Iran 'Trên Cơ' Mỹ - Israel Tại Bàn Đàm Phán? Khoảng Cách Lớn Và Lập Trường Cứng Rắn
Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, thông tin về các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ - Israel đang thu hút sự chú ý toàn cầu. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington đang có các cuộc đàm phán hiệu quả với Tehran, nhưng phía Iran công khai bác bỏ, gọi đây là tin giả nhằm kéo tụt giá dầu. Tuy nhiên, ở hậu trường, các kênh ngoại giao gián tiếp đã được thiết lập thông qua Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, theo hai nguồn tin ngoại giao cấp cao trong khu vực tiết lộ với Al Jazeera.
Khoảng Cách Lập Trường Vẫn Rất Xa
Dù có sự liên lạc, các chuyên gia nhận định khoảng cách lập trường giữa hai bên vẫn còn rất lớn, khiến khả năng đạt được lệnh ngừng bắn trong ngắn hạn chưa rõ ràng. Sau khi xung đột bùng phát vào ngày 28/2, với cuộc tấn công của Mỹ - Israel khiến Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng, Tehran được cho là đã trở nên cứng rắn hơn. Các lãnh đạo Iran hiện không chỉ hướng đến việc chấm dứt xung đột mà còn tìm cách định hình trật tự hậu chiến theo hướng có lợi cho mình.
Mỹ và Israel khẳng định các đợt tấn công không ngừng đã làm suy giảm đáng kể năng lực quân sự của Iran, với Lầu Năm Góc tuyên bố khoảng 90% năng lực tên lửa của Iran đã bị phá hủy. Tuy nhiên, Iran vẫn cho thấy khả năng đáp trả với độ chính xác cao trong nhiều trường hợp, như sau khi Israel tấn công mỏ South Pars, lực lượng Iran đã đánh trúng cơ sở khí đốt chính của Qatar, làm gián đoạn 17% công suất xuất khẩu.
Mục Tiêu Của Iran: Không Chỉ Ngừng Bắn
Theo các chuyên gia, mục tiêu của Iran hiện không chỉ là ngừng bắn mà còn là đảm bảo các cam kết dài hạn về kinh tế và an ninh. Ông Negar Mortazavi, chuyên gia cao cấp tại Trung tâm Đối ngoại Quốc tế, nhận định Iran sẽ tìm cách kết thúc chiến tranh theo điều kiện của mình, đồng thời yêu cầu nới lỏng trừng phạt, bồi thường thiệt hại, và gia tăng đòn bẩy kinh tế. Bà Mortazavi cũng đề cập đến khả năng Iran có thể tính phí quá cảnh tại Eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu xuất khẩu toàn cầu.
Nếu đối phương không có nhượng bộ lớn, Iran ít có khả năng từ bỏ "con bài" này, đặc biệt khi cuộc chiến đã giúp nước này giành được chiến thắng một phần trên mặt trận kinh tế. Ví dụ, vào tuần trước, chính quyền ông Trump phải tuyên bố tạm dừng lệnh trừng phạt với 140 triệu thùng dầu Iran để giảm giá dầu.
Niềm Tin Gần Như Không Tồn Tại
Phía Mỹ tiếp tục nhấn mạnh mục tiêu ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân, với Tổng thống Trump yêu cầu Iran từ bỏ hơn 400 kg uranium đã làm giàu. Iran khẳng định số vật liệu này hiện nằm dưới đống đổ nát của cơ sở hạt nhân bị thiệt hại. Dù Washington đã điều chỉnh yêu cầu, cho phép Iran duy trì khoảng 1.000 tên lửa tầm trung, niềm tin giữa hai bên gần như không tồn tại.
Trong khi các đặc phái viên Mỹ đàm phán với Iran, Washington vẫn tiến hành không kích, và ông Trump nhiều lần đề cập mục tiêu thay đổi chính quyền tại Tehran. Tình hình nội bộ Iran cũng phức tạp, với việc bổ nhiệm ông Mohammad Bagher Zolghadr làm Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, một cựu chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo.
Đối Đầu Kéo Dài Và Lựa Chọn Ngoại Giao Hạn Chế
Ông Babak Vahdad, nhà phân tích chính trị về Iran, nhận định hệ thống này không chuẩn bị cho thỏa hiệp mà là đối đầu kéo dài. Trong khi đó, Mỹ tăng cường hiện diện quân sự tại khu vực với hơn 2.500 lính thủy đánh bộ và tàu tấn công đổ bộ. Một số chuyên gia cho rằng việc Mỹ trì hoãn các đợt tấn công gần đây có thể nhằm hạ nhiệt giá dầu và chờ lực lượng bổ sung.
Giáo sư Abdulkhaleq Abdulla từ Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất nhấn mạnh rằng các quốc gia Vùng Vịnh khó chấp nhận kịch bản Iran duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz, vì điều này có thể tạo lợi thế lâu dài cho Tehran. Trong bối cảnh Iran khó từ bỏ đòn bẩy này, các lựa chọn ngoại giao được cho là ngày càng hạn chế, làm sâu sắc thêm cuộc khủng hoảng tại Trung Đông.
