Iran Tái Đóng Cửa Eo Biển Hormuz Sau Chưa Đầy 24 Giờ, Đáp Trả Lệnh Phong Tỏa Của Mỹ
Chiều ngày 18.4, quân đội Iran đã chính thức tuyên bố tái đóng cửa eo biển Hormuz, một động thái được xem là đáp trả trực tiếp việc lực lượng Mỹ tiếp tục duy trì lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran. Truyền hình nhà nước Iran trích dẫn thông báo cho biết việc kiểm soát eo biển Hormuz đã được khôi phục về trạng thái trước đó và hiện nằm dưới sự quản lý chặt chẽ của các lực lượng vũ trang Iran.
Quyết định này diễn ra chỉ chưa đầy 24 giờ sau khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố eo biển Hormuz được "mở hoàn toàn" cho tất cả tàu thương mại, trong thời gian còn lại của thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 10 ngày tại Li Băng giữa Israel và Hezbollah, bắt đầu từ ngày 17.4. Sự đảo ngược nhanh chóng này làm dấy lên nhiều câu hỏi về tính ổn định của tình hình khu vực.
Lá Bài Chiến Lược Của Iran
Trước khi đảo ngược quyết định, việc Iran tái mở cửa eo biển Hormuz đã được giới quan sát đánh giá là một tín hiệu lạc quan thận trọng, giúp giảm bớt căng thẳng tạm thời và tạo điều kiện cho vòng đàm phán tiếp theo. Giá dầu thế giới đã giảm mạnh, trong khi thị trường chứng khoán khởi sắc sau thông tin eo biển được mở lại. Theo dữ liệu từ Reuters, một đội tàu dầu gồm 8 chiếc đã băng qua eo biển Hormuz trong ngày 18.4, cùng với 5 tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng từ Qatar tiến gần khu vực này.
Tuy nhiên, một số nhà phân tích nói với tờ The New York Times rằng việc mở cửa eo biển Hormuz không đồng nghĩa với tự do hàng hải thực sự, vì tàu thuyền vẫn phải tuân theo phân luồng do Iran thiết lập và dự báo phải mất vài tuần mới thấy lưu lượng tàu tăng đáng kể. Thực tế, Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã tuyên bố các tàu di chuyển qua eo biển phải tuân thủ các điều kiện nghiêm ngặt, bao gồm đi theo luồng nước được Iran phê chuẩn, phối hợp với lực lượng Iran trong quá trình di chuyển và chỉ cho phép các tàu thương mại không liên quan đến "các nước hiếu chiến" được đi qua.
Theo Viện Nghiên cứu chiến tranh (ISW) của Mỹ, những điều kiện này cho thấy IRGC đang tìm cách khống chế eo biển và sử dụng nó như một đòn bẩy trong đàm phán với Mỹ. Một số nhà phân tích năng lượng cho rằng Iran đang nắm trong tay lá bài chiến lược khi có khả năng đóng lại Hormuz bất cứ lúc nào, như được đề cập trên tạp chí Fortune. Tuy nhiên, đây cũng được xem là một con dao hai lưỡi, bởi nếu lệnh phong tỏa của Mỹ kéo dài, nền kinh tế Iran có thể chịu thiệt hại nghiêm trọng chỉ trong vài tháng, do hơn 85% hàng xuất khẩu của Iran đi qua các cảng biển và hơn 90% hoạt động thương mại đường biển của Tehran phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Quyết định tái đóng cửa eo biển Hormuz cho thấy Iran đang sẵn sàng trả giá để buộc Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa quanh các cảng của họ.
Đàm Phán Mong Manh Giữa Iran Và Mỹ
Mặt khác, việc Iran tái đóng cửa eo biển Hormuz phản ánh rằng các bên đang đàm phán nhưng thiếu đi sự tin tưởng, một điểm đã được Phó tổng thống Mỹ J.D. Vance nhắc đến cách đây vài ngày. "Đương nhiên còn rất nhiều sự ngờ vực giữa Iran và Mỹ. Bạn sẽ không giải quyết được vấn đề đó chỉ sau một đêm", ông Vance phát biểu tại một sự kiện ở bang Georgia vào ngày 14.4.
Hôm qua, CNN dẫn nguồn tin từ Iran tiết lộ rằng vòng đàm phán thứ hai giữa Mỹ và Iran tại Islamabad, Pakistan, dự kiến diễn ra vào ngày 20.4. Tuy nhiên, Nhà Trắng vẫn chưa xác nhận thông tin này. Trong một cuộc trò chuyện với các phóng viên trên chuyên cơ Không lực Một vào khuya ngày 17.4 giờ Mỹ (trưa ngày 18.4 giờ Việt Nam), Tổng thống Trump cho biết hai bên sắp đàm phán vào cuối tuần và hé lộ rằng ông có một số tin khá tốt về Iran. Nhà lãnh đạo này tuyên bố mọi thứ đang diễn ra rất tốt tại Trung Đông và nhiều điều đã được đàm phán và nhất trí. "Điều quan trọng nhất là Iran sẽ không có vũ khí hạt nhân", ông Trump nhấn mạnh, đồng thời cảnh báo sẽ không gia hạn sau khi thời hạn ngừng bắn kết thúc vào ngày 22.4 và sẽ tiếp tục phong tỏa cảng biển Iran nếu không đạt được một thỏa thuận toàn diện.
Đến nay, vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể trong quan điểm của hai bên về nội dung thỏa thuận. Tại vòng đàm phán trước ở Pakistan, Mỹ được cho là đã đề xuất đóng băng chương trình hạt nhân của Iran trong vòng 20 năm, trong khi Tehran chỉ chấp nhận tối đa 5 năm. Vào ngày 17.4, ông Trump còn tuyên bố Iran đã đồng ý giao uranium được làm giàu cho Mỹ, nhưng Iran đã bác bỏ thông tin này, nhấn mạnh rằng nguyên liệu hạt nhân của Iran sẽ không được đưa đi đâu.
Theo Bloomberg, các bên đang cân nhắc gia hạn ngừng bắn thêm 2 tuần để tạo điều kiện cho việc đàm phán một thỏa thuận hòa bình. Trong khi đó, nguồn tin từ Pakistan nói với Reuters rằng cuộc gặp sắp tới giữa Iran và Mỹ có thể kết thúc với một biên bản ghi nhớ sơ bộ, sau đó sẽ ký kết thỏa thuận hòa bình toàn diện trong vòng 60 ngày.
Phản Ứng Quốc Tế Và Động Thái Quân Sự
Phát biểu tại Paris vào ngày 17.4 nhân cuộc gặp Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Thủ tướng Anh Keir Starmer cho biết Anh và Pháp sẽ dẫn đầu một sứ mệnh quốc tế tại eo biển Hormuz nhằm bảo vệ hoạt động vận tải thương mại và hỗ trợ các nỗ lực rà phá bom mìn. Vị thủ tướng này tiết lộ rằng sứ mệnh chỉ được triển khai sau khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn lâu dài hoặc chấm dứt xung đột tại Iran.
Hôm qua, AP dẫn lời các quan chức quốc phòng Mỹ cho biết tàu sân bay USS Gerald R. Ford đã trở lại biển Đỏ sau hơn 1 tháng bảo trì tại Hy Lạp. Mặt khác, tàu sân bay USS Abraham Lincoln cũng đang hoạt động tại biển Ả Rập, trong khi tàu sân bay USS George H.W. Bush thì đang di chuyển ngoài khơi Nam Phi. Những động thái quân sự này làm dấy lên lo ngại về khả năng leo thang căng thẳng trong khu vực.
