Đại biểu Châu Quỳnh Dao lên tiếng về thực trạng người bán vé số dạo
Trong phiên thảo luận về kinh tế - xã hội tại Quốc hội chiều ngày 20/4, đại biểu Châu Quỳnh Dao (đoàn An Giang) đã đưa ra những phân tích sâu sắc về ngành xổ số kiến thiết, đồng thời chỉ ra những bất cập trong đời sống của lực lượng lao động tự do bán vé số.
Vai trò quan trọng và nguồn thu khổng lồ từ xổ số kiến thiết
Bà Châu Quỳnh Dao nhấn mạnh rằng xổ số kiến thiết là một lĩnh vực đóng góp đáng kể vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Ngành này được đánh giá là ít chịu rủi ro về tài chính, mang lại sự ổn định và nguồn thu ngân sách lớn. Theo thống kê từ Bộ Tài chính năm 2025, riêng 21 công ty xổ số kiến thiết ở miền Nam đã đạt tổng doanh thu lên tới 155.500 tỷ đồng, với phần đóng góp cho ngân sách nhà nước là 52.000 tỷ đồng.
Đại biểu cho biết: "Con số này có ý nghĩa rất lớn đối với các địa phương trong việc chi đầu tư phát triển, đặc biệt là cho an sinh xã hội để cải thiện và nâng cao đời sống của người dân." Tuy nhiên, bà cũng chỉ ra một nghịch lý: mặc dù nguồn thu từ xổ số là khổng lồ, nhưng đời sống của những người tham gia bán vé số lại còn nhiều bấp bênh.
Thực trạng đời sống khó khăn của người bán vé số dạo
Đại biểu Châu Quỳnh Dao phân tích rằng, xổ số kiến thiết thường tiếp cận đến nhóm người có thu nhập thấp, những người mua vé với hy vọng đổi đời. Trong khi đó, người bán vé số chủ yếu là những lao động tự do hoạt động trên vỉa hè hoặc trong các ngõ xóm, bao gồm các đối tượng yếu thế như:
- Người già neo đơn
- Phụ nữ và trẻ em có hoàn cảnh khó khăn
- Người khuyết tật
- Lao động di cư
Bà Dao nhấn mạnh: "Nguồn thu khổng lồ như vậy nhưng thực tế đời sống của họ còn bấp bênh." Lực lượng lao động này chịu trách nhiệm cho khâu cuối cùng trong chuỗi phân phối vé số, nhưng mối quan hệ với các đại lý và doanh nghiệp chủ yếu là mua đứt bán đoạn, không có hợp đồng lao động chính thức, không được hưởng bảo hiểm xã hội hay bảo hiểm y tế.
Khoảng trống pháp lý và những rủi ro trong công việc
Từ những phân tích trên, đại biểu Châu Quỳnh Dao chỉ ra rằng vẫn còn những khoảng trống pháp lý đáng kể. Mặc dù Nghị định số 122/2017 quy định về phân phối lợi nhuận của doanh nghiệp kinh doanh xổ số, nhưng cơ chế này chưa được quy định cụ thể và rõ ràng về việc đảm bảo nguồn lợi để chăm lo trực tiếp cho người bán vé số.
Công việc bán vé số dạo được mô tả là "chân chính 'ích nước, lợi nhà' nhưng mưu sinh rất rủi ro, nhọc nhằn." Người lao động phải đối mặt với nhiều khó khăn như:
- Điều kiện làm việc bất kể nắng mưa, không có ngày nghỉ
- Rủi ro tai nạn giao thông khi di chuyển
- Vé số ế phải ôm lại, gây thiệt hại tài chính
- Ảnh hưởng từ thời tiết không thuận lợi
- Nguy cơ bị tráo vé số giả
Đại biểu bày tỏ: "Rất mong muốn có những điểm tiếp cận để đảm bảo đời sống cho lực lượng lao động này."
Thu nhập thấp và vấn đề hoa hồng
Một vấn đề khác được bà Dao đề cập là việc nghiêm cấm chi thưởng hoặc hoa hồng chiết khấu vượt mức tối đa theo quy định pháp luật, dẫn đến thu nhập thấp cho người bán vé số dạo. Với mức hoa hồng chỉ khoảng 1.000 đồng mỗi tờ vé số, một người phải bán hết 200 tờ mỗi ngày mới thu về hơn 200.000 đồng. Khoản thu nhập này là rất khó khăn để trang trải các chi phí thiết yếu như nhà trọ, ăn uống, thuốc men, và gửi về hỗ trợ gia đình ở quê.
Theo Nghị định 30/2007 của Chính phủ, vé số được phân phối qua ba hình thức: bán trực tiếp, qua đại lý và qua thiết bị điện tử. Tuy nhiên, người bán vé số dạo thường nằm trong hệ thống đại lý cấp dưới và không được bảo vệ rõ ràng về quyền lợi pháp lý.
Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và hỗ trợ từ ngân sách
Từ thực tế trên, đại biểu Châu Quỳnh Dao đã kiến nghị Quốc hội và Chính phủ tiếp tục rà soát và hoàn thiện hệ thống pháp luật về lao động và bảo hiểm xã hội. Bà nhấn mạnh: "Phải công nhận đây là lao động tự do đặc thù, phải đảm bảo địa vị pháp lý để được bảo vệ bởi bảo hiểm xã hội."
Đại biểu đề xuất rằng Nhà nước cần hỗ trợ để lực lượng lao động này dễ dàng tiếp cận bảo hiểm xã hội tự nguyện, thông qua nguồn hỗ trợ từ ngân sách nhà nước hoặc từ quỹ phúc lợi của các công ty xổ số kiến thiết. Những biện pháp này nhằm mục đích cải thiện đời sống và đảm bảo quyền lợi chính đáng cho những người bán vé số dạo, góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội.
