Cái Chết Của Khamenei: Bước Ngoặt Địa Chính Trung Đông Và Canh Bạc Rủi Ro Của Mỹ
Ngày 28 tháng 2, một cuộc tập kích phối hợp giữa Mỹ và Israel đã nhắm vào Tehran, dẫn đến cái chết của lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei cùng hàng chục nhân vật cấp cao khác. Trong khi nguồn gốc chính xác của đòn tấn công vẫn chưa được xác định rõ ràng, các thông tin rò rỉ từ truyền thông phương Tây cho thấy Washington đã cung cấp thông tin tình báo để Tel Aviv triển khai máy bay phóng tên lửa tầm xa.
Đối với Tehran, việc tìm hiểu chi tiết về vụ việc dường như không còn là ưu tiên hàng đầu. Cái chết của lãnh tụ tối cao đã vượt qua lằn ranh đỏ của Iran, dẫn đến các cuộc tấn công trả đũa nhắm vào Israel và các căn cứ của Mỹ tại Trung Đông. Khu vực này chưa từng đối mặt với nguy cơ một cuộc chiến toàn diện như hiện nay kể từ sau Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991.
Những Lợi Ích Và Thách Thức Cho Ông Trump Và Nước Mỹ
Câu hỏi lớn đặt ra là Tổng thống Donald Trump và nước Mỹ đã "được" và "mất" gì từ sự kiện này. Phân tích cần được xem xét trên nhiều phương diện khác nhau.
Trên góc độ cá nhân, quyết định của ông Trump củng cố hình ảnh một nhà lãnh đạo quyết đoán, dám hành động mạnh mẽ trong các vấn đề mà nhiều người tiền nhiệm chưa giải quyết được. Những người ủng hộ ông, từ cộng đồng người Mỹ gốc Do Thái đến các nhóm dân tộc chủ nghĩa và bảo thủ, đang hoan nghênh nhiệt liệt. Các nghị sĩ Cộng hòa như Mike Rounds, Maria Elvira Salazar và Tim Scott đã ca ngợi đây là "khoảnh khắc thay đổi lịch sử".
Bối cảnh này càng trở nên quan trọng khi Mỹ sắp bước vào cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 tới, với tất cả 435 ghế tại Hạ viện và một phần ba ghế tại Thượng viện sẽ được bầu lại.
Ở cấp độ quốc gia, cái chết của ông Khamenei tạo ra một khoảng trống quyền lực lớn và bất ngờ tại Iran kể từ cuộc cách mạng năm 1979. Đối với chính quyền Mỹ hiện tại, đây được xem là cơ hội thuận lợi nhất trong nhiều thập kỷ để thúc đẩy các mục tiêu chiến lược.
Trong bài phát biểu ngày 1 tháng 3, Tổng thống Trump công khai kêu gọi người dân Iran "vùng lên giành lại đất nước", thể hiện rõ kỳ vọng về một sự thay đổi chế độ tại quốc gia này. Sau các cuộc biểu tình rầm rộ trên khắp Iran trong những tháng gần đây, ông Trump dường như tin rằng cái chết của ông Khamenei sẽ chấm dứt chế độ hiện tại, mở đường cho một chính quyền ôn hòa hơn, thậm chí thân thiện với Mỹ và phương Tây.
Nhìn rộng ra toàn khu vực Trung Đông, việc ông Khamenei thiệt mạng làm rung chuyển cấu trúc quyền lực của Hồi giáo dòng Shiite. Cố lãnh tụ tối cao không chỉ là biểu tượng của chế độ Iran mà còn là người đứng sau chương trình hạt nhân, tên lửa đạn đạo và "trục kháng chiến" chống Mỹ-Israel, bao gồm các nhóm như Hezbollah, Houthi và Hamas. Việc loại bỏ biểu tượng này có thể làm suy yếu cấu trúc quyền lực Shiite, củng cố liên minh của Israel với các quốc gia Ả Rập dòng Sunni, và định hình lại các liên minh khu vực theo hướng có lợi cho Mỹ.
Canh Bạc Đầy Rủi Ro Và Phản Ứng Quốc Tế
Sự kiện ông Khamenei thiệt mạng đã thu hút sự chú ý của nhiều phương tiện truyền thông quốc tế, với các phản ứng đa dạng từ hoan nghênh đến chỉ trích. Tờ The Guardian của Anh và một số tờ báo phương Tây khác mô tả đây là một vụ "ám sát", trong khi các chuyên gia quan hệ quốc tế cảnh báo về việc tạo ra tiền lệ nguy hiểm, có thể làm suy yếu Hiến chương Liên hợp quốc.
