Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của người dân, đặc biệt là điều 27. Theo đó, khi thực hiện các quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho, thế chấp và góp vốn bằng quyền sử dụng đất, hợp đồng và văn bản không còn bắt buộc phải công chứng hoặc chứng thực. Đây là một thay đổi lớn, tác động trực tiếp đến thói quen giao dịch của đông đảo người dân, với kỳ vọng cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí và thời gian cho xã hội.
Công chứng viên cảnh báo rủi ro
Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Hồ Phương Vinh, Trưởng phòng Công chứng số 1 TP.HCM, cho biết: "Công chứng là dịch vụ công do công chứng viên thực hiện để chứng nhận tính xác thực, hợp pháp của giao dịch mà luật quy định phải công chứng, hoặc cá nhân, tổ chức tự nguyện yêu cầu. Công chứng không đơn thuần là một thủ tục hành chính để xác nhận chữ ký." Ông Vinh nhấn mạnh, trong mỗi giao dịch bất động sản, công chứng mang lại những giá trị bảo vệ thiết thực đối với quyền lợi tài sản của người dân, giúp tránh được rủi ro. Công chứng viên còn thẩm định tình trạng pháp lý tài sản và ngăn ngừa lừa đảo.
Nhiều bạn đọc (BĐ) bày tỏ sự đồng tình. BĐ Huy Nguyen đề xuất: "Cần giữ nguyên phòng công chứng, đó là cơ sở an toàn cho người mua." BĐ Nguyet Chau Anh nêu rõ: "Theo tôi không nên bỏ thủ tục công chứng khi mua bán tài sản có giá trị lớn, vì phòng công chứng mới rành về hồ sơ và kiểm tra giấy tờ thật, giả."
Nếu không công chứng, ai chịu rủi ro?
Một BĐ băn khoăn: "Cá nhân mình thấy thủ tục thì đỡ phiền hơn nhưng vấn đề pháp lý nếu không có công chứng liệu có ổn không? Nếu xảy ra tranh chấp hay giả mạo thì ai sẽ là người chịu thiệt? Khi tranh chấp kiện tụng xảy ra, còn tốn thêm nhiều thời gian, tiền của hơn nữa." BĐ Dle thẳng thắn: "Mua bán nhà đất mà không công chứng thì rõ là tạo điều kiện cho lừa đảo, đề nghị phải giữ lại."
BĐ Phuong Hieu Nguyen kết luận: "Bãi bỏ công chứng có nghĩa là bãi bỏ sự minh bạch, công khai. Nếu bãi bỏ công chứng sẽ phát sinh thêm nhiều vụ kiện tụng kéo dài. Hãy xem lại các khâu khác, xem khâu nào hành là chính."
Giảm thủ tục, tiết kiệm chi phí?
Ngược lại, một số bạn đọc cho rằng công chứng hiện nay tạo thêm gánh nặng không cần thiết. BĐ Tuan Nguyen Dinh đề xuất: "Để UBND làm là đủ, phòng công chứng thêm nhiều chi phí, gánh nặng cho người dân." BĐ Mr Duong chia sẻ: "Nên để UBND phường, xã đứng ra xác nhận cho người dân bớt tốn kém. Trước giờ đi làm sổ hồng, địa chính phường yêu cầu ra phòng công chứng xác nhận chữ ký như giấy cam kết này nọ, mỗi lần như thế là mất ba trăm ngàn đồng cho hai tờ cam kết."
BĐ Kgs cũng cho rằng: "Tôi thấy thực tế công chứng chỉ làm gánh thêm thủ tục, tăng chi phí. Giao dịch đất đai, chỉ cần khuyến cáo, việc nào cần công chứng hay chứng thực thì làm. Thực tế, nếu là giao dịch ngay thẳng, đã trả quá 2/3 tiền như thỏa thuận, thì vẫn có hiệu lực pháp luật."
Một BĐ khác đề xuất chuyển chức năng này cho chính quyền địa phương: "Công chứng là một hình thức xác nhận giao dịch, tuy nhiên chức năng này có thể chuyển sang đơn vị là UBND phường, xã. Chính quyền thẩm tra về mặt quản lý nguồn gốc đất đai, tài sản, xác nhận giao dịch là ổn rồi."
Cần ràng buộc trách nhiệm công chứng viên
Phản bác lại các ý kiến trên, một BĐ viết: "Có đi làm hồ sơ mới hiểu quy trình nhanh hay chậm không phải do công chứng. Cần có công chứng để đảm bảo thủ tục chặt chẽ cho người dân. Chỉ có điều cần ràng buộc quy định thêm trách nhiệm công chứng viên và các văn phòng công chứng tránh để lợi dụng xảy ra tiêu cực. Đất đai rất phức tạp, nếu giao cho các cơ quan nhà nước sẽ không kham nổi, làm rối và chậm trễ, gây phiền hà cho nhân dân."
Chuyển đổi số: giải pháp hài hòa
Nhiều BĐ bày tỏ ủng hộ việc chuyển đổi số mạnh mẽ trong lĩnh vực đất đai. Nếu hồ sơ, nguồn gốc đất đai được số hóa và hoạt động công chứng cũng chuyển đổi số, thì phiền hà và rủi ro của người dân sẽ được giảm bớt. Một số ý kiến cho rằng cần đẩy mạnh kết nối dữ liệu giữa các cơ quan để người dân không phải đi lại nhiều lần.
Dù vậy, vẫn có những quan điểm trái chiều. BĐ KhoaHoc Tran nghi ngờ khả năng bồi thường khi có thiệt hại: "Công chứng mà khi mua bán có thiệt hại, đi đòi công chứng bồi thường cũng không dễ." BĐ Hoang Nam nhìn nhận: "Theo tôi, bảo vệ trật tự xã hội phải bằng luật pháp, ai làm sai thì luật pháp chế tài, không thể nói lấy công chứng làm nền tảng bảo vệ trật tự." Trong khi đó, BĐ Tho Nguyen Phuoc khẳng định dứt khoát: "Đất đai thì cần công chứng!"
Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến. Cuộc tranh luận về bỏ hay giữ công chứng giao dịch đất đai phản ánh mối quan tâm sâu sắc của người dân đối với một thủ tục pháp lý quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi tài sản của hàng triệu gia đình. Việc tìm được tiếng nói chung giữa cải cách thủ tục hành chính và bảo đảm an toàn pháp lý sẽ là thách thức lớn với cơ quan soạn thảo.
