NATO Sụp Đổ: Lợi Ích Hay Thảm Họa Cho Vị Thế Toàn Cầu Của Mỹ?
Ngày 8/4 theo giờ miền Đông nước Mỹ, cuộc hội kiến giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã không xoa dịu được căng thẳng đang leo thang. Ngay sau buổi làm việc, ông Trump tiếp tục công kích liên minh này trên mạng xã hội Truth Social.
"NATO đã không ở đó khi chúng ta cần họ, và họ cũng sẽ không xuất hiện nếu chúng ta cần họ một lần nữa. Hãy nhớ đến Greenland, tảng băng lớn được quản lý tồi tệ", Tổng thống Mỹ viết. Trước đó, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt tuyên bố NATO đã bị "thử thách và thất bại", nhấn mạnh liên minh này đã quay lưng với người dân Mỹ - bên tài trợ chính cho quốc phòng của họ.
Cuộc Thảo Luận Thẳng Thắn Và Những Bất Đồng Sâu Sắc
Chia sẻ với CNN, ông Rutte mô tả đây là cuộc thảo luận thẳng thắn giữa "hai người bạn tốt". Tuy nhiên, người đứng đầu NATO thừa nhận Tổng thống Trump "rõ ràng là thất vọng" khi nhiều đồng minh trong khối không ủng hộ cuộc chiến của Mỹ và Israel nhắm vào Iran ở mức độ ông mong muốn.
"Tôi hiểu sự thất vọng của Tổng thống. Tuy nhiên, tôi cũng chỉ ra rằng nhiều quốc gia châu Âu đã hỗ trợ bằng các hình thức khác, bao gồm hậu cần, quyền bay qua không phận, cung cấp căn cứ và các hỗ trợ khác", ông Rutte cho hay. Khi được hỏi về khả năng Mỹ rút khỏi NATO, ông từ chối trả lời trực tiếp, chỉ nói rằng Tổng thống Trump đã lắng nghe cẩn thận các lập luận của ông.
Những Động Thái Đe Dọa Và Kịch Bản "NATO Không Mỹ"
Theo Wall Street Journal, chính quyền ông Trump đang cân nhắc trừng phạt các nước thành viên NATO không ủng hộ cuộc chiến tại Iran, bao gồm kế hoạch rút binh sĩ Mỹ khỏi những quốc gia thiếu hợp tác. Dù vậy, việc Mỹ rút hoàn toàn khỏi liên minh không dễ thực hiện do rào cản pháp lý từ Quốc hội.
Một đạo luật năm 2023 quy định Tổng thống Mỹ không được rút khỏi Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương nếu không có sự chấp thuận của Thượng viện với mức ủng hộ 2/3. Tuy nhiên, The Economist cảnh báo ông Trump vẫn có thể làm "tê liệt" NATO bằng cách điều chuyển binh sĩ hoặc triệu hồi Tư lệnh Tối cao.
Hiện có khoảng 84.000 binh sĩ Mỹ đang đồn trú trên khắp châu Âu. Việc rút quân không chỉ ảnh hưởng đến vị thế quốc phòng mà còn gây thiệt hại kinh tế cho các nước chủ nhà. Ông Ivo Daalder, cựu Đại sứ Mỹ tại NATO, nhận định: "Thật khó để thấy bất kỳ quốc gia châu Âu nào hiện còn tin tưởng vào việc Mỹ sẽ đứng ra bảo vệ họ, nếu có biến động xảy ra".
Châu Âu Tính Toán Kịch Bản Tự Chủ Và Những Thách Thức
Dù Mỹ là "bộ não và khung xương" của NATO, châu Âu không hoàn toàn bất lực. Các nghiên cứu gần đây cho thấy một "NATO chỉ có châu Âu" là điều có thể hình dung được. Về quân số, ngay cả khi Washington rút quân, một NATO do châu Âu dẫn dắt vẫn có thể tồn tại với hệ thống chỉ huy và cơ sở hạ tầng sẵn có.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là thay thế chiếc ô hạt nhân của Mỹ. Hiện Anh và Pháp đang thảo luận với Đức, Thụy Điển về việc mở rộng năng lực răn đe hạt nhân. Pháp tuyên bố tăng kho vũ khí hạt nhân, còn Anh cho biết sẽ tái lập năng lực máy bay ném bom mang vũ khí hạt nhân.
Việc ông Trump đơn phương không kích Iran mà không tham vấn đồng minh đã tạo cú hích cho phong trào "tự chủ chiến lược" của châu Âu. Ông Bruno Macaes, cựu quốc vụ khanh Bồ Đào Nha, nhận định: "Điều này sẽ tạo cú hích lớn cho châu Âu. Giờ không chỉ là chuyện châu Âu mong Mỹ đứng về phía mình; mà giờ còn là cảm giác rằng Mỹ có thể không đủ khả năng, ngay cả khi họ sẵn sàng".
Lợi Ích Hay Thảm Họa: Câu Hỏi Lớn Cho Washington
Nhiều chuyên gia đặt câu hỏi liệu việc phá vỡ NATO sẽ mang lại lợi ích gì cho Mỹ. Ông Wolfgang Ischinger, cựu đại sứ Đức tại Mỹ, cho rằng việc Mỹ rút khỏi NATO sẽ là "món quà" cho những siêu cường đối thủ. Ông Nicholas Burns, cựu đại sứ Mỹ tại NATO, đánh giá đây sẽ là "thảm họa đối với vị thế toàn cầu của Mỹ".
Để phần nào xoa dịu ông Trump, phần lớn các nước NATO đã đồng ý tham gia đảm bảo an ninh tại eo biển Hormuz sau khi chiến sự kết thúc. Liên minh tuần tra tại eo biển hiện có khoảng 35 quốc gia tham gia, do Anh và Pháp dẫn đầu.
Giới quan sát cảnh báo, việc NATO sụp đổ sẽ tạo nên cục diện mới giữa các siêu cường quân sự trên thế giới, điều chưa chắc có lợi cho Mỹ. Câu hỏi đặt ra là: Liệu Washington có sẵn sàng chấp nhận thực tế này, hay sẽ tìm cách hàn gắn rạn nứt với các đồng minh lịch sử?
