Thị trường xổ số miền Nam ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng trong năm 2025
Năm 2025, thị trường xổ số kiến thiết khu vực miền Nam đã đạt được những con số đáng kinh ngạc, với tỷ lệ tiêu thụ vé số bình quân lên tới 98,71%. Đặc biệt, trong số 21 công ty hoạt động, có đến 16 công ty vượt mốc 100% tiêu thụ, phản ánh sức hút mạnh mẽ của ngành này. Doanh thu thực tế từ xổ số truyền thống chạm ngưỡng 155.557 tỉ đồng, tăng 10,65% so với năm trước, mang về hơn 20.070 tỉ đồng lợi nhuận trước thuế và đóng góp gần 52.000 tỉ đồng cho ngân sách nhà nước.
Người bán vé số dạo: Lực lượng then chốt nhưng thiếu quyền lợi cơ bản
Bên cạnh những thành tựu kinh tế, một vấn đề nhức nhối vẫn tồn tại nhiều năm mà chưa có giải pháp triệt để: vị trí pháp lý và quyền lợi của người bán vé số dạo. Hiện nay, lực lượng này đang rơi vào tình trạng được các chuyên gia gọi là "3 không": không hợp đồng lao động, không bảo hiểm bắt buộc và không có cơ chế bảo hộ an toàn lao động. Đây là những yếu tố nền tảng để thiết lập một quan hệ lao động chính thức, nhưng lại chưa được áp dụng cho nhóm người lao động này.
Thực tế, người bán vé số dạo đóng vai trò trực tiếp trong việc đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng, hoạt động thông qua hệ thống đại lý phân phối. Tuy nhiên, trong cấu trúc hiện tại, họ không được công nhận là người lao động theo nghĩa thông thường, mà chủ yếu dựa trên thỏa thuận dân sự với các đại lý vé số. Điều này dẫn đến việc các quyền lợi cơ bản không được đảm bảo một cách hệ thống và minh bạch.
Phân tích từ chuyên gia: Cần hành động sớm để bảo vệ người lao động
Trao đổi với phóng viên, PGS-TS Nguyễn Đức Lộc, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đời sống xã hội (SocialLife), cho biết tại một số địa phương như Đà Nẵng, các chủ đại lý đã có những thực hành hỗ trợ người bán vé số dạo, chẳng hạn như bố trí chỗ ở hoặc tạo điều kiện ăn uống, sinh hoạt. Tuy nhiên, ông Lộc nhấn mạnh rằng các mô hình này còn mang tính đơn lẻ, chưa phổ biến và chưa tạo thành chuẩn chung trong toàn hệ thống. "Chỉ riêng Đà Nẵng thôi thì không đủ", ông nói, đồng thời kêu gọi các đô thị lớn như TP.HCM hay Cần Thơ cần nghiên cứu để áp dụng rộng rãi hơn.
Theo ông Lộc, vấn đề cốt lõi nằm ở trách nhiệm xã hội của các công ty xổ số, vốn là doanh nghiệp nhà nước. "Chúng ta không thể nói với đại lý rằng tôi không biết, ở đây nó nằm trong chuỗi, trong mắt xích kinh doanh của công ty xổ số. Nếu chưa có hành lang pháp lý để đưa lực lượng bán vé số vào mạng lưới an sinh chính thức, thì hoàn toàn có thể cùng nhau góp ý để điều chỉnh quy định. Đây là việc cấn thiết, chính đáng và rất nên hành động có kết quả sớm", ông phân tích.
Thực trạng khó khăn và đề xuất cải thiện
Nhiều người bán vé số dạo thuộc nhóm có hoàn cảnh khó khăn, lựa chọn công việc này như một nguồn thu nhập chính. Tuy nhiên, họ thường không có điều kiện để tham gia vào các cơ chế đối thoại hoặc tự bảo vệ quyền lợi của mình, đặc biệt là các quyền liên quan đến bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế. "Không có người lao động thì làm sao công ty xổ số bán được lượng vé số lớn như vậy", ông Lộc đặt vấn đề, nhấn mạnh cần xem xét lại trách nhiệm của các công ty xổ số trong việc bảo vệ người lao động trong chuỗi hoạt động của mình.
Ông Lộc cũng chỉ ra sự khác biệt giữa các địa phương trong cách vận hành, chẳng hạn như có nơi cho phép trả lại vé ế, trong khi nơi khác thì không. Điều này dẫn đến sự thiếu thống nhất và có thể làm phát sinh rủi ro đối với người bán vé số dạo. "Các công ty xổ số phải tạo ra nguyên tắc để thực hành trách nhiệm xã hội. Công ty xổ số cũng giống như các công ty khác, đặc biệt là doanh nghiệp có vốn nhà nước thì càng phải thực hiện tốt hơn", ông nói.
Hướng đến giải pháp bền vững
Để cải thiện tình hình, PGS-TS Nguyễn Đức Lộc đề xuất một số biện pháp cụ thể:
- Rà soát lại các quy định hiện hành, hướng tới sự thống nhất giữa các công ty xổ số trên cả nước.
- Xây dựng các tiêu chuẩn nhằm đảm bảo quyền lợi cơ bản cho người bán vé số dạo, phù hợp với vai trò của họ trong hệ thống phân phối.
- Thiết lập cơ chế ràng buộc trách nhiệm giữa công ty xổ số và đại lý, cũng như giữa đại lý và người bán vé số dạo, nhằm đảm bảo tính minh bạch và công bằng.
Ông Lộc nhấn mạnh: "Người lao động phải được đối xử tử tế bằng công sức lao động của họ", đồng thời cho rằng các hoạt động hỗ trợ từ cộng đồng chỉ nên mang tính bổ trợ, không thể thay thế cho các cơ chế đảm bảo quyền lợi chính thức. Việc này đòi hỏi sự chung tay từ nhiều phía để tạo ra sự thay đổi tích cực và bền vững cho ngành xổ số miền Nam.
