Thị trường lao động 2026: Cơ hội rộng mở nhưng chỉ dành cho người có năng lực thực chất
Bức tranh lao động mới đang hé lộ những cơ hội việc làm vẫn rộng mở, tuy nhiên, chúng chỉ thực sự thuận lợi cho những người lao động sở hữu năng lực thực chất và kỹ năng chuyên sâu. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa đang tăng tốc mạnh mẽ, yêu cầu về kỹ năng đang tái định nghĩa hoàn toàn giá trị của nguồn nhân lực, tạo ra một cuộc chuyển dịch sâu sắc trong cơ cấu việc làm.
AI và tự động hóa thay đổi cơ cấu việc làm
Theo ông Trần Anh Tuấn, chuyên gia dự báo nguồn nhân lực và Phó chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP.HCM, năm 2026 sẽ chứng kiến sự nổi lên của 6 xu hướng quan trọng trên thị trường việc làm.
Trước hết, nhu cầu về nhân lực có tay nghề cao và kỹ năng số sẽ tăng mạnh một cách đáng kể. Các doanh nghiệp không còn ưu tiên tuyển dụng những ứng viên chỉ sở hữu bằng cấp trên giấy tờ, mà thay vào đó, họ cần những nhân sự có khả năng "làm được việc ngay". Những lao động với hiểu biết sâu rộng về công nghệ thông tin, tự động hóa, phân tích dữ liệu và thương mại số đang trở thành đối tượng được săn đón nhiệt tình.
Song song đó, AI và tự động hóa đang làm thay đổi một cách sâu sắc cơ cấu việc làm truyền thống. Các công việc đơn giản, lặp đi lặp lại như nhập liệu hay lắp ráp thông thường có xu hướng giảm dần đáng kể. Ngược lại, những vị trí liên quan đến vận hành hệ thống phức tạp, phân tích dữ liệu chuyên sâu, sáng tạo nội dung chất lượng cao và cung cấp dịch vụ cao cấp lại được dự báo sẽ tăng mạnh.
Một điểm đáng chú ý khác là doanh nghiệp ngày càng có xu hướng tuyển dụng dựa trên năng lực thực tế thay vì chỉ dựa vào bằng cấp hình thức. Điều này mở ra cơ hội lớn cho những người học nghề và lao động có tay nghề, nhưng đồng thời cũng đặt áp lực không nhỏ lên hệ thống đào tạo khi họ phải chứng minh được chất lượng đầu ra một cách rõ ràng.
Xu hướng việc làm linh hoạt và đa kỹ năng cũng trở nên rõ nét hơn bao giờ hết. Mô hình làm việc kết hợp giữa online và offline đang phát triển mạnh mẽ, đòi hỏi người lao động phải năng động, linh hoạt và có khả năng đảm nhận nhiều nhiệm vụ khác nhau. Giá trị của lao động ngày càng gắn chặt với khả năng thích ứng nhanh nhạy trước những thay đổi không ngừng của thị trường.
Về mặt thu nhập, mức lương được dự báo sẽ tăng theo cấp độ kỹ năng và chuyên môn. Những nghề khan hiếm nhân lực chất lượng cao sẽ có mức tăng lương rất tốt, trong khi lao động phổ thông phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt và thu nhập tăng chậm.
Đáng lưu ý hơn, nhu cầu tuyển dụng được dự báo sẽ tiếp tục vượt xa cung lao động có kỹ năng chuyên sâu. Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) mở rộng cùng với tiến trình chuyển đổi số diễn ra nhanh chóng đang tạo ra một khoảng trống lớn về nhân lực chất lượng cao trên thị trường.
Những ngành nghề triển vọng, nhu cầu cao
Chuyên gia Trần Anh Tuấn nhận định thị trường lao động đang dịch chuyển rõ rệt sang các ngành có giá trị gia tăng cao. Những công việc truyền thống, đơn giản sẽ dần thu hẹp do tác động mạnh mẽ của tự động hóa. Ngược lại, các lĩnh vực gắn liền với số hóa, phân tích dữ liệu, dịch vụ khách hàng cao cấp, chăm sóc sức khỏe và giải pháp xanh được dự báo sẽ tăng trưởng mạnh mẽ.
Dự kiến đến năm 2026, tỷ lệ lao động có tay nghề cao sẽ đạt khoảng 30%, kéo theo tỷ trọng lao động trình độ đại học trở lên tăng lên đáng kể. Điều này cho thấy cuộc cạnh tranh việc làm sẽ ngày càng thiên về chất lượng hơn là số lượng.
Thị trường lao động tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ ở các ngành công nghệ như AI, khoa học dữ liệu, Fintech, sản xuất hiện đại, năng lượng xanh, logistics và y tế. Những ngành này đòi hỏi người lao động phải không ngừng nâng cấp kỹ năng để thích ứng với tự động hóa, trong khi cơ cấu lao động dịch chuyển mạnh sang mô hình làm việc linh hoạt và các vị trí đòi hỏi chuyên môn cao, sáng tạo.
Trong năm 2026, các ngành nghề có triển vọng và nhu cầu cao bao gồm:
- Công nghệ và chuyển đổi số: lập trình viên, khoa học dữ liệu, AI, an ninh mạng.
- Thương mại điện tử và logistics quản lý chuỗi cung ứng: phân tích dữ liệu khách hàng, vận hành kho bãi, dịch vụ.
- Y tế và chăm sóc sức khỏe: bác sĩ, điều dưỡng, hộ lý, kỹ thuật y tế.
- Tài chính - ngân hàng - kế toán, quản trị nhân sự, marketing và truyền thông số.
- Công nghệ cơ khí - tự động hóa, điện tử viễn thông, cơ điện tử.
- Du lịch, nhà hàng, dịch vụ, quản lý khách sạn.
Đặc biệt, theo ông Trần Anh Tuấn, TP.HCM tiếp tục là trung tâm kinh tế và công nghiệp tập trung phát triển các khu công nghệ cao, khu đô thị thông minh và các dự án phát triển kinh tế - xã hội, thu hút nhiều nhân lực từ các tỉnh thành khác. Các ngành công nghiệp 4.0, công nghệ thông tin và dịch vụ sẽ phát triển mạnh mẽ, tạo ra nhiều cơ hội việc làm, tuy nhiên vẫn thiếu hụt so với nhu cầu tuyển dụng thực tế.
Ông Trần Anh Tuấn nhấn mạnh, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo làm xuất hiện nhiều nghề mới với nhu cầu nhân lực tăng nhanh, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ thông tin như AI, an toàn dữ liệu và bảo mật AI. Bên cạnh đó, các ngành năng lượng xanh, xây dựng, môi trường, kiến trúc – thiết kế, phân tích dữ liệu doanh nghiệp, kỹ thuật thiết bị y tế, vận hành logistics số hay kỹ thuật bảo trì robot cũng đang gia tăng nhu cầu tuyển dụng trong quá trình chuyển đổi số toàn diện.
