Bình đẳng giới trong lao động: Vượt qua rào cản vô hình để hướng tới công bằng thực chất
Để tiến tới một thị trường lao động công bằng, không chỉ cần những quy định pháp luật chặt chẽ, mà còn đòi hỏi một sự chuyển dịch tư duy mạnh mẽ từ chính doanh nghiệp và cộng đồng. Những "rào cản" vô hình vẫn đang tồn tại, gây ra sự chênh lệch đáng kể giữa lao động nam và nữ.
Chênh lệch thu nhập và định kiến nghề nghiệp
Luật gia Nguyễn Phan Bảo Khuyên, Chuyên viên Trung tâm tư vấn pháp luật Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh, thông tin rằng thu nhập bình quân của lao động nam vẫn cao hơn lao động nữ một cách rõ rệt. Cụ thể, trong năm 2024, thu nhập bình quân của lao động nam đạt khoảng 8,7 triệu đồng mỗi tháng, trong khi con số này ở lao động nữ chỉ dừng lại ở mức 6,5 triệu đồng mỗi tháng.
Không chỉ thấp hơn về mặt thu nhập, lao động nữ còn có xu hướng tập trung nhiều ở các ngành nghề có giá trị gia tăng thấp, dễ bị thay thế bởi công nghệ và ít cơ hội thăng tiến trong sự nghiệp. Điều này cho thấy bình đẳng giới không chỉ là một mục tiêu xã hội cao cả, mà còn là một động lực kinh tế quan trọng cần được thúc đẩy.
Bất bình đẳng gián tiếp trong chính sách doanh nghiệp
Có những bất bình đẳng "vô hình" trong chính sách của doanh nghiệp khiến cho lao động nữ phải chịu nhiều thiệt thòi hơn so với lao động nam. Bà Khuyên chia sẻ: "Chúng tôi từng gặp trường hợp doanh nghiệp quy định không nghỉ quá 3 ngày mỗi năm mới được xét danh hiệu lao động tiên tiến. Quy định này áp dụng chung cho tất cả người lao động, tưởng là công bằng nhưng trên thực tế nhiều lao động nữ phải nghỉ để chăm con ốm dẫn đến không đạt tiêu chí thi đua."
Đây được xem là một dạng bất bình đẳng gián tiếp, khi quy định "trung tính" lại tạo ra kết quả bất lợi cho phụ nữ. Hơn nữa, lao động nữ đang mang thai hoặc trong độ tuổi sinh con gần như không có cơ hội trúng tuyển vào nhiều doanh nghiệp, dù pháp luật hiện hành không cho phép phân biệt đối xử. Điều này tạo ra một dạng thiên lệch vô thức trong tuyển dụng, khiến phụ nữ bị loại ngay từ đầu mà không dựa trên năng lực thực sự.
Bình đẳng giới không chỉ đơn thuần là đối xử giống nhau, mà còn phải nhận diện được những khác biệt thực tế để xây dựng chính sách phù hợp, bảo đảm công bằng thực chất cho mọi người lao động.
Nỗ lực thúc đẩy bình đẳng giới từ các tổ chức công đoàn
Bà Nguyễn Kim Loan, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết thời gian qua, các cấp công đoàn đã có nhiều chương trình chăm lo, hỗ trợ thiết thực về đời sống vật chất, tinh thần và chăm sóc sức khỏe cho nữ công đoàn viên. Liên đoàn Lao động thành phố cũng không ngừng nâng cao chất lượng hoạt động nữ công, với khoảng hơn 12.800 Ban Nữ công quần chúng công đoàn cơ sở đang hoạt động.
Phong trào "Giỏi việc nước - Đảm việc nhà" gắn với phong trào thi đua yêu nước ngày càng phát triển sâu rộng; số lượng cán bộ công đoàn cơ sở là nữ cũng tăng lên đáng kể. Các cấp công đoàn thành phố chú trọng theo dõi, đánh giá việc thực hiện các điều khoản quy định pháp luật và thỏa ước lao động tập thể có liên quan đến quyền và lợi ích của lao động nữ; tích cực góp ý, đề xuất, xây dựng chính sách pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của lao động nữ.
Một ví dụ điển hình là Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức chương trình khám bệnh cho lao động nữ tại Công ty TNHH Sơn Tùng (phường Linh Xuân, Thành phố Hồ Chí Minh), thể hiện sự quan tâm cụ thể đến sức khỏe của người lao động.
Doanh nghiệp tiên phong trong tạo môi trường bình đẳng
Chủ tịch Công đoàn cơ sở Công ty TNHH Bosch Global Software Technologies, Nguyễn Thị Bích Đào, cho biết doanh nghiệp này hiện có gần 4.000 lao động, trong đó lao động nữ chiếm 30%. Công ty luôn đề cao nguyên tắc bình đẳng trong môi trường làm việc, không ngừng kiến tạo những điều kiện thuận lợi để mỗi cá nhân, nhất là phụ nữ, cảm thấy được trao quyền, phát huy tối đa năng lực và được ghi nhận xứng đáng.
Ban Giám đốc cũng khuyến khích và đồng hành cùng lao động nữ trên hành trình khẳng định bản thân, đặc biệt trong các vai trò lãnh đạo, góp phần phá vỡ các rào cản truyền thống.
Giải pháp đồng bộ để xóa bỏ rào cản vô hình
Luật gia Nguyễn Phan Bảo Khuyên nhấn mạnh rằng, trong lĩnh vực lao động, để giải quyết triệt để những rào cản vô hình về bình đẳng giới, chúng ta cần một hệ thống giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này bao gồm:
- Hoàn thiện chính sách theo hướng bình đẳng thực chất, thay vì chỉ dừng lại ở hình thức.
- Điều chỉnh các tiêu chí quản lý tại doanh nghiệp để phù hợp với nhu cầu thực tế của lao động nữ.
- Chuyển từ "công bằng hình thức" sang công bằng thực chất, đảm bảo mọi quyết định dựa trên năng lực.
- Tăng cường kiểm soát phân biệt đối xử trong tuyển dụng, loại bỏ thiên lệch vô thức.
- Nâng cao năng lực và cơ hội cho lao động nữ thông qua đào tạo và phát triển nghề nghiệp.
- Giảm gánh nặng chăm sóc gia đình cho phụ nữ bằng các chính sách hỗ trợ từ xã hội và doanh nghiệp.
- Phát huy vai trò của tổ chức công đoàn trong việc giám sát và bảo vệ quyền lợi lao động nữ.
Chỉ khi những giải pháp này được thực hiện đồng bộ, thị trường lao động mới thực sự hướng tới sự công bằng và bình đẳng cho tất cả mọi người.
