Cục Thuế cảnh báo doanh nghiệp về hành vi gian lận thuế qua 2 sổ sách
Cục Thuế trực thuộc Bộ Tài chính vừa ban hành công văn khẩn cấp, đề nghị các tổ chức liên quan phối hợp chặt chẽ để ngăn chặn và xử lý hành vi gian lận thuế của doanh nghiệp và cơ sở kinh doanh. Hành vi này chủ yếu được thực hiện thông qua việc vận hành song song hai hệ thống sổ sách kế toán tài chính, một vi phạm nghiêm trọng luật thuế hiện hành.
Phân tích từ chuyên gia về cơ chế gian lận
Trao đổi với báo chí, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas, giải thích rõ về hai loại sổ sách thường được sử dụng. Sổ nội bộ là tài liệu lưu trữ nội bộ tại doanh nghiệp, ghi chép đầy đủ các nghiệp vụ doanh thu và chi phí thực tế phát sinh. Trong khi đó, sổ thuế là báo cáo chính thức được nộp cho cơ quan thuế, thường có doanh thu và lợi nhuận thấp hơn so với sổ nội bộ.
Khi doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh duy trì cả hai sổ, một khoản chênh lệch doanh thu sẽ xuất hiện. Khoản chênh lệch này thường được nhận qua tài khoản cá nhân hoặc bằng tiền mặt, mà không được xuất hóa đơn hoặc ghi nhận doanh thu hợp pháp. Hành vi này đặt doanh nghiệp vào nhiều rủi ro pháp lý nghiêm trọng.
Rủi ro pháp lý và hình phạt nặng nề
Theo ông Tuấn, doanh nghiệp có thể đối mặt với các hình phạt đa dạng. Đầu tiên, hành vi không xuất hóa đơn khi bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ có thể bị phạt hành chính lên đến 80 triệu đồng, theo quy định tại Nghị định 310/2025/NĐ-CP.
Ngoài ra, việc chuyển tiền vào tài khoản cá nhân hoặc nhận tiền mặt mà không ghi nhận doanh thu sẽ dẫn đến truy thu thuế thiếu và phạt từ 1 đến 3 lần số tiền thuế trốn. "Đáng chú ý, hành vi trốn thuế có thể dẫn đến khởi tố hình sự nhằm mục đích răn đe", ông Tuấn nhấn mạnh.
Cơ chế giám sát hiện đại của cơ quan thuế
Cơ quan thuế hiện nay được trang bị nhiều công cụ giám sát tinh vi để phát hiện hành vi gian lận. Ông Tuấn phân tích hai phương pháp chính:
- Quản lý dựa trên dữ liệu bên thứ ba: Cơ quan thuế kiểm soát đầu vào bằng cách yêu cầu xuất hóa đơn đầy đủ thông tin, đồng thời giám sát dòng tiền qua các đơn vị vận chuyển và sàn thương mại điện tử. Trong trường hợp nghi ngờ, họ có quyền yêu cầu sao kê tài khoản ngân hàng cá nhân của chủ doanh nghiệp hoặc người thân để xác minh nghĩa vụ thuế.
- Kiểm soát từ hệ thống nhận diện rủi ro: Thông qua cơ sở dữ liệu tập trung, cơ quan thuế sử dụng các hệ số rủi ro, như tỷ lệ giá vốn/doanh thu, để phát hiện bất thường. Khi tỷ lệ này cao hơn mức bình quân ngành, doanh nghiệp sẽ bị yêu cầu giải trình bằng hồ sơ và số liệu thực tế.
Nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ giá vốn/doanh thu bất thường
Ông Tuấn chỉ ra hai khả năng chính khi tỷ lệ này tăng cao:
- Giá vốn cao bất thường: Doanh nghiệp có thể kê khai khống chi phí, như chi phí lương hoặc mua hóa đơn giả, để tăng chi phí và giảm lợi nhuận chịu thuế.
- Doanh thu thấp bất thường: Một lượng lớn doanh thu không được ghi nhận, thường xảy ra khi bán hàng cho khách hàng không yêu cầu hóa đơn. Tiền sau đó được chuyển vào tài khoản cá nhân thay vì tài khoản doanh nghiệp, dẫn đến hành vi không xuất hóa đơn và trốn thuế.
Khuyến cáo từ chuyên gia về tuân thủ pháp luật
Với sự phát triển của công nghệ, cơ sở dữ liệu tập trung ngành thuế đang ngày càng hoàn thiện, tích hợp với VNeID, ứng dụng eTax Mobile và dữ liệu hóa đơn điện tử cập nhật hàng ngày. "Cơ quan thuế có đủ thông tin và công cụ để nhận diện các dấu hiệu trốn thuế. Hành vi lập hai sổ sách nay khó giấu doanh thu hơn trước rất nhiều", ông Tuấn cảnh báo.
Ông kêu gọi doanh nghiệp và chủ hộ kinh doanh cần chú trọng tuân thủ đúng chính sách pháp luật, đảm bảo môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng, tránh những rủi ro pháp lý không đáng có.
