Canh bạc nghìn tỷ USD trên bàn đàm phán Nga - Ukraine: Kinh tế hóa xung đột chính trị
Trong khi cuộc xung đột Nga - Ukraine chuẩn bị bước sang năm thứ 5, các nhà đàm phán đang sử dụng một "đòn bẩy" kinh tế khổng lồ trị giá hàng nghìn tỷ USD để thúc đẩy tiến trình hòa đàm. Tuy nhiên, tại Geneva, bài toán kinh tế này đang vấp phải những rào cản dai dẳng từ các tranh chấp lãnh thổ chưa có hồi kết, tạo nên một bức tranh phức tạp với nhiều góc nhìn trái ngược.
Mỹ lạc quan và đề xuất khu thương mại tự do trong vùng phi quân sự
Theo New York Times, các nhà đàm phán Mỹ đã đưa ra ý tưởng sáng tạo về việc thiết lập một Khu vực phi quân sự (DMZ) tại miền Đông Ukraine, với khả năng biến nó thành một Khu thương mại tự do. Đây được xem là nỗ lực của Washington nhằm "kinh tế hóa" một cuộc xung đột vốn mang tính chính trị sâu sắc. Tiến trình đàm phán hiện đang vận hành theo hai hướng song song:
- Một hướng tập trung giải quyết trực tiếp xung đột giữa Nga và Ukraine.
- Hướng còn lại nhắm vào các thỏa thuận song phương Mỹ - Nga, bao gồm việc nới lỏng các biện pháp trừng phạt kinh tế.
Đáng chú ý, các bên đang thảo luận về một danh mục dự án hợp tác tiềm năng có giá trị từ 12.000 tỷ đến hơn 14.000 tỷ USD, một con số khổng lồ được công bố bởi đặc phái viên Nga Kirill Dmitriev trên mạng xã hội X. Tuy nhiên, tính khả thi của một khu thương mại trong khu vực chiến sự, nơi cơ sở hạ tầng công nghiệp đã bị tàn phá nặng nề, vẫn là một dấu hỏi lớn khiến Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tỏ ra hoài nghi.
Những bất đồng cốt lõi: Lãnh thổ, an ninh và cơ chế rút quân
Rào cản lớn nhất trong đàm phán chính là vấn đề quyền kiểm soát lãnh thổ miền Đông Ukraine. Moscow yêu cầu Kyiv bàn giao một dải đất chiến lược tại Donetsk, trong khi Ukraine kiên quyết từ chối, lo ngại việc nhượng bộ sẽ tạo ra tiền lệ nguy hiểm về an ninh. Thay vào đó, Kyiv thúc đẩy một cơ chế bảo đảm an ninh quốc tế chặt chẽ trước khi cam kết bất kỳ thỏa thuận rút quân nào.
Cách thức vận hành Khu phi quân sự cũng là tâm điểm bất đồng. Ukraine đề xuất triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình quốc tế, trong khi các nhà đàm phán lại đưa ra ý tưởng thành lập một chính quyền dân sự chung gồm đại diện của cả Nga và Ukraine. Tuy nhiên, mô hình này vẫn bị coi là xa vời do sự thiếu hụt niềm tin giữa hai bên.
Việc rút quân khỏi tiền tuyến là một "hòn đá tảng" khác trong tiến trình thảo luận. Ban đầu, ông Zelensky đề xuất nguyên tắc rút quân "đối xứng", nhưng gần đây, Kyiv đã bắt đầu thảo luận phương án Nga rút quân một phần mà không nhất thiết phải theo nguyên tắc này, cho thấy sự linh hoạt mới trong lập trường của Ukraine.
Châu Âu bi quan và khoảng cách với sự lạc quan của Mỹ
Trong khi Washington tỏ ra lạc quan về khả năng đạt được thỏa thuận hòa bình nhanh chóng, các đồng minh châu Âu lại có góc nhìn thận trọng hơn nhiều. Lãnh đạo của 5 cơ quan tình báo châu Âu nhận định khó có khả năng chấm dứt xung đột ngay trong năm nay. Họ lo ngại rằng Moscow có thể sử dụng bàn đàm phán như một công cụ để thúc đẩy nới lỏng trừng phạt và tìm kiếm các thỏa thuận kinh doanh, hơn là thực tâm hướng tới hòa bình.
Phía Ukraine tiết lộ rằng Washington đang nỗ lực chốt một thỏa thuận trước tháng 6, nhằm tạo lợi thế chính trị trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ vào tháng 11. Tổng thống Donald Trump cũng bày tỏ sự tin tưởng rằng người đồng cấp Nga Vladimir Putin đang thực sự muốn chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, châu Âu lại có góc nhìn trái ngược, cho rằng Nga không hề vội vã và vẫn kiên trì theo đuổi các mục tiêu chiến lược không đổi.
Áp lực kinh tế và tương lai bất định của tiến trình hòa đàm
Một quan chức tình báo châu Âu nhận định Nga chưa có áp lực phải kết thúc chiến tranh sớm vì nền kinh tế vẫn đang chống chịu tốt, dù bị hạn chế tiếp cận thị trường vốn và lãi suất cao. Tuy nhiên, áp lực tài chính lên Moscow trong năm 2026 là có thật, với phần thanh khoản của quỹ bù đắp thâm hụt ngân sách đã giảm hơn một nửa kể từ năm 2022.
Giới quan sát hoài nghi rằng, ngay cả khi Ukraine nhượng bộ lãnh thổ, chưa chắc sẽ đẩy nhanh tiến trình hòa đàm. Một quan chức tình báo dự đoán: "Trong trường hợp Nga đạt được sự nhượng bộ này, tôi cho rằng đó có thể mới chỉ là sự khởi đầu của những cuộc đàm phán thực sự". Sự xuất hiện của các "nhà đàm phán không chuyên" từ phía Mỹ càng làm dấy lên lo ngại về kỹ năng ngoại giao trước những đối thủ lọc lõi từ Nga.
Dù vòng đàm phán Geneva chưa tạo ra bước ngoặt đáng kể, nhưng việc các bên đi sâu vào chi tiết kỹ thuật và sự dịch chuyển thái độ của Kyiv cho thấy tiến trình hòa bình không hoàn toàn rơi vào bế tắc. Tuy nhiên, con đường đến một thỏa thuận bền vững vẫn còn nhiều chông gai, với những canh bạc nghìn tỷ USD đang được đặt cược trên bàn đàm phán.
