Căng thẳng Trung Đông leo thang với loạt tấn công và tuyên bố trái chiều
Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã công bố việc phóng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) nhằm vào Israel cũng như các căn cứ quân sự của Mỹ tại Kuwait, Jordan và Bahrain. Theo thông tin từ AFP, một UAV rơi xuống bể chứa nhiên liệu tại sân bay quốc tế Kuwait, gây ra hỏa hoạn bùng phát. Đồng thời, Ả Rập Xê Út tuyên bố đã ngăn chặn thành công ít nhất bốn UAV vào rạng sáng. Về phía Israel, nước này tiếp tục các cuộc không kích nhắm vào lực lượng Hezbollah tại Li Băng và khẳng định sẽ kiểm soát khu vực miền nam của quốc gia này.
Tuyên bố mâu thuẫn giữa Mỹ và Iran làm lu mờ nỗ lực ngoại giao
Chiến sự vẫn tiếp diễn mặc dù xuất hiện những tín hiệu ngoại giao trong vài ngày gần đây. Rạng sáng qua theo giờ Việt Nam, Tổng thống Mỹ Donald Trump tái khẳng định rằng Mỹ đang tiến hành đàm phán với Iran, với sự tham gia của các quan chức chủ chốt như Phó tổng thống JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio. Nhà lãnh đạo Mỹ tuyên bố nước này "đã giành chiến thắng" và Iran muốn đạt được thỏa thuận do không còn hải quân lẫn không quân. Ông còn đề cập đến việc Iran đã gửi một "món quà rất lớn" liên quan đến dầu khí cho Mỹ, nhưng không cung cấp chi tiết cụ thể.
Tuy nhiên, phía Iran đã phản bác mạnh mẽ thông tin này. Trung tá Ebrahim Zolfaghari, người phát ngôn của Bộ Chỉ huy trung tâm Khatam Al-Anbiya thuộc quân đội Iran, khẳng định không hề có bất kỳ cuộc đàm phán nào và cho rằng Mỹ "đang tự tưởng tượng". Ông Zolfaghari tuyên bố: "Đừng ngụy trang thất bại của các ông thành một thỏa thuận. Kỷ nguyên của những lời hứa suông đã kết thúc. Liệu những xung đột nội bộ của các ông đã đến mức các ông phải tự đàm phán với chính mình? Những người như chúng tôi sẽ không bao giờ thỏa hiệp với những người như các ông. Không phải bây giờ và sẽ không bao giờ."
Kế hoạch ngừng bắn và những phân tích trái chiều
Tuyên bố của Iran được đưa ra ngay sau khi chính quyền Tổng thống Trump được cho là đã gửi một kế hoạch ngừng bắn gồm 15 điểm cho Iran thông qua Pakistan, theo tờ The New York Times. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết Islamabad sẵn sàng tạo điều kiện cho một cuộc đối thoại ý nghĩa và mang tính quyết định để chấm dứt chiến sự. Các nhà đàm phán từ Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập cũng được cho là đang thúc đẩy nỗ lực sắp xếp một cuộc gặp giữa Mỹ và Iran trong vòng 48 giờ tới, dù quan điểm của hai bên vẫn còn cách xa.
Theo phân tích của The Guardian, kế hoạch 15 điểm mà ông Trump đề cập có thể chỉ là một bản cũ từ năm 2025, từng được Mỹ đưa ra ngay trước khi đàm phán sụp đổ do Israel không kích các cơ sở hạt nhân của Iran vào tháng 6 năm 2025. Kế hoạch này bao gồm nhiều nội dung mà Iran khó chấp nhận, chẳng hạn như:
- Chỉ dỡ bỏ một phần các biện pháp trừng phạt.
- Hạn chế cách thức Iran sử dụng số tiền được giải phóng từ trừng phạt.
- Xuất toàn bộ uranium ra khỏi Iran.