Trong tuyên bố ngày 1 tháng 3, Tổng thống Trump nhấn mạnh rằng các hoạt động quân sự của Mỹ sẽ không dừng lại cho đến khi Washington đạt được tất cả mục tiêu. Tuy nhiên, mục tiêu cụ thể của ông Trump và đồng minh vẫn còn mơ hồ. Nếu mục tiêu là "loại bỏ lãnh tụ tối cao", thì họ đã thành công vào ngày 28 tháng 2. Nếu là "xóa sổ chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Iran", thì những nỗ lực này thậm chí đã được thực hiện từ năm ngoái trong một cuộc chiến kéo dài 12 ngày.
Ngoại trừ nhóm cố vấn thân cận của ông Trump, không ai thực sự rõ các mục tiêu của Mỹ là gì. Có thể vẫn còn những mục tiêu chưa đạt được, như thay đổi chế độ ở Iran, hoặc đây chỉ là cách để chính quyền ông Trump gây áp lực với những người lãnh đạo tạm thời của Iran, đồng thời tạo đường lui trước áp lực kết thúc chiến sự từ Quốc hội và công chúng Mỹ.
Dư Luận Mỹ Và Những Thách Thức Tiềm Ẩn
Cuộc thăm dò dư luận của Reuters/Ipsos cho thấy 43% người được hỏi phản đối việc tấn công Iran, trong khi chỉ có 27% ủng hộ. Theo khảo sát của YouGov, 39% cho rằng hành động quân sự của Mỹ là phi lý, cao hơn mức 32% cho rằng điều này hợp lý. Tỷ lệ ủng hộ ông Trump đã giảm xuống còn 39%.
Với ba binh sĩ Mỹ đã thiệt mạng và ông Trump thừa nhận "có thể còn nhiều hơn", dư luận Mỹ, vốn mệt mỏi với các cuộc chiến ở Trung Đông, có thể quay lưng nhanh chóng nếu chiến dịch kéo dài quá bốn tuần như dự báo của ông chủ Nhà Trắng.
Hãng tin Reuters dẫn đánh giá của Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA) trình lên Nhà Trắng trước cuộc tấn công cho rằng nếu ông Khamenei bị giết, các nhân vật cứng rắn từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) hoặc các giáo sĩ có thể dễ dàng thay thế vai trò này.
Thêm vào đó, một quan chức Mỹ am hiểu về các cuộc thảo luận nội bộ của Nhà Trắng tiết lộ rằng các quan chức IRGC khó có thể tự nguyện đầu hàng, một phần vì họ đã hưởng lợi từ một mạng lưới bảo trợ rộng lớn được thiết kế để duy trì lòng trung thành. Theo vị này, nếu không có "sự phản bội" từ các lực lượng vũ trang, việc "thay màu" chế độ là rất khó khăn.
Do đó, việc thay đổi chế độ và xuất hiện một chính quyền ôn hòa, thân Mỹ và phương Tây được cho là khó có thể xảy ra trong thời gian ngắn.
Triển Vọng Chiến Sự Và Kết Cục
Không một đồng minh nào của Mỹ tại Trung Đông mong muốn chiến sự tiếp diễn và leo thang thành một cuộc chiến khu vực toàn diện. Tuy nhiên, cái chết của ông Khamenei có thể khiến Iran trở nên hung hăng hơn, dẫn đến chiến sự kéo dài với Mỹ và Israel, làm gia tăng thương vong cho người Mỹ và binh sĩ Mỹ khi các lực lượng ủy nhiệm của Iran đoàn kết trả thù cho ông Khamenei.
Mỹ và Israel đã khai hỏa, mục tiêu cấp cao của Iran đã bị tiêu diệt. Khai cuộc và trung cuộc của ván cờ địa chính trị này đã có kết quả tương đối rõ ràng, nhưng câu hỏi quyết định vẫn còn bỏ ngỏ: tàn cuộc sẽ kết thúc như thế nào? Sự ổn định của khu vực và an ninh toàn cầu đang phụ thuộc vào cách các bên ứng phó với những diễn biến phức tạp phía trước.
