Ba 'Chiếc Đồng Hồ' Chính Trị Trong Cuộc Chiến Iran: Mỹ, Israel Và Những Áp Lực Thời Gian
Trong mọi cuộc xung đột, thời gian không chỉ là yếu tố chiến lược mà còn là vũ khí chính trị quyết định. Cuộc chiến đang bao trùm Vùng Vịnh giữa Mỹ, Israel và Iran minh chứng rõ nét cho điều này, khi mỗi bên đang chạy đua với "đồng hồ chính trị" riêng biệt và đối mặt với những mốc thời gian sống còn.
Mỹ: Cuộc Chạy Đua Với Đồng Hồ Bầu Cử Giữa Nhiệm Kỳ
Tháng 1/2025, Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng với triết lý ngoại giao "tốc độ cao", ưu tiên đàm phán hơn chiến tranh. Ông đã cử đặc phái viên Steve Witkoff tới Oman và đặt thời hạn 60 ngày, tin rằng một cú sốc mạnh vào lãnh đạo Iran sẽ khiến chế độ sụp đổ nhanh chóng. Tuy nhiên, chiến thắng nhanh không thành hiện thực, đẩy Mỹ vào cuộc chiến tiêu hao mà thời gian lại nghiêng về Iran.
Giáo sư John Mearsheimer của Đại học Chicago nhận định: "Ông Trump đã phạm một sai lầm lớn". Iran nắm giữ đòn bẩy kinh tế toàn cầu qua eo biển Hormuz và khả năng xuyên thủng hệ thống phòng không, khiến Mỹ không có chiến lược rút lui rõ ràng. Hậu quả trong nước đã hiện rõ: giá dầu thô tại Mỹ vượt 90 USD/thùng, lạm phát đạt 3,3%/năm trong tháng 3/2026, với giá xăng tăng 21,2%. Tỷ lệ ủng hộ ông Trump về kinh tế giảm xuống mức thấp kỷ lục 29%, và 40% cử tri đảng Cộng hòa không hài lòng với cách xử lý lạm phát.
Với chỉ 7 tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ, Tổng thống Mỹ đang ở thế chính trị mong manh. Ngay cả khi xung đột kết thúc, áp lực giá nhiên liệu vẫn có thể kéo dài suốt mùa bầu cử, đe dọa đa số mong manh của đảng Cộng hòa tại Quốc hội. Một chiến lược gia đảng Cộng hòa cảnh báo: "Những vấn đề từng khiến ông Joe Biden lao đao giờ đang đe dọa chính ông Trump".
Iran: Chiến Lược Sinh Tồn Dựa Vào Sức Bền
Trong khi ông Trump cần lối thoát nhanh, Iran lại tính toán dựa vào sức chịu đựng. Cuộc chiến bùng phát từ ngày 28/2/2026 đã gây thiệt hại nặng: Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei và nhiều quan chức quân sự thiệt mạng, hạ tầng hạt nhân bị tấn công, nền kinh tế chịu cú sốc. Tuy nhiên, chính quyền Tehran vẫn chưa sụp đổ.
Giáo sư Mearsheimer lý giải: diện tích lãnh thổ rộng lớn và lực lượng quân sự phân tán khiến Iran khó bị đánh bại bằng đòn tấn công nhanh. Iran vẫn duy trì khả năng răn đe đáng kể qua hệ thống tên lửa và mạng lưới đồng minh, cho phép đối đầu dài hạn. Nhà kinh tế Jeffrey Sachs của Đại học Columbia cho rằng, Tổng thống Trump "đã phá bỏ thỏa thuận hạn chế chương trình hạt nhân của Iran", rồi hạ sát lãnh tụ nước này trước khi đẩy khu vực vào chiến tranh quy mô lớn.
Hình ảnh "Iran đang nắm giữ than hồng" phản ánh chiến lược chịu đựng tổn thất để chờ "đồng hồ chính trị" tại Washington cạn thời gian. Nếu giá dầu duy trì trên 100 USD/thùng, vị thế đàm phán của ông Trump có thể suy giảm khi sự ủng hộ trong nước bị bào mòn bởi chi phí năng lượng. Ông Sachs cảnh báo việc đóng cửa kéo dài eo biển Hormuz - chiếm 1/5 lượng dầu giao dịch toàn cầu - có thể gây cú sốc năng lượng chưa từng có.
Israel: Đặt Cược Vào Cuộc Chiến Không Hồi Kết
Lợi ích về thời gian của Israel gần như đối lập hoàn toàn với Mỹ. Thủ tướng Benjamin Netanyahu, đang đối mặt với tiến trình pháp lý trong nước và cuộc bầu cử sắp tới, được cho là có động cơ duy trì xung đột càng lâu càng tốt. Chiến tranh giúp làm lu mờ chỉ trích, tập hợp cử tri, và tạo "không gian chính trị" để theo đuổi mục tiêu lâu dài tại Lebanon.
Ông Gideon Levy, cựu nhà báo tờ Haaretz, nhận định: "Chiến tranh luôn là lựa chọn đầu tiên, không phải cuối cùng ở Israel". Văn hóa chính trị tại đây ưu tiên giải pháp quân sự hơn ngoại giao. Ông Daniel Levy, từng là nhà đàm phán Israel, cho rằng ông Netanyahu hành động theo logic "tận dụng ngay nếu không sẽ đánh mất lợi thế", sẵn sàng củng cố sức mạnh cứng ngay cả khi làm suy giảm vai trò của Mỹ.
Ba Chiếc Đồng Hồ Chạy Ngược Hướng: Kịch Bản Nguy Hiểm
Điều khiến cuộc xung đột này đặc biệt nguy hiểm là ba bên đang vận hành theo những "mốc thời gian" trái ngược:
- Tổng thống Donald Trump cần giải pháp trước tháng 11/2026 để bảo vệ vị thế chính trị.
- Iran cần kéo dài đủ lâu để vượt qua mốc thời gian đó, dựa vào sức bền và áp lực kinh tế.
- Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đặt cược vào chiến tranh tiếp diễn, nhằm định hình lại cục diện tại Lebanon và củng cố quyền lực nội bộ.
Giáo sư Mearsheimer đánh giá Iran đã "thắng" khi vượt qua đòn tấn công ban đầu và duy trì năng lực quân sự, buộc Washington tìm lối thoát. Trong khi đó, ông Sachs nhận định dù ô Trump công khai cho rằng Iran nóng lòng muốn ngừng bắn, thực tế chính Nhà Trắng mới là bên mong muốn tìm lối thoát.
Thời gian có thể là tác nhân duy nhất trong cuộc xung đột này không thể bị đánh bom hay trừng phạt. Cấu trúc "hậu xung đột" sẽ được định hình bởi những bên hiểu rõ logic thời gian và có năng lực chính trị để chịu đựng hậu quả. Với diễn biến hiện tại, Washington dường như là nơi duy nhất mà "đồng hồ đếm ngược đang cạn dần thời gian", trong khi Iran và Israel tiếp tục cuộc chơi chính trị đầy rủi ro.