Hơn nữa, sau các vòng đàm phán hồi đầu năm nay, chương trình hạt nhân của Iran đã bị thiệt hại nặng nề do Mỹ ném bom, làm thay đổi hoàn toàn bối cảnh so với năm 2025. Điều này cho thấy hoặc là Mỹ đang thiếu nghiêm túc về kế hoạch đàm phán, hoặc Nhà Trắng đang cố gắng tạo ấn tượng rằng đã đạt được tiến triển nhiều hơn so với thực tế.
Khác biệt quan điểm và những điều kiện khắt khe
Tờ The Wall Street Journal hôm qua dẫn nguồn thạo tin cho biết những thông điệp đầu tiên trong đợt đối thoại ngoại giao mới đã được chuyển qua các bên trung gian tại Trung Đông vào cuối tuần trước, trong khi Mỹ và Iran không liên lạc trực tiếp với nhau.
Với việc củng cố quyền lực trong bộ máy điều hành đất nước, IRGC đã đưa ra những điều kiện rất cao để khôi phục đàm phán về thỏa thuận chấm dứt chiến sự. Các điều kiện này bao gồm:
- Đóng cửa toàn bộ căn cứ của Mỹ tại vùng Vịnh và bồi thường cho việc tấn công Iran.
- Thiết lập một trật tự mới tại eo biển Hormuz để Iran thu phí tàu thuyền qua lại.
- Đảm bảo chiến sự không tái bùng phát và Israel ngừng tấn công Hezbollah.
- Dỡ bỏ toàn bộ các biện pháp cấm vận đối với Iran.
- Cho phép Iran giữ lại chương trình tên lửa và không đàm phán về việc giới hạn nó.
Một quan chức Mỹ đã gọi những điều kiện này là "nực cười và phi thực tế". Trong khi đó, một số quan chức khác đánh giá rằng những yêu sách của Tehran khiến việc đạt được thỏa thuận trở nên khó khăn hơn so với trước khi xung đột bắt đầu.
Triển vọng hòa bình mờ nhạt và sự gia tăng quân sự
Giới quan sát nhấn mạnh rằng, bất chấp những tín hiệu ngoại giao, xung đột vẫn tiếp diễn ở nhiều mặt trận khác không liên quan đến năng lượng. Việc Mỹ tăng cường quân đội đến khu vực cho thấy nước này đang duy trì áp lực tối đa song song với các nỗ lực ngoại giao. Do đó, triển vọng cho một nền hòa bình thực sự vẫn phụ thuộc vào việc hai bên có thể thu hẹp khoảng cách lập trường hay không. Hiện tại, đa số ý kiến nghiêng về kịch bản căng thẳng kéo dài hơn là một đột phá nhanh chóng.
Ông Danny Citrinowicz, chuyên gia về Iran tại Viện Nghiên cứu an ninh quốc gia (INSS, có trụ sở ở Israel), nhận định rằng khoảng cách giữa lập trường của hai bên quá lớn nên rất khó để đạt được thỏa thuận. Theo ông, để có tiến triển thực sự, Mỹ và Israel hoặc phải chấp nhận những nhượng bộ lớn, hoặc phải thay đổi hoàn toàn chế độ tại Tehran, bởi vì hiện tại Iran không có ý định đầu hàng.
Trong bối cảnh này, truyền thông Mỹ đồng loạt loan tin rằng Lầu Năm Góc sắp điều động từ 1.000 đến 3.000 binh sĩ thuộc Sư đoàn dù 82 tinh nhuệ sang Trung Đông trong những ngày tới. Đây là một trong những lực lượng phản ứng nhanh tinh nhuệ nhất của Lục quân Mỹ, chuyên thực hiện các nhiệm vụ đổ bộ đường không vào khu vực nguy hiểm hoặc đang có giao tranh. Sự hiện diện của họ, cùng với các tàu đổ bộ chở lực lượng thủy quân lục chiến đang trên đường đến khu vực, cho thấy Mỹ đang chuẩn bị cho các kịch bản quân sự phức tạp. Hiện tại, có khoảng 50.000 binh sĩ Mỹ đang đóng quân tại Trung Đông, theo thông tin từ AP.
