Một câu chuyện có thật tại Mỹ đã khiến cộng đồng khoa học và công chúng kinh ngạc: một người đàn ông tự nguyện để rắn độc cắn hơn 200 lần trong suốt hai thập kỷ, nhiều lần cận kề cái chết, tất cả vì mục tiêu nghiên cứu. Nhân vật chính là Tim Friede, một chuyên gia lưỡng cư - bò sát tự học. Trong 20 năm, ông chủ động tiếp xúc và tiêm nọc độc từ nhiều loài rắn cực độc vào cơ thể.
Động lực và những sai lầm chết người
Ban đầu, Friede chỉ muốn tăng cường miễn dịch để bảo vệ bản thân khi tiếp xúc với rắn và đã ghi lại hành trình này trên YouTube. Tuy nhiên, ông thừa nhận đã "hoàn toàn sai lầm" ngay từ đầu khi bị rắn hổ mang cắn liên tiếp 2 lần, khiến bản thân rơi vào hôn mê. "Tôi không muốn chết. Tôi không muốn mất ngón tay. Tôi không muốn nghỉ làm", Friede nói. Dù vậy, động lực của ông là phát triển các liệu pháp điều trị tốt hơn cho người khác. "Nó dần trở thành lối sống và tôi cứ tiếp tục nỗ lực vì những người đang chết vì rắn cắn", ông giải thích.
Siêu kháng thể từ cơ thể người
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí khoa học danh tiếng Cell cho thấy cơ thể Friede đã sản sinh ra loại "siêu kháng thể" hiếm có, có khả năng trung hòa nhiều loại nọc độc khác nhau. Đây là kết quả của việc hệ miễn dịch liên tục được "huấn luyện" bởi các độc tố trong thời gian dài. Công trình này do công ty công nghệ sinh học Centivax và các nhà khoa học thực hiện. Theo Jacob Glanville, Giám đốc điều hành Centivax, người đứng đầu nhóm nghiên cứu tạo huyết thanh từ kháng thể của Friede, hồ sơ miễn dịch của ông là "có một không hai", giúp phân lập được những kháng thể có khả năng trung hòa độc tố hiệu quả vượt trội so với phương pháp truyền thống.
Hạn chế của huyết thanh truyền thống
Hiện tại, quy trình sản xuất huyết thanh kháng nọc độc rắn tiêm vào ngựa hoặc cừu một loại nọc rắn độc đã pha loãng, sau đó thu hoạch kháng thể do động vật sinh ra. Tuy nhiên, các loại huyết thanh này chỉ phù hợp với từng loại rắn cụ thể. Ví dụ, huyết thanh kháng nọc rắn hổ mang không thể dùng cho nạn nhân bị rắn lục cắn. Do đó, với kháng thể từ Friede, các nhà khoa học hy vọng tạo ra một loại "siêu huyết thanh" sử dụng cho nhiều loại rắn độc khác nhau, dù nọc độc ảnh hưởng đến tế bào hay hệ thần kinh. "Tim Friede có lịch sử miễn dịch độc đáo và chưa từng có. Cơ thể anh ấy có thể tạo ra những kháng thể giúp tạo ra một loại huyết thanh toàn năng", ông Jacob Glanville cho biết.
Triển vọng cứu sống hàng nghìn người
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 80.000-130.000 người trên thế giới tử vong do rắn cắn, và số người bị thương tật còn cao gấp nhiều lần. Phần lớn nạn nhân sống ở vùng nông thôn, nơi điều kiện y tế hạn chế. Một loại huyết thanh đa năng nếu phát triển thành công sẽ là bước tiến mang tính cách mạng. Trong thử nghiệm trên chuột, huyết thanh mới đã bảo vệ hoàn toàn trước 13 loại nọc độc và có tác dụng một phần với 6 loại khác. Nghiên cứu đang bước sang giai đoạn mới, với kế hoạch thử nghiệm trên động vật tại Úc trước khi tiến tới lâm sàng.
Kết thúc hành trình tự nguyện
Về phía Friede, ông cho biết đã dừng các thí nghiệm "tự hành xác" trong những năm gần đây. Dù vậy, ông vẫn cảm thấy tự hào vì đã vượt qua nỗi sợ hãi và góp phần nhỏ bé vào việc cứu sống con người.
