NATO từ chối tham gia phong tỏa Iran của ông Trump, làm dấy lên căng thẳng trong liên minh
Vào thứ Hai ngày 13/4/2026, chính phủ các nước thành viên khối NATO đã đưa ra tuyên bố quan trọng, khẳng định sẽ không can thiệp vào kế hoạch phong tỏa các bến cảng tại Iran do Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất. Thay vào đó, họ chỉ sẵn sàng hành động sau khi tình trạng xung đột kết thúc. Diễn biến này được dự đoán sẽ khiến ông Trump bất mãn và đẩy cao các căng thẳng trong nội bộ liên minh quân sự hàng đầu thế giới.
Bối cảnh xung đột và quyết định của Mỹ
Sau khi các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran trong cuối tuần vừa qua không đạt được thỏa thuận nào để chấm dứt cuộc xung đột, ông Trump đã tuyên bố quân đội Mỹ sẽ tiêu diệt các tàu của Iran di chuyển tới khu vực phong tỏa, bắt đầu từ ngày thứ Hai. Ban đầu, ông Trump nhấn mạnh Mỹ sẽ phối hợp với các đồng minh để chặn các tàu qua Eo biển Hormuz, nhưng sau đó quân đội Mỹ làm rõ lệnh phong tỏa chỉ áp dụng cho các tàu di chuyển từ và tới các cảng của Iran.
Cuộc chiến tại Iran bùng nổ từ ngày 28/2, khi chính phủ Iran ra lệnh phong tỏa eo biển này đối với mọi tàu bè thuộc các quốc gia ngoài Iran. Chính quyền nước này tìm cách kiểm soát eo biển vô thời hạn và thậm chí áp đặt lệ phí lên các tàu sử dụng tuyến đường chiến lược này.
Phản ứng từ các nước NATO và tuyên bố của ông Trump
Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social vào ngày Chủ Nhật, ông Trump viết: "Lệnh phong tỏa sẽ sớm đi vào hiệu lực. Sẽ có nhiều quốc gia tham gia chiến dịch phong tỏa này". Tuy nhiên, nhiều nước thành viên NATO, bao gồm Anh và Pháp, đã tuyên bố sẽ không để bị kéo vào cuộc xung đột thông qua việc tham gia nỗ lực phong tỏa. Thay vào đó, họ đang cân nhắc các giải pháp giúp tái mở cửa eo biển, vốn là tuyến đường vận chuyển 1/5 tổng lưu lượng dầu và khí gas toàn cầu.
Việc các quốc gia này từ chối tham gia kế hoạch phong tỏa đã tạo ra điểm tranh cãi lớn với ông Trump. Ông từng đe dọa rút Mỹ khỏi liên minh và đang cân nhắc rút lực lượng Mỹ khỏi châu Âu, sau khi nhiều nước từ chối yêu cầu cho phép quân đội Mỹ sử dụng không phận để tấn công Iran.
Tuyên bố từ lãnh đạo các nước và kế hoạch đa quốc gia
Trên kênh BBC, Thủ tướng Anh Keir Starmer khẳng định: "Chúng tôi sẽ không ủng hộ lệnh phong tỏa này". Ông nói thêm: "Quyết định của tôi đã được đưa ra một cách rất rõ ràng rằng bất kể áp lực lớn thế nào, và đã có rất nhiều áp lực, chúng tôi cũng sẽ không để bị lôi kéo vào cuộc chiến đó".
Trước chính phủ các nước châu Âu, Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho biết ông Trump mong muốn có cam kết chắc chắn để đảm bảo kế hoạch bảo vệ Eo biển Hormuz trong tương lai. Vào thứ Năm tuần vừa rồi, ông Rutte nói rằng khối NATO có thể hiện diện tại eo biển này nếu toàn bộ 32 nước thành viên nhất trí thông qua quyết định thành lập sứ mệnh.
Trên mạng xã hội X vào ngày thứ Hai, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thông báo chính phủ Pháp sẽ tổ chức hội nghị với Anh và các nước khác để thành lập một sứ mệnh đa quốc gia nhằm khôi phục quyền tự do hàng hải tại eo biển. Ông nhấn mạnh: "Đây sẽ là sứ mệnh mang tính phòng thủ, tách biệt hoàn toàn khỏi các phe tham chiến, và sẽ được triển khai ngay khi tình hình cho phép".
Kế hoạch chi tiết và phản ứng quốc tế
Trước quốc hội Anh vào ngày Chủ Nhật, ông Starmer cho biết các kế hoạch này hướng tới đề ra một hành lang hàng hải an toàn và phối hợp với các tàu quân sự để hộ tống tàu chở dầu. Ông nói: "Một lần nữa tôi khẳng định rõ, kế hoạch này là nhằm bảo vệ hoạt động vận tải và ủng hộ quyền tự do hàng hải một khi cuộc xung đột chấm dứt. Mục tiêu chung của chúng ta là đề ra một kế hoạch có sự phối hợp, với sự tham gia của nhiều quốc gia".
Theo một nguồn tin ngoại giao, cuộc họp nhằm đặt ra kế hoạch cho sứ mệnh gồm 30 quốc gia, bao gồm các nước vùng Vịnh, Ấn Độ, Hy Lạp, Tây Ban Nha, Ý, Hà Lan và Thụy Điển, có thể được tổ chức sớm nhất vào thứ Năm ngày 16/4 tại Paris hoặc London. Nguồn tin này cho biết các tàu quân sự sẽ giúp đảm bảo quyền tự do hàng hải mà không có hành động gây hấn, và chính phủ Mỹ cùng Iran sẽ được thông tin nhưng không tham gia trực tiếp.
Nghi ngờ và kêu gọi ngoại giao
Một nguồn tin ngoại giao tại châu Âu bày tỏ nghi ngờ về khả năng ông Trump công nhận sứ mệnh này, nhất là sau khi ông vừa ra lệnh phong tỏa Eo biển Hormuz. Nguồn tin đặt câu hỏi: "Giờ đây sau khi quyết định sử dụng eo biển này làm đòn bẩy lợi thế cho chính mình, liệu ông Trump có muốn có một sứ mệnh tại đó không?".
Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan khẳng định Eo biển Hormuz cần được mở cửa qua biện pháp ngoại giao. Ông cho rằng nỗ lực đề ra một lực lượng quốc tế để theo dõi eo biển này rất phức tạp và kêu gọi khối NATO tái định hình quan hệ với ông Trump tại hội nghị thượng đỉnh ở Ankara vào tháng 7/2026.
Nguyễn Quang Minh (theo Reuters)
