Căng Thẳng Trung Đông Leo Thang: Phản Ứng Toàn Cầu Trước Chiến Dịch Quân Sự Mỹ - Israel
Ngày 28/2, đám đông tập trung gần Nhà Trắng để phản đối hành động của Mỹ và Israel tấn công Iran, trong bối cảnh căng thẳng leo thang nhanh chóng. Tổng thống Donald Trump, từng tuyên bố từ bỏ chính sách "xây dựng quốc gia" ở nước ngoài, giờ đây lại áp dụng hình thức can thiệp quân sự công khai, nhắm vào các nhà lãnh đạo đối thủ mà không làm rõ kế hoạch xử lý hậu quả.
Chiến Dịch Quân Sự và Hệ Lụy Khó Lường
Chỉ vài tuần trước, lực lượng Mỹ đã triển khai chiến dịch đột kích vào Venezuela nhằm bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro. Tiếp theo, cuộc không kích vào Iran ngày 28/2 còn đi xa hơn, khiến Đại giáo chủ Ali Khamenei thiệt mạng cùng nhiều quan chức cấp cao. Hàng trăm tên lửa và máy bay không người lái của Iran đã tấn công các quốc gia lân cận, trong khi Mỹ và Israel tiếp tục dội bom vào Iran.
Sự leo thang này đang gây áp lực nặng nề lên giá dầu và thị trường chứng khoán toàn cầu. Thông điệp từ Tổng thống Trump rất rõ ràng: hầu như không có đối thủ nước ngoài nào cảm thấy an toàn trừ khi sở hữu vũ khí hạt nhân. Các đối thủ phải đối mặt với một hình thái sử dụng quyền lực ít bị kiềm chế của Mỹ, điều mà nhiều người chỉ trích cho rằng đã phá vỡ nguyên tắc pháp quyền mà Washington từng yêu cầu các nước khác tuân thủ.
Phản Ứng Quốc Tế và Tác Động Kinh Tế
Cựu Cố vấn An ninh quốc gia Anh, Peter Ricketts, nhận định với Bloomberg: "Ông Trump dường như ngày càng sẵn sàng sử dụng sức mạnh quân sự đáng gờm của Mỹ mà không có bất kỳ sự kiềm chế nào, chỉ dựa trên lợi ích Mỹ tại thời điểm cụ thể. Cách tiếp cận 'mạnh được yếu thua' này tạo ra tiền lệ tồi tệ, khi bất kỳ quốc gia nào cũng có thể cảm thấy tự do tấn công lãnh đạo của quốc gia khác, điều mà Hiến chương Liên Hợp Quốc được lập ra để ngăn chặn."
Khi tên lửa Iran tấn công khắp vùng Vịnh, hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz - nơi chiếm khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt vận chuyển bằng đường biển của thế giới - đã chậm lại đáng kể. Các hãng vận tải biển tạm ngừng hành trình, công ty bảo hiểm đánh giá lại rủi ro, và nhiều chủ tàu hủy chuyến do điều khoản chiến tranh. Các hãng hàng không cũng ngừng bay trong khu vực, bao gồm các trung tâm trung chuyển toàn cầu như Dubai.
Bloomberg ước tính việc đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz có thể đẩy giá dầu lên tới 108 USD/thùng. Giá vàng và USD tăng mạnh, trong khi chứng khoán Mỹ giảm sâu trong phiên giao dịch ngày 2/3. Jack Devine, cựu giám đốc phụ trách hoạt động của CIA, chia sẻ: "Nhìn lại các đời tổng thống trước, chúng ta chưa bao giờ sử dụng toàn bộ sức mạnh. Trước đây chỉ ở mức 7, còn ông Trump đã nâng lên mức 10. Đây là một thế giới hoàn toàn mới."
Triển Vọng Chính Trị và Rủi Ro Kéo Dài
Dù Tổng thống Trump từng kêu gọi người biểu tình Iran xuống đường, nhưng chưa có dấu hiệu cho thấy chính quyền Mỹ chuẩn bị nền tảng hỗ trợ phong trào đối lập nhanh chóng nổi dậy. Nguy cơ xung đột kéo dài khiến giới đầu tư tìm đến các tài sản trú ẩn như trái phiếu kho bạc Mỹ, vàng, và đồng franc Thụy Sĩ.
Ngày 1/3, Tổng thống Trump tuyên bố Iran đã yêu cầu nối lại đàm phán, nhưng các quan chức Mỹ cho biết các cuộc không kích có thể kéo dài nhiều ngày hoặc nhiều tuần, nhằm phá hủy năng lực quân sự và chương trình hạt nhân của Tehran. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cam kết sẽ gia tăng tấn công trong những ngày tới.
Ông Dennis Ross, cựu đặc phái viên Trung Đông, nhận định: "Về lý thuyết, việc loại bỏ lãnh đạo cao nhất có thể dẫn đến thay đổi chế độ, nhưng trên thực tế, có thể bạn chỉ loại bỏ cá nhân đó và chế độ vẫn tồn tại." Trong thông điệp video ngày 1/3, ông Trump cảnh báo Mỹ có thể chịu thêm thương vong, nhưng khẳng định chiến dịch quân sự "sẽ tiếp tục cho đến khi tất cả mục tiêu đạt được".
Phản Ứng Trong Nước và Bối Cảnh Chính Trị
Ở trong nước, chính sách đối ngoại cứng rắn của ông Trump là một canh bạc rủi ro, đặc biệt khi ông từng tranh cử với lập trường phản đối chiến tranh ở nước ngoài. Sự leo thang diễn ra chỉ vài tháng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, trong bối cảnh đảng Cộng hòa có nguy cơ mất ghế do cử tri quan tâm đến chi phí sinh hoạt cao.
Tổng thống Trump dường như đang tái định hình chính sách đối ngoại Mỹ ở mức độ triệt để, tương tự thời chính quyền George W. Bush sau sự kiện 11/9, nhưng lần này thiếu sự đồng thuận quốc gia. Sự phản đối trong Quốc hội gay gắt hơn, và hầu như không có sự ủng hộ công khai cho một cuộc xung đột kéo dài không thời hạn.
Theo khảo sát của Reuters/Ipsos công bố ngày 1/3, chỉ khoảng 1/4 người Mỹ ủng hộ các cuộc không kích khiến ông Khamenei thiệt mạng, trong khi khoảng một nửa cho rằng ông Trump quá sẵn sàng sử dụng vũ lực quân sự. Tình hình này đặt ra những thách thức lớn cho ổn định khu vực và kinh tế toàn cầu trong thời gian tới.
