Cuộc đối thoại lịch sử sau gần nửa thế kỷ căng thẳng
Chiều tối ngày 11.4 (theo giờ Việt Nam), một sự kiện ngoại giao đáng chú ý đã diễn ra tại thủ đô Islamabad của Pakistan. Phái đoàn đại diện cho Hoa Kỳ và Iran đã chính thức bước vào cuộc đàm phán trực tiếp, đánh dấu khoảnh khắc lịch sử trong quan hệ song phương sau 47 năm rạn nứt kể từ sau cuộc Cách mạng Hồi giáo Iran năm 1976.
Thành phần hai phái đoàn đàm phán
Phía Hoa Kỳ cử phái đoàn do Phó Tổng thống J.D Vance dẫn đầu, cùng với sự tham gia của đặc phái viên Steve Witkoff và ông Jared Kushner - con rể của cựu Tổng thống Donald Trump. Sự hiện diện của những nhân vật cấp cao này cho thấy tầm quan trọng đặc biệt mà Washington dành cho cuộc đối thoại này.
Về phía Iran, phái đoàn được dẫn dắt bởi Chủ tịch Quốc hội Mohammad Baqer Qalibaf, với sự tham gia của Ngoại trưởng Abbas Araghchi và nhà đàm phán kỳ cựu Ali Bagheri Kani - người từng đóng vai trò then chốt trong các cuộc thảo luận hạt nhân trước đây. Đáng chú ý, phái đoàn Iran có quy mô lên đến khoảng 70 thành viên, bao gồm 26 chuyên gia thuộc các ủy ban kỹ thuật về kinh tế, an ninh và chính trị, được huy động để cung cấp tư vấn chuyên sâu trong suốt quá trình đàm phán.
Bối cảnh căng thẳng và tuyên bố từ các bên
Trong khi các cuộc thảo luận đang diễn ra, cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có những phát biểu gây chú ý trên nền tảng Truth Social. Ông Trump khẳng định Iran đang ở thế "thua" và "thua thảm bại", đồng thời tuyên bố về kế hoạch "dọn sạch eo biển Hormuz như một ân huệ dành cho các quốc gia trên toàn thế giới", bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và nhiều nước châu Âu.
Tình hình tại Trung Đông vẫn tiếp tục diễn biến phức tạp khi Israel duy trì các cuộc tấn công vào một số khu vực ở Lebanon. Xung đột quân sự tại quốc gia láng giềng này được cho là sẽ trở thành một trong những chủ đề then chốt mà Iran muốn đưa vào nghị trình đàm phán với Hoa Kỳ.
Trong một diễn biến liên quan, Thủ tướng Lebanon Nawaf Salam đã thông báo hoãn chuyến công du tới Mỹ và Liên Hợp Quốc sắp tới, với lý do cần ở lại Beirut để giải quyết các vấn đề nội bộ cấp bách.
Phân tích từ các chuyên gia quốc tế
Theo đánh giá từ Eurasia Group - tổ chức tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, mặc dù lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran vẫn còn rất mong manh, nhưng có một thực tế đã trở nên rõ ràng: Cả Washington và Tehran đều đang tìm kiếm một lối thoát khỏi cuộc chiến kéo dài.
Đối với Iran, quốc gia này đang phải đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng: kho dự trữ tên lửa và máy bay không người lái (UAV) dần cạn kiệt, nền kinh tế gặp vô vàn khó khăn, cùng với đó là sự ra đi của hàng loạt lãnh đạo then chốt.
Chuyên gia Jon Lieber, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu của Eurasia Group, nhận định: "Tổng thống Mỹ Donald Trump đang phải thừa nhận rằng không có giải pháp quân sự hiệu quả nào để chấm dứt cuộc chiến, mà chỉ có con đường chính trị. Hoa Kỳ có những lựa chọn để leo thang nhưng rất hạn chế, chẳng hạn như đổ bộ quân đội lên đất liền Iran hoặc tấn công cơ sở hạ tầng dân sự. Tuy nhiên, cả hai phương án này đều khó nhận được sự ủng hộ từ công chúng Mỹ."
Ông Lieber còn chỉ ra thêm: "Cú sốc giá năng lượng từ cuộc chiến Iran đang gây ra nhiều rắc rối cho nền kinh tế Mỹ. Số liệu từ Cơ quan Thống kê lao động Mỹ công bố ngày 10.4 cho thấy lạm phát hàng năm đã tăng lên 3,3% trong tháng 3, mức cao nhất trong gần 2 năm qua. Giải pháp ngoại giao sẽ không thể bị bỏ qua, bởi chừng nào Mỹ chưa sẵn sàng triển khai quân đội trên bộ ở Iran, thì đàm phán ngoại giao là tất cả những gì Washington có."
Vai trò then chốt của Phó Tổng thống J.D Vance
Việc Phó Tổng thống Mỹ J.D Vance dẫn đầu phái đoàn đàm phán được xem là một yếu tố tích cực đáng kể. Ngay từ đầu, ông Vance đã bày tỏ quan điểm không ủng hộ việc tấn công Iran. Hồi đầu tháng 3, Tổng thống Trump từng thừa nhận rằng ông và cấp phó có "chút khác biệt" trong quan điểm ban đầu về cuộc chiến với Tehran.
Bối cảnh chính trị trong nước Mỹ cũng đóng vai trò quan trọng. Đảng Cộng hòa đang đối mặt với nhiều thách thức trong cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới, trong khi ông Vance vẫn được xem là ứng viên sáng giá đại diện đảng này trong cuộc tranh cử Tổng thống năm 2028. Trong nhiều năm qua, ông Vance luôn thể hiện chủ trương hạn chế sự can dự của Mỹ vào các cuộc chiến bên ngoài, thay vào đó tập trung phát triển kinh tế và giải quyết các vấn đề đối nội.
Với tư duy này, nhiều khả năng ông Vance sẽ có xu hướng muốn giải quyết nhanh chóng cuộc chiến Iran hiện nay, để chính phủ Mỹ có thể tập trung nguồn lực vào các vấn đề kinh tế trong nước, từ đó tranh thủ sự ủng hộ của cử tri. Những phân tích trên cho thấy kỳ vọng rằng Phó Tổng thống Vance sẽ mang đến cách tiếp cận ôn hòa hơn trong cuộc đàm phán. Dù quyết định cuối cùng vẫn thuộc về Tổng thống Trump, nhưng cách tiếp cận xây dựng này có thể góp phần quan trọng tạo nên bước đột phá trong quan hệ giữa hai quốc gia vốn đầy thách thức.
