Ông Trump Bị 'Hàm Oan'? Quyền Chiến Tranh Đã Thuộc Về Nhà Trắng Từ Lâu
Tổng thống Donald Trump đang đối mặt với làn sóng chỉ trích dữ dội từ giới quan sát và các nhà lập pháp Mỹ sau quyết định tấn công Iran mà không có sự phê chuẩn rõ ràng từ Quốc hội. Nhiều ý kiến cho rằng ông đã vi phạm các nguyên tắc hiến định khi tự ý sử dụng vũ lực. Tuy nhiên, nếu nhìn lại lịch sử chính trị cận đại của Hoa Kỳ, những lời buộc tội này phần nào mang tính phiến diện và thiếu khách quan.
Sự Chuyển Dịch Quyền Lực Qua Nhiều Thập Kỷ
Theo Hiến pháp Mỹ, quyền tuyên chiến thuộc về Quốc hội, trừ khi đất nước bị tấn công trực tiếp. Tuy nhiên, kể từ thời Chiến tranh Lạnh, các đời tổng thống thuộc cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa đã từng bước "bào mòn" nguyên tắc này bằng cách viện dẫn nhiều lý do để triển khai quân đội ra nước ngoài mà không cần sự phê chuẩn đầy đủ. Quốc hội Mỹ, bị chi phối bởi tính toán đảng phái hoặc sự đồng thuận nhất thời, nhiều lần để mặc cho nhánh Hành pháp mở rộng quyền lực.
Jack Goldsmith, giáo sư luật tại Đại học Harvard và cựu quan chức Bộ Tư pháp, nhận định cuộc tấn công Iran đơn phương của ông Trump có thể sẽ được nhớ đến như "lời cáo chung" cho bất kỳ ảo tưởng nào rằng pháp luật có thể kiềm chế một tổng thống quyết tâm sử dụng vũ lực. Tuy nhiên, ông Trump không tự tay tước đoạt quyền lực của Quốc hội; thực tế, chính Quốc hội đã dâng nó cho nhánh Hành pháp qua nhiều thế hệ.
Lằn Ranh Quyền Lực Mong Manh Và Sự Xói Mòn
Sau Thế chiến II, thay vì giải ngũ, Washington bắt đầu duy trì lực lượng vũ trang trên khắp thế giới, dẫn đến ranh giới quyền lực giữa Quốc hội và tổng thống dần bị xói mòn. Năm 1950, Tổng thống Harry S. Truman đơn phương đưa Mỹ tham chiến tại bán đảo Triều Tiên mà không có sự đồng ý chính thức từ Quốc hội, với lý do chiến dịch đã được Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc cho phép. Dù đây là bước đi chưa từng có tiền lệ, Quốc hội Mỹ vẫn không tiến hành luận tội hay có biện pháp ngăn chặn đáng kể.
Phải đến năm 1973, các nhà lập pháp Mỹ mới tìm cách giành lại quyền kiểm soát bằng cách thông qua Đạo luật Quyền Chiến tranh, bất chấp quyền phủ quyết của Tổng thống Richard Nixon. Đạo luật quy định tổng thống chỉ có thể triển khai quân đội mà không cần Quốc hội nếu nước Mỹ đang bị tấn công trực tiếp. Tuy nhiên, trên thực tế, rào cản này nhanh chóng trở nên mờ nhạt.
Các đời tổng thống tiếp theo liên tục kéo giãn giới hạn của đạo luật, từ chiến tranh Vùng Vịnh, Afghanistan, Iraq đến các chiến dịch chống khủng bố tại Syria, Somalia hay Yemen. Nhiều chiến dịch được hợp pháp hóa bằng cách viện dẫn mối liên hệ với al-Qaeda hoặc các tổ chức cực đoan khác. Trong khi đó, Quốc hội Mỹ phần lớn vẫn lựa chọn đứng ngoài cuộc.
Tiêu Chuẩn Kép Của Chiếc Ghế Phòng Bầu Dục
Nếu việc chỉ trích Tổng thống Trump xuất phát từ mong muốn bảo vệ Hiến pháp, không ít người tiền nhiệm của ông từ cả hai đảng cũng khó tránh khỏi những cáo buộc tương tự. Năm 2011, Tổng thống Barack Obama từng ra lệnh không kích Libya mà không cần Quốc hội phê chuẩn chính thức.
Trường hợp của Tổng thống Joe Biden thậm chí cho thấy sự mâu thuẫn rõ rệt trong chính trị Mỹ. Năm 2007, khi còn là thượng nghị sĩ, ông Biden từng tuyên bố các tổng thống không có quyền hợp pháp để ném bom một quốc gia khác nếu không có sự chấp thuận của Quốc hội, trừ khi Mỹ sắp bị tấn công trực tiếp. Ông đặc biệt nhấn mạnh bất kỳ cuộc xung đột quân sự nào với Iran đều có khả năng trở thành chiến tranh quy mô lớn.
Thế nhưng, góc nhìn từ chiếc ghế quyền lực nhất Phòng Bầu dục lại hoàn toàn khác. Trong chiến dịch tranh cử năm 2019, ông Biden cho rằng Hiến pháp vẫn trao cho tổng thống quyền tiến hành các cuộc tấn công quân sự giới hạn. Đến năm 2024, trên cương vị Tổng thống, ông Biden đã ra lệnh tiến hành nhiều cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn tại Yemen.
Kết Quả Của Một Quá Trình Nhượng Bộ Kéo Dài
Chiến dịch tấn công Iran hiện nay có thể là quyết định quân sự táo bạo và rủi ro nhất được một tổng thống Mỹ thực hiện kể từ năm 1973 mà không có sự phê chuẩn rõ ràng từ Quốc hội. Tuy nhiên, nó không phải cú sốc bất ngờ đối với hệ thống chính trị Mỹ, mà là kết quả của một quá trình nhượng bộ kéo dài.
The New York Times nhận định rằng nhánh Hành pháp nhiều khả năng sẽ coi chiến dịch Iran lần này như một tiền lệ pháp lý để biện minh cho các quyết định can thiệp quân sự đơn phương trong tương lai. Điều đó đồng nghĩa với việc quyết định đưa nước Mỹ tham chiến, cùng sinh mệnh của hàng nghìn binh sĩ, ngày càng phụ thuộc vào phán đoán và trách nhiệm của một cá nhân duy nhất trong Nhà Trắng.
Tổng thống Trump có thể đang đẩy quyền lực của chức vụ này đi xa hơn bất kỳ người tiền nhiệm nào. Nhưng chính các đời tổng thống trước đó, cùng sự im lặng kéo dài của Quốc hội, đã khiến con thuyền quyền lực ấy rời bến từ nhiều thập kỷ trước. Buộc tội một mình Donald Trump phá hoại nền tảng lập quốc không chỉ thiếu khách quan mà còn là một sự "hàm oan" đối với lịch sử chính trị đầy mâu thuẫn của nước Mỹ.
