lê Long cũng đề cập đến tình hình doanh nghiệp thua lỗ và lãi mỏng. Qua rà soát, cơ quan thuế đã xác định hơn 400 doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng/năm trở lên kê khai lỗ. Việc doanh nghiệp kê khai thua lỗ hoặc lãi ở mức rất thấp có thể do nhiều nguyên nhân, nhưng qua thực tế quản lý, cơ quan thuế phát hiện nhiều trường hợp doanh nghiệp thua lỗ nhiều năm vẫn tiếp tục mở rộng quy mô, đặt ra nghi vấn về tính trung thực.
Để khắc phục tình trạng này, ngành Thuế đã triển khai đồng bộ các giải pháp như tăng cường tuyên truyền về kê khai trung thực, rà soát việc khai thuế, xây dựng chuyên đề quản lý thuế đối với doanh nghiệp thua lỗ kéo dài, và ban hành kế hoạch kiểm tra theo chuyên đề. Cục Thuế đã chỉ đạo Thuế các tỉnh/thành phố tăng cường quản lý thuế đối với doanh nghiệp thua lỗ, lãi mỏng, đồng thời thực hiện kiểm tra tại một số doanh nghiệp cụ thể.
Phó Cục trưởng Lê Long khẳng định: “Theo quy định pháp luật, mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính phải được ghi chép đầy đủ, chính xác trên một hệ thống sổ kế toán duy nhất. Việc lập nhiều hệ thống sổ kế toán để che giấu hoạt động không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn tạo ra sự bất bình đẳng trong môi trường kinh doanh, ảnh hưởng tiêu cực đến kỷ cương pháp luật và niềm tin xã hội.”
