Iran Mở Rồi Đóng Eo Biển Hormuz: Chiến Thuật Gia Tăng Đòn Bẩy Trước Mỹ
Việc eo biển Hormuz bị đóng cửa trở lại chỉ vài giờ sau khi được Iran tuyên bố mở hoàn toàn đang thu hút sự chú ý của giới quan sát quốc tế. Trong bối cảnh thời hạn ngừng bắn với Mỹ sẽ hết hiệu lực vào tuần tới, Tehran được cho là đang tìm cách mở rộng “dư địa xoay xở” trên những hồ sơ lớn, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân và các lệnh trừng phạt kinh tế.
Động Thái Chiến Thuật Trong Bối Cảnh Căng Thẳng
Các chuyên gia Trung Quốc nhận định, việc Iran nhanh chóng đảo chiều kiểm soát eo biển Hormuz là một bước đi chiến thuật tinh vi nhằm gia tăng đòn bẩy trước Mỹ. Khi thời gian của thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần với Washington sắp hết hạn vào ngày 22/4, khả năng nối lại đàm phán vẫn hiện hữu, nhưng Tehran muốn chứng tỏ sức mạnh thương lượng của mình.
Dữ liệu hàng hải cho thấy nhiều tàu chở dầu và LNG đã tiến sát eo Hormuz rồi đồng loạt quay đầu khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) tái áp đặt kiểm soát quân sự. Động thái này khiến dòng chảy năng lượng toàn cầu đối mặt với rủi ro gia tăng, làm dấy lên lo ngại về an ninh hàng hải khu vực.
Những Tuyên Bố Trái Chiều Và Diễn Biến Phức Tạp
Người phát ngôn Bộ chỉ huy quân sự IRGC khẳng định rằng chừng nào Mỹ chưa chấm dứt việc hạn chế tự do di chuyển của tàu thuyền liên quan đến Iran, thì tình trạng eo biển Hormuz sẽ vẫn bị kiểm soát nghiêm ngặt. Trước đó, Tehran từng tuyên bố mở tuyến hàng hải, được Tổng thống Mỹ Donald Trump hoan nghênh, nhưng ông đồng thời nhấn mạnh lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng Iran “vẫn sẽ tiếp tục”.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cảnh báo eo biển sẽ bị đóng nếu Mỹ không chấm dứt phong tỏa, đồng thời cho biết việc qua lại sẽ phải tuân theo “tuyến đường được chỉ định” và có “sự cho phép của Iran”. Căng thẳng leo thang khi ít nhất hai tàu bị tấn công và trúng đạn khi cố gắng đi qua khu vực, dẫn đến việc Ấn Độ triệu Đại sứ Iran để bày tỏ quan ngại.
Phân Tích Từ Các Chuyên Gia
Theo bà Zhang Chuchu, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Trung Đông thuộc Đại học Phúc Đán, việc Tehran mở lại eo biển hôm 17/4 thực chất nhằm “đẩy trách nhiệm đáp trả” sang phía Washington. Khi sức ép hải quân của Mỹ không giảm, Iran có thêm “cái cớ” để đóng cửa trở lại. Bà nhấn mạnh đây là quá trình mặc cả địa chính trị, với Hormuz vẫn là “quân bài mặc cả” mạnh nhất của Iran.
Ông Niu Xinchun, Giám đốc Viện Nghiên cứu Trung Quốc - Arab thuộc Đại học Ninh Hạ, cho biết việc mở lại eo biển là một trụ cột trong thỏa thuận ngừng bắn ngày 8/4, nhưng việc Washington tiếp tục phong tỏa khiến Tehran cho rằng các điều kiện ban đầu không còn hiệu lực. Ông Niu nhận định mục tiêu chính của ông Trump là mở lại eo biển chiến lược và giải quyết vấn đề hạt nhân – hai lĩnh vực mà Iran vẫn còn dư địa nhượng bộ.
Cửa Đàm Phán Vẫn Mở Dù Khó Khăn
Dù các tuyên bố và thông tin trái chiều liên tục xuất hiện, cả hai chuyên gia đều nhận định cánh cửa đàm phán Mỹ - Iran vẫn chưa khép lại. Bà Zhang cho rằng việc tái khởi động xung đột sẽ phải trả giá rất đắt cho Washington, trong khi Tehran cũng không muốn bị quy trách nhiệm phá vỡ đàm phán.
Tổng thống Trump vẫn giữ lập trường cứng rắn, yêu cầu Iran tháo dỡ chương trình hạt nhân và bàn giao khoảng 440kg uranium làm giàu ở mức cao. Một số nguồn tin thân cận Nhà Trắng cho rằng Mỹ có thể đưa ra “đòn bẩy tài chính” để đổi lấy số uranium này, nhưng ông Trump đã chính thức phủ nhận kịch bản này.
Phản Ứng Quốc Tế Và Triển Vọng Tương Lai
Các nhà quan sát đánh giá khả năng Iran áp phí qua lại tại eo biển là thấp, dù ý tưởng này từng được nêu trong các kế hoạch hòa bình trước đây. Ông Gu Dingguo, nhà nghiên cứu tại Đại học Sư phạm Hoa Đông, nhận định bước đi này sẽ khiến không chỉ Mỹ mà cả thế giới, bao gồm Trung Quốc, phản đối do làm tăng chi phí năng lượng.
Trung Quốc nhiều lần kêu gọi sớm khôi phục tự do và an ninh hàng hải qua eo biển Hormuz. Tại hội nghị thượng đỉnh do Pháp và Anh chủ trì, Thủ tướng Singapore Lawrence Wong cũng cảnh báo việc “vũ khí hóa” trái phép tuyến hàng hải này có thể tạo tiền lệ nguy hiểm cho các điểm nghẽn hàng hải toàn cầu khác. Trong bối cảnh đó, Iran tiếp tục khẳng định sẽ không chuyển bất kỳ lượng uranium làm giàu nào cho Mỹ, coi đây là vấn đề “không thể đưa ra thương lượng”.
