Shipper Trung Quốc làm việc 17 giờ mỗi ngày, chỉ kịp ăn một bữa: Cuộc sống đầy áp lực đằng sau nền kinh tế số
Zhang, một nhân viên giao hàng tại miền Trung Trung Quốc, từng được mệnh danh là “nhân viên chăm chỉ nhất” sau khi tiết lộ lịch trình làm việc dày đặc: 17 tiếng mỗi ngày, hoàn thành 4 đơn giao hàng mỗi giờ và chỉ có thời gian ăn duy nhất một bữa. Thông tin này được trích từ báo cáo điều tra dịch tễ học của huyện Định Tương, tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc vào năm 2022, khi Zhang phải báo cáo lại mọi hoạt động di chuyển của mình sau khi tiếp xúc gần với bệnh nhân mắc COVID-19.
Ngày làm việc điển hình của một shipper vất vả
Vào ngày 2 tháng 11, Zhang bắt đầu ca làm việc từ 6:20 sáng và kết thúc lúc 10:53 tối. Trong khoảng thời gian đó, anh đã hoàn thành 65 đơn hàng, chỉ dành ra 10 phút để ăn cơm và vội vàng thực hiện xét nghiệm COVID-19 trong ngày, theo nguồn tin từ Red Star News. Zhang chia sẻ rằng ngày mệt mỏi đó chỉ là một trong vô số những ngày “bình thường” khác sau ba năm gắn bó với ngành giao hàng.
“Tôi không có thời gian để ăn. Tôi muốn giao nhiều đơn hàng nhất có thể để kiếm thêm tiền. Nếu ăn trưa, tôi sẽ lãng phí một giờ đồng hồ đó. Tôi không muốn đang ăn mà lại phải vội vã đi ship hàng. Khách hàng muốn nhận đồ nhanh chóng, trong khi tôi lại không đáp ứng được”, anh tâm sự.
Thu nhập bấp bênh và ước mơ giản dị
Theo SCMP, Zhang chỉ kiếm được 0,48 USD, tương đương gần 12 nghìn đồng cho mỗi lần giao hàng. Mỗi tháng, tổng số đơn hàng anh giao được ước tính khoảng 1.500 đơn. Với mức thu nhập này, Zhang cho biết anh vừa mới cưới vợ và sắp lên chức bố. “Tôi mong mình có thể kiếm thêm tiền để mua sữa cho con. Tôi không muốn bố mẹ mình phải làm việc vất vả nữa”, anh nói với Red Star News.
Quản lý của Zhang tiết lộ rằng, trong số các nhân viên giao hàng, Zhang nằm trong top 4 người làm việc năng suất nhất. “Mỗi nhân viên giao hàng của chúng tôi đều gửi tới 60-70 đơn hàng một ngày. Việc Zhang bận đến nỗi không có thời gian ăn là chuyện bình thường”, người quản lý cho biết, đồng thời nhấn mạnh rằng thành tích giao đồ ăn của Zhang đã khiến anh trở nên nổi tiếng trên mạng xã hội.
Phản ứng từ cộng đồng mạng và thực trạng đáng báo động
Câu chuyện của Zhang đã thu hút sự chú ý lớn từ cư dân mạng. Một người dùng Weibo chia sẻ: “Đọc tin này, tôi chỉ muốn khóc. Đây chính là cuộc sống của những người dưới đáy xã hội”. Người khác lại lo lắng: “Nhưng anh ơi, anh phải ăn cơm thường xuyên, nếu không sẽ đau dạ dày. Anh có vợ và con rồi nên phải chú ý giữ gìn sức khỏe nhé”.
Thực tế, các shipper Trung Quốc phải đối mặt với rất nhiều áp lực. Họ thường bị phạt nếu không đáp ứng thời hạn giao hàng hoặc khi có khách hàng khiếu nại. Đôi khi, những nhân viên này còn bị khách hàng lạm dụng, chẳng hạn như bị từ chối quyền sử dụng thang máy, bị bảo vệ xua đuổi hoặc chịu đựng những lời quát tháo chỉ vì chậm vài phút.
Một video lan truyền rộng rãi tại Trung Quốc kể về câu chuyện một khách hàng ở tỉnh Sơn Đông không cho shipper sử dụng thang máy và thậm chí ném mì nóng vào người anh ta. “Cô không xứng đáng đi thang máy, leo thang bộ đi”, vị khách hàng này nói, khiến cư dân mạng bức xúc trước thái độ thiếu lịch sự.
Bức tranh tổng thể về lao động trong nền kinh tế số
Trong những năm gần đây, hình ảnh những shipper tất bật trên đường phố đã trở nên quen thuộc tại hầu hết các đô thị châu Á. Họ là mắt xích quan trọng của nền kinh tế số, đảm bảo cho thương mại điện tử, giao đồ ăn và dịch vụ theo yêu cầu vận hành trơn tru. Tuy nhiên, phía sau tốc độ giao hàng tính bằng phút là rất nhiều áp lực, rủi ro và bất ổn.
Một ví dụ điển hình khác là ông Xu Hui, một tài xế giao đồ ăn 35 tuổi ở Bắc Kinh, thường bắt đầu ca lúc 11 giờ sáng và kết thúc sau 23 giờ 30. Ông thực hiện gần 50 đơn hàng mỗi ngày, di chuyển gần 100 km nhưng thu nhập chỉ khoảng 7 Nhân dân tệ mỗi đơn, tức chưa đến 1 USD. Sau khi trừ chi phí xăng xe, bảo dưỡng, điện thoại và ăn uống, phần tiền còn lại chỉ đủ trang trải sinh hoạt cơ bản và khó có thể tích lũy lâu dài.
Nghiên cứu và xu hướng đáng lo ngại
Theo một nghiên cứu được Tạp chí An toàn Lao động Trung Quốc công bố, 84% nhân viên giao nhận làm việc hơn 10 giờ mỗi ngày. Trung bình, shipper tại Bắc Kinh làm việc tới 11,4 giờ/ngày và phát sinh rất nhiều vấn đề về sức khỏe do hoạt động quá sức. Sixth Tone cho biết, tỷ lệ shipper làm việc trên 10 tiếng/ngày tại Trung Quốc đã tăng từ 36,5% vào năm 2018 lên đến 62,6% vào năm 2021.
Không chỉ chịu áp lực về công việc, đội ngũ shipper còn gặp nhiều rủi ro và nguy hiểm khi làm ca đêm và sáng sớm. Tình trạng tài xế vội vàng, vượt đèn đỏ hoặc đi ngược chiều để tăng năng suất diễn ra thường xuyên, trong khi những lái xe mới thậm chí còn vừa đi vừa sử dụng định vị, dễ dẫn đến tai nạn.
Giải pháp và thách thức còn tồn tại
Trước sức ép dư luận, một số nền tảng giao hàng lớn đã triển khai các chương trình bảo hiểm tai nạn, quản lý thời gian làm việc hoặc hỗ trợ nhà ở cho tài xế. Tuy nhiên, theo SCMP, các biện pháp này chỉ bao phủ một phần lực lượng lao động. Cốt lõi vấn đề là địa vị pháp lý của shipper trong nền kinh tế vẫn chưa được giải quyết triệt để, để lại nhiều bất ổn cho những người lao động vất vả này.
