Iran Đứng Trước Ngã Rẽ Hạt Nhân Sau Cái Chết Của Lãnh Tụ Tối Cao
Cái chết của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel tháng trước đang đẩy Iran vào một bước ngoặt chiến lược chưa từng có. Các lực lượng cứng rắn trong hệ thống bắt đầu xem xét lại lằn ranh từng ngăn cản nước này tiến tới vũ khí hạt nhân, theo phân tích từ CNN và các nguồn tin quốc tế.
Fatwa Hạt Nhân Đã Chết?
Trong hơn hai thập kỷ, Iran luôn khẳng định chương trình hạt nhân bí mật của họ chỉ nhằm mục đích dân sự. Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei đã ban hành một fatwa, tức phán quyết theo luật Hồi giáo, cấm phát triển và sở hữu vũ khí hạt nhân. Đây từng được xem là nền tảng ràng buộc cả về chính trị lẫn tôn giáo. Tuy nhiên, thực tế hiện nay đang thay đổi nhanh chóng. Khoảng trống quyền lực sau cái chết của ông Khamenei cùng áp lực chiến tranh đang tạo điều kiện để các phe cứng rắn xem xét lại những giới hạn này.
Ông Trita Parsi từ Viện Quincy nhận định: “Fatwa hạt nhân đã chết. Quan điểm của giới tinh hoa cũng như dư luận đã thay đổi đáng kể, điều này không bất ngờ khi Iran đã bị hai quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân tấn công ngay trong lúc đang đàm phán.” Tranh luận trong xã hội Iran cũng chuyển hướng rõ rệt, với những quan điểm từng bị coi là cực đoan đang dần trở thành dòng chính.
Áp Lực Chiến Tranh Và Sự Trỗi Dậy Của Các Phe Cứng Rắn
Trước đây, ông Ali Khamenei vẫn duy trì một đường lối thận trọng, áp dụng chiến lược “kiên nhẫn chiến lược” dù đối mặt với các biện pháp trừng phạt và căng thẳng leo thang. Iran tiếp tục làm giàu uranium, tiến sát ngưỡng vũ khí nhưng tránh vượt qua ranh giới chế tạo bom. Tuy nhiên, những lời kêu gọi phát triển vũ khí hạt nhân bắt đầu gia tăng mạnh mẽ sau các chiến dịch quân sự của Israel và Mỹ.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phát đi tín hiệu về khả năng thay đổi học thuyết hạt nhân. Ông Ahmad Haqtalab, chỉ huy IRGC phụ trách bảo vệ các cơ sở hạt nhân, nói năm 2024: “Một sự đảo chiều trong học thuyết và chính sách hạt nhân của Iran, bao gồm việc từ bỏ các cân nhắc trước đây, là điều có thể xảy ra.” IRGC ngày càng siết chặt quyền lực, làm gia tăng ảnh hưởng của các phe cứng rắn.
Khoảng Trống Quyền Lực Và Lập Trường Của Tân Lãnh Tụ
Iran hiện đã tích lũy hơn 400 kg uranium làm giàu cao, đủ để chế tạo nhiều vũ khí hạt nhân nếu Lãnh tụ Tối cao mới Mojtaba Khamenei quyết định đảo ngược fatwa của cha mình. Đây được xem là bước tiến kỹ thuật quan trọng, rút ngắn đáng kể khoảng cách từ năng lực dân sự sang quân sự. Tuy nhiên, lập trường của ông Mojtaba vẫn là một ẩn số. Việc ông chưa xuất hiện công khai khiến giới quan sát đặt ra nhiều câu hỏi về khả năng đưa ra quyết định chiến lược.
Ngoại trưởng Abbas Araghchi thừa nhận sự chưa rõ ràng này: “Tôi cho rằng sẽ không khác nhiều so với chính sách trước đây, nhưng chúng ta cần chờ đợi.” Trong khi đó, nhiều nghị sĩ Iran đang thúc đẩy rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), với lý do việc tiếp tục tham gia “không còn ý nghĩa” khi nước này vẫn bị tấn công.
Nguy Cơ Lan Rộng Và Hiệu Ứng Dây Chuyền
Nếu Iran tiến tới phát triển vũ khí hạt nhân, nguy cơ chạy đua vũ trang trong khu vực là rất lớn. Chuyên gia Sina Azodi nhận định: “Một trong những lý do khiến họ kiềm chế là lo sợ bị Mỹ và Israel tấn công. Nhưng khi các cuộc tấn công đã xảy ra, mọi rào cản gần như không còn.” Ông Azodi cũng chỉ ra rằng Iran không thể dùng vũ khí hạt nhân để đe dọa Mỹ một cách hiệu quả, nhưng có thể nhắm vào các quốc gia lân cận như Israel và Saudi Arabia.
Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman từng tuyên bố năm 2018: “Nếu Iran phát triển bom hạt nhân, chúng tôi chắc chắn sẽ làm điều tương tự trong thời gian sớm nhất.” Điều này cho thấy một hiệu ứng dây chuyền có thể xảy ra, làm gia tăng bất ổn chiến lược tại Trung Đông.
Các cuộc không kích của Mỹ và Israel đã nhắm vào hàng loạt cơ sở then chốt của Iran, từ nhà máy hạt nhân đến hạ tầng năng lượng, gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng và đe dọa an ninh phóng xạ. Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đã cảnh báo nguy cơ xảy ra “sự cố phóng xạ nghiêm trọng”. Trong bối cảnh này, Iran đang đứng trước lựa chọn khó khăn: tiếp tục kiềm chế hay tiến tới một kỷ nguyên hạt nhân mới đầy rủi ro.
