Eo Biển Hormuz: Từ 'Át Chủ Bài' Đến 'Gót Chân Achilles' Trong Cuộc Chiến Mỹ - Iran
Trong bối cảnh căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Iran, eo biển Hormuz từ lâu được xem là quân bài chiến lược quan trọng của Tehran. Tuy nhiên, dưới lệnh phong tỏa hàng hải do Washington áp đặt, chuyên gia cảnh báo tuyến hàng hải này có thể biến thành điểm yếu cốt lõi, đe dọa nghiêm trọng nền kinh tế Iran.
Lợi Thế Chiến Lược Hay Cạm Bẫy Nguy Hiểm?
Eo biển Hormuz, nơi kiểm soát khoảng 20% lưu lượng vận tải thương mại toàn cầu, từng được coi là công cụ răn đe mạnh mẽ trong kho vũ khí của Iran. Với khả năng sử dụng "nút thắt" này để gây áp lực lên hoạt động vận tải toàn cầu, Tehran được cho là có thể phần nào chống chịu được sức ép từ lực lượng không quân Mỹ - Israel, từ chối đề xuất hòa bình và tạo lợi thế đàm phán.
Tuy nhiên, theo phân tích của Miad Maleki, nghiên cứu viên cao cấp tại tổ chức Foundation for Defense of Democracies ở Washington, cách nhìn này có thể là sai lầm nghiêm trọng. Trên thực tế, Iran sẽ rơi vào thế khó khăn hơn bất kỳ quốc gia nào khác nếu việc đóng cửa eo biển kéo dài.
Sự Phụ Thuộc Nguy Hiểm Của Nền Kinh Tế Iran
Trước khi cuộc chiến bùng nổ vào cuối tháng 2, hơn 90% thương mại đường biển của Iran phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Ngay cả trước lệnh phong tỏa của Mỹ, Tehran đã gặp nhiều khó khăn trong việc vận chuyển hàng hóa thiết yếu qua đây. Việc phong tỏa có thể làm tê liệt xuất khẩu dầu mỏ - chiếm 65-75% doanh thu xuất khẩu - đồng thời cản trở nhập khẩu lương thực, với Iran là nước nhập khẩu ngũ cốc lớn nhất Trung Đông.
Chỉ trong vài tuần, Iran có thể đối mặt với:
- Nguy cơ cạn kiệt lương thực.
- Thiếu chỗ lưu trữ dầu chưa xuất khẩu, buộc phải giảm hoặc dừng khai thác tại các mỏ lớn.
- Tổn hại vĩnh viễn đến cơ sở hạ tầng dầu mỏ do hiện tượng "water coning" khi khởi động lại giếng dầu.
Thiếu Hàng Lang Thay Thế Và Những Hạn Chế Cơ Sở Hạ Tầng
Không giống Saudi Arabia hay UAE có hệ thống đường ống dẫn dầu tránh eo biển, Iran gần như không có hàng lang xuất khẩu thay thế đáng kể. Dự án đường ống Goreh-Jask, với công suất lý thuyết 300.000 thùng/ngày, trên thực tế chỉ đạt dưới 70.000 thùng/ngày và từng ngừng hoạt động trong 17 tháng do hạ tầng chưa hoàn thiện.
Về nhập khẩu, cảng Bandar Imam Khomeini - cửa ngõ chính - có thể bị tê liệt nếu eo biển đóng. Iran cố gắng chuyển hướng sang cảng Chabahar, nhưng nơi này chỉ xử lý được chưa đến 1/5 sản lượng so với Bandar Imam Khomeini, làm gián đoạn chuỗi cung ứng dược phẩm và thiết bị y tế.
Chiến Thuật Né Trừng Phạt Và Thực Tế Phũ Phàng
Iran từng sử dụng chiến thuật biến tàu thành kho chứa nổi để duy trì sản lượng dầu, nhưng điều này không đồng nghĩa với doanh thu thực tế. Theo ông Maleki, con số 139 triệu USD/ngày từ việc phong tỏa eo biển chủ yếu dựa trên "thủ thuật kế toán", tính từ lượng dầu đưa lên tàu chứ không phải đã bán được. Lợi nhuận thực tế bị giảm đáng kể do hoa hồng trung gian và khó khăn trong chuyển tiền về nước vì lệnh trừng phạt.
Một cuộc phong tỏa toàn diện của Mỹ có thể gây thiệt hại khoảng 276 triệu USD/ngày từ xuất khẩu và 159 triệu USD/ngày từ nhập khẩu của Iran, đồng thời làm tắc nghẽn nguồn cung nguyên liệu công nghiệp và hàng tiêu dùng.
Áp Lực Kép Từ Hai Phía
Trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đối mặt với áp lực giá xăng tăng, chính quyền Tehran cũng chịu sức ép lớn từ những khó khăn kinh tế trong nước. Iran không thể tự đáp ứng nhu cầu xăng, phải nhập khẩu khoảng 2 tỷ USD/năm, và lệnh phong tỏa có thể chặn đứng nguồn cung này.
Câu hỏi then chốt đặt ra là ai sẽ chùn bước trước. Với việc Mỹ tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz trong hơn 48 giờ, không có dấu hiệu tàu Iran ra vào, tương lai của cuộc xung đột vẫn còn nhiều bất định. Eo biển Hormuz, từng là biểu tượng quyền lực, giờ đây có thể trở thành gót chân Achilles khiến Iran suy yếu nghiêm trọng.
