Căng thẳng leo thang sau vụ bắt giữ tàu cá Trung Quốc tại Biển Hoa Đông
Ngày 12 tháng 2, một tàu cá Trung Quốc đã bị lực lượng bảo vệ bờ biển Nhật Bản bắt giữ ngoài khơi miền nam Nhật Bản, trong bối cảnh quan hệ song phương đang căng thẳng do tranh chấp lãnh thổ và những tuyên bố về Đài Loan. Sự việc này xảy ra chỉ ba tháng sau khi Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae gợi ý rằng Tokyo có thể can thiệp quân sự nếu Bắc Kinh tấn công Đài Loan, làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng ngoại giao mới.
Chi tiết vụ việc và phản ứng từ hai phía
Theo Cơ quan Thủy sản Nhật Bản, tàu cá mang tên Qiong Dong Yu, được mô tả là một "tàu đánh bắt bằng lưới hổ" chuyên săn cá thu và cá nục, đã hoạt động trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Nhật Bản. Con tàu này nằm cách đảo Meshima thuộc quần đảo Goto khoảng 89,4 hải lý (166 km) về phía nam - tây nam, và trên tàu có tổng cộng 11 người.
Khi được yêu cầu dừng lại để kiểm tra vào ngày 12 tháng 2, tàu cá không tuân thủ và bỏ chạy, dẫn đến việc thuyền trưởng Zheng Nianli (47 tuổi, công dân Trung Quốc) bị bắt giữ ngay trong ngày. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 2022, Nhật Bản bắt giữ một tàu cá Trung Quốc, cho thấy sự leo thang trong các hoạt động thực thi pháp luật trên biển.
Trung Quốc đã nhanh chóng lên tiếng phản đối. Tại cuộc họp báo ngày 13 tháng 2, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm (Lin Jian) kêu gọi Nhật Bản "nghiêm túc tôn trọng thỏa thuận nghề cá Trung - Nhật, thực thi pháp luật một cách công bằng và bảo đảm sự an toàn cũng như quyền lợi hợp pháp của các thuyền viên Trung Quốc". Ông nhấn mạnh rằng Bắc Kinh mong muốn Tokyo bảo vệ quyền lợi của các thuyền viên này.
Bối cảnh tranh chấp và tuyên bố chính trị
Vụ việc diễn ra trong bối cảnh quan hệ Nhật - Trung đã xấu đi đáng kể từ tháng 11 năm 2025, sau khi Thủ tướng Takaichi Sanae tuyên bố rằng một cuộc tấn công của Trung Quốc vào Đài Loan có thể bị coi là "tình huống đe dọa sự tồn vong" và khiến Nhật Bản có phản ứng quân sự. Phát biểu này đã vấp phải phản ứng dữ dội từ Bắc Kinh, vốn xem Đài Loan là một phần lãnh thổ không thể tách rời và không loại trừ biện pháp vũ lực để thống nhất.
Đầu tuần này, Thủ tướng Takaichi khẳng định dưới sự lãnh đạo của bà, Nhật Bản sẽ tăng cường phòng thủ và kiên quyết bảo vệ lãnh thổ, đồng thời bày tỏ sẵn sàng đối thoại với Trung Quốc. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã bác bỏ lời đề nghị này, với người phát ngôn Lâm Kiếm chỉ trích: "Miệng nói đối thoại nhưng lại hành động đối đầu. Không ai có thể chấp nhận kiểu đối thoại như vậy." Ông yêu cầu Nhật Bản rút lại những phát biểu sai lầm về Đài Loan nếu thực sự muốn phát triển quan hệ chiến lược cùng có lợi.
Hậu quả và triển vọng
Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Minoru Kihara tuyên bố: "Để ngăn chặn các hoạt động đánh bắt trái phép của tàu nước ngoài, chúng tôi sẽ tiếp tục có hành động kiên quyết và tham gia vào các hoạt động thực thi pháp luật". Tuyên bố này cho thấy Tokyo có thể sẽ duy trì lập trường cứng rắn trong các vụ việc tương tự trên biển.
Sự cố này làm gia tăng lo ngại về một cuộc khủng hoảng ngoại giao nghiêm trọng, tương tự như vụ bắt giữ thuyền trưởng tàu cá Trung Quốc ngoài khơi quần đảo Senkaku/Điếu Ngư vào năm 2010. Với tranh chấp lãnh thổ kéo dài và những khác biệt về Đài Loan, căng thẳng giữa hai nước dự kiến sẽ tiếp tục leo thang, đe dọa đến ổn định khu vực Biển Hoa Đông.
