Đề xuất thí điểm luật sư công: Mở rộng phạm vi cho MTTQ Việt Nam để tăng cường giám sát, phản biện
Bộ Tư pháp đang đề xuất thí điểm chế định luật sư công tại 8 bộ, bao gồm Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Bộ Công thương, Bộ Ngoại giao, Bộ Nông nghiệp - Môi trường, cùng với Ủy ban nhân dân 10 tỉnh, thành phố: Quảng Ninh, Lâm Đồng, Khánh Hòa, Đồng Nai, Bắc Ninh, Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ. Mục tiêu của việc thí điểm này là tăng cường kiểm soát tính hợp pháp của các quyết định hành chính trước khi ban hành, đẩy mạnh tham gia tố tụng hành chính để bảo vệ quyền lợi của Nhà nước, đồng thời nâng cao khả năng giải quyết tranh chấp quốc tế và xử lý khiếu nại, tố cáo.
Nhiều ý kiến đề xuất mở rộng phạm vi thí điểm
Bên cạnh đề xuất ban đầu, nhiều chuyên gia và nhà quản lý cho rằng nên mở rộng phạm vi thí điểm đối với Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, thay vì chỉ giới hạn ở 18 đơn vị như dự thảo của cơ quan soạn thảo. Việc mở rộng này được kỳ vọng sẽ mang lại kết quả toàn diện hơn, phản ánh đầy đủ tác dụng của chế định luật sư công trong các thiết chế có chức năng giám sát, phản biện xã hội.
Nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội
Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Chủ nhiệm Cơ quan truyền thông Liên đoàn Luật sư Việt Nam và Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, nhấn mạnh rằng các chức năng của MTTQ Việt Nam theo Điều 9 Hiến pháp đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về pháp luật. MTTQ Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của các tổ chức chính trị, chính trị - xã hội, xã hội và cá nhân tiêu biểu, đóng vai trò quan trọng trong hệ thống chính trị, với nhiệm vụ giám sát, phản biện xã hội, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhân dân.
Theo ông Hậu, việc thí điểm luật sư công - một đội ngũ pháp lý chuyên nghiệp với các tiêu chí như trình độ cử nhân luật trở lên, ít nhất 5 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp luật, đã được đào tạo chuyên sâu - sẽ giúp hoạt động của khối mặt trận trở nên chuyên nghiệp và hiệu quả hơn. Đặc biệt, hoạt động giám sát, phản biện xã hội liên quan trực tiếp đến lợi ích công cộng và chính sách pháp luật, đòi hỏi sự thận trọng, chính xác, mà luật sư công có thể đáp ứng tốt.
Ông Hậu cũng đề xuất mở rộng vai trò của luật sư công trong việc tăng cường tiếp cận công lý cho các đối tượng chính sách và người yếu thế, thay vì chỉ giới hạn ở bảo vệ quyền lợi của cơ quan nhà nước. Việc này hoàn toàn phù hợp với chức năng của MTTQ Việt Nam, nhất là khi Liên đoàn Luật sư Việt Nam và các tổ chức luật sư đã quy tụ về mặt trận.
Kết quả thí điểm toàn diện và chiều sâu pháp lý
Ông Lưu Anh Cường, Giám đốc Công ty luật Thái Dương FDI Hà Nội, chỉ ra rằng Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật nhấn mạnh yêu cầu phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam. Tuy nhiên, dự thảo hiện tại tập trung chủ yếu vào khối hành pháp, có thể dẫn đến kết quả thí điểm chưa phản ánh đầy đủ tác dụng của luật sư công trong các thiết chế giám sát, phản biện.
So sánh về nhu cầu pháp lý:
- Ở cơ quan hành chính: thường gắn với quản lý, điều hành, xử lý tranh chấp, tham gia tố tụng.
- Ở khối mặt trận và tổ chức chính trị - xã hội: tập trung vào giám sát, phản biện, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo.
Ông Cường cho rằng, nếu chỉ thí điểm trong môi trường hành chính, kết quả sẽ chủ yếu phản ánh môi trường đó, trong khi để quyết định luật hóa mô hình luật sư công, cần đánh giá sự phù hợp và hiệu quả trong nhiều bối cảnh khác nhau.
Dự thảo nghị quyết quy định phạm vi hoạt động của luật sư công bao gồm tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật, đại diện giải quyết tranh chấp trong nước và quốc tế, tư vấn xử lý vấn đề pháp lý của dự án kinh tế - xã hội, tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo phức tạp. Đối chiếu với hoạt động của MTTQ Việt Nam, có nhiều điểm giao thoa, đặc biệt trong giám sát, phản biện xã hội - nơi đòi hỏi khả năng đọc hồ sơ, hiểu quy trình pháp luật, và chuyển ý kiến thành lập luận pháp lý có sức nặng.
Luật sư công được quyền yêu cầu cung cấp tài liệu, chứng cứ liên quan đến vụ việc, điều này có thể nâng cao chiều sâu pháp lý cho hoạt động giám sát, phản biện của MTTQ Việt Nam. Ngoài ra, việc có lực lượng luật sư công chuyên trách cũng giúp bảo vệ tốt hơn quyền lợi hợp pháp của chính các tổ chức này trong các vấn đề như tài sản công, hợp đồng, hoặc tranh chấp lao động.
Tóm lại, việc mở rộng thí điểm luật sư công cho MTTQ Việt Nam không chỉ phù hợp với chức năng hiến định mà còn góp phần nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội, đồng thời mang lại kết quả thí điểm toàn diện hơn, từ đó hỗ trợ quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật trong tương lai.
