Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có văn bản góp ý chính thức gửi Bộ Tài chính về dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung điều 9 Nghị định 123/2020/NĐ-CP liên quan đến hóa đơn, chứng từ. Dự thảo này đã được điều chỉnh một số nội dung bởi Nghị định 70/2025/NĐ-CP trước đó.
Quy định gây khó khăn cho hộ kinh doanh nhỏ lẻ
Theo VCCI, điều 11 (sửa đổi) của Nghị định 123/2020/NĐ-CP hiện quy định rằng các hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 1 tỉ đồng mỗi năm phải có trách nhiệm sử dụng hóa đơn điện tử có kết nối chuyển dữ liệu điện tử với cơ quan thuế. Điểm đáng chú ý là hóa đơn này bắt buộc phải có mã số thuế hoặc số định danh cá nhân của người mua.
Quy định này đang tạo ra những khó khăn đáng kể cho các hộ kinh doanh, đặc biệt là trong các lĩnh vực bán lẻ như tiệm tạp hóa, siêu thị mini, dịch vụ ăn uống và lưu trú (nhà nghỉ). Nhiều hộ kinh doanh hiện đang gặp phải tình trạng khó khăn khi phải tuân thủ yêu cầu ghi nhận đầy đủ thông tin người mua trên từng hóa đơn.
Đặc thù ngành nghề và chi phí phát sinh
Đặc điểm chung của các lĩnh vực này là lượng khách hàng lẻ rất lớn, giá trị mỗi giao dịch thường nhỏ và thời gian mua bán diễn ra nhanh chóng. Việc yêu cầu ghi nhận mã số thuế hoặc số định danh cá nhân của người mua trên mỗi hóa đơn đã dẫn đến nhiều hệ lụy:
- Phát sinh thêm chi phí thuê lao động phụ trách công việc thu ngân và xử lý hóa đơn.
- Chi phí cho hóa đơn trở nên quá lớn so với giá trị giao dịch thực tế.
- Tạo tâm lý không thoải mái cho người tiêu dùng khi phải cung cấp thông tin cá nhân.
Điều nghịch lý là trong khi các hộ kinh doanh nhỏ phải đối mặt với những khó khăn này, thì các siêu thị, trung tâm thương mại và cửa hàng xăng dầu - vốn có đặc thù kinh doanh tương tự - lại được miễn trừ áp dụng quy định trên.
Kiến nghị sửa đổi để đồng bộ chính sách
Trong bối cảnh các chính sách thuế đối với hộ và cá nhân kinh doanh đang được thay đổi toàn diện, VCCI nhấn mạnh rằng việc sửa đổi quy định về hóa đơn điện tử là rất cần thiết để đảm bảo tính đồng bộ giữa chính sách thuế và quy định về hóa đơn.
VCCI đề xuất cụ thể rằng cơ quan soạn thảo nên cho phép hóa đơn điện tử của hộ kinh doanh không nhất thiết phải có mã số thuế hoặc số định danh cá nhân của người mua trong trường hợp người mua là cá nhân không kinh doanh. Điều này sẽ giúp giảm bớt gánh nặng tuân thủ cho các hộ kinh doanh trong quá trình chuyển đổi số.
Làm rõ khái niệm "cá nhân không kinh doanh"
Một vấn đề quan trọng khác được VCCI nêu ra là cần phải làm rõ khái niệm "cá nhân không kinh doanh". Điều 1 của dự thảo cho phép các doanh nghiệp lập hóa đơn tổng vào cuối chu kỳ thay vì áp dụng theo từng lần, nhưng chỉ áp dụng cho giao dịch với người mua là cá nhân không kinh doanh.
Tuy nhiên, theo phản ánh của nhiều doanh nghiệp, việc xác định một cá nhân có phải là cá nhân kinh doanh hay không kinh doanh thực sự rất khó khăn. Lý do là người mua thường không cung cấp thông tin về việc đăng ký kinh doanh hoặc mã số thuế, khiến doanh nghiệp không thể nhận diện và phân biệt được.
Hơn nữa, một cá nhân kinh doanh vẫn có thể có những giao dịch không liên quan đến hoạt động kinh doanh, chẳng hạn như dịch vụ gửi tiết kiệm hay chuyển tiền cho mục đích cá nhân. Việc loại các giao dịch này ra khỏi hóa đơn tổng được cho là chưa hợp lý và có thể dẫn đến rủi ro lập thiếu hóa đơn, kéo theo nguy cơ bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt lớn.
Để tạo thuận lợi trong quá trình áp dụng, VCCI kiến nghị cơ quan soạn thảo bổ sung hướng dẫn theo hướng: cá nhân được coi là không kinh doanh nếu họ không yêu cầu hóa đơn.
Mở rộng phạm vi áp dụng hóa đơn tổng
Liên quan đến việc lập hóa đơn tổng cho dịch vụ vận tải hành khách, điều 1 của dự thảo hiện cho phép lập hóa đơn tổng cho khách hàng cá nhân không kinh doanh vào cuối ngày đối với các dịch vụ kinh doanh vận tải hành khách công cộng và kinh doanh vận tải hành khách bằng taxi.
Tuy nhiên, theo phản ánh từ cộng đồng doanh nghiệp, quy định này vẫn còn thiếu trường hợp áp dụng cho kinh doanh vận tải hành khách bằng xe hợp đồng và xe mô tô hai bánh có sử dụng phần mềm tính tiền, phần mềm hỗ trợ kết nối vận tải.
VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung các dịch vụ kinh doanh vận tải hành khách (bằng xe hợp đồng, xe mô tô hai bánh) có sử dụng phần mềm tính tiền và phần mềm hỗ trợ kết nối vận tải vào điều 1 của dự thảo. Lý do là các dịch vụ này có đặc điểm tương đồng với các dịch vụ đã được đề cập trong dự thảo, xét về khía cạnh quản lý hóa đơn và chứng từ.
Những kiến nghị này của VCCI được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện khung pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các hộ kinh doanh nhỏ và vừa, trong bối cảnh chuyển đổi số và cải cách hành chính thuế đang được đẩy mạnh.
