Đấu giá trực tuyến: Giải pháp chống tiêu cực nhưng vẫn còn hạn chế giám sát
Theo báo cáo từ Thi hành án dân sự TP.HCM, tính đến cuối tháng 10 năm 2025, trước khi triển khai đấu giá trực tuyến, có tới 517 vụ bán đấu giá tài sản chưa thành công, với tổng giá trị lên đến hơn 8.500 tỉ đồng. Trong số này, 324 vụ được chuyển từ năm trước sang, tương ứng gần 5.600 tỉ đồng, và 193 vụ chuyển bán trong kỳ, tương ứng 2.920 tỉ đồng. Đáng chú ý, có 26 vụ đã tổ chức bán đấu giá trên 10 lần, chiếm 5%, trong khi các vụ dưới 5 lần chiếm đa số với 62%.
Thúc đẩy đấu giá online để hạn chế tiêu cực
Tại buổi làm việc với Thi hành án dân sự TP.HCM vào ngày 5 tháng 3, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi đã đề nghị cơ quan này chủ động nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu về tài sản thi hành án. Cơ sở dữ liệu này cần kết nối với thông tin về đất đai và quy hoạch, từ đó tiến tới bán đấu giá tài sản trực tuyến nhằm chống lại các hành vi tiêu cực trong hoạt động xử lý kê biên tài sản.
Ông Nguyễn Hải Ninh, Chánh văn phòng Trung ương Đảng và nguyên Bộ trưởng Bộ Tư pháp, nhấn mạnh rằng TP.HCM là một trong những địa phương đi đầu trong ứng dụng công nghệ thông tin. Do đó, thành phố cần tiếp tục phát huy lợi thế này để đạt mục tiêu đấu giá trực tuyến 100% đối với tài sản thi hành án. Mục tiêu của việc này là tăng tính minh bạch, công khai, hạn chế tiêu cực và nâng cao hiệu quả xử lý tài sản, phù hợp với chủ trương chuyển đổi số quốc gia.
Sau khi triển khai đấu giá trực tuyến, cơ quan thi hành án đã ký 18 hợp đồng dịch vụ đấu giá online với 3 tổ chức, tổng giá trị hơn 500 tỉ đồng. Đến nay, đã có 4 vụ bán đấu giá thành công, thu về gần 3 tỉ đồng.
Lợi ích và thách thức của đấu giá trực tuyến
Theo ông Lại Anh Thắng, Phó trưởng Thi hành án dân sự TP.HCM, đấu giá trực tuyến mang lại nhiều lợi ích rõ rệt. Đầu tiên, nó mở rộng phạm vi người tham gia trên toàn quốc, không còn giới hạn về địa lý, giúp tăng mức độ cạnh tranh và giá trúng đấu giá có xu hướng cao hơn, sát với giá thị trường. Hình thức online còn giúp giảm chi phí tổ chức như địa điểm, nhân sự, in ấn, và hậu cần. Toàn bộ quy trình được thực hiện trên nền tảng số, tiết kiệm thời gian và nguồn lực.
Một ưu điểm quan trọng khác là khả năng lưu trữ và quản lý dữ liệu điện tử, thuận tiện cho việc tra cứu, báo cáo, kiểm tra, và thanh tra. Đối với người dân và doanh nghiệp, việc tham gia đấu giá trở nên thuận tiện hơn, cho phép đăng ký, nộp hồ sơ, và trả giá mọi lúc, mọi nơi. Cơ chế này cũng góp phần hạn chế các hành vi tiêu cực như thông đồng hoặc dìm giá, nhờ vào việc lưu vết dữ liệu điện tử giảm thiểu sự can thiệp của các nhóm lợi ích.
Những hạn chế trong cơ chế giám sát
Tuy nhiên, đấu giá trực tuyến cũng bộc lộ nhiều bất cập, đặc biệt trong công tác giám sát. Ông Lại Anh Thắng cho biết, chấp hành viên có quyền giám sát quá trình tổ chức đấu giá, nhưng trong môi trường trực tuyến, họ chỉ theo dõi qua giao diện hệ thống, không trực tiếp quan sát toàn bộ diễn biến. Điều này khiến việc phát hiện các dấu hiệu bất thường như ghi nhận giá, thời điểm trả giá, hoặc số lượng người tham gia trở nên khó khăn hơn.
Ngoài ra, dù pháp luật cho phép chấp hành viên yêu cầu dừng phiên đấu giá khi có căn cứ, nhưng hiện chưa có công cụ kỹ thuật tương ứng trong môi trường online. Nếu phiên đấu giá thành công, việc xử lý hậu quả sẽ phức tạp và tốn thời gian hơn. Chấp hành viên được cấp tài khoản truy cập hệ thống nhưng chỉ ở mức quan sát, chưa thể hiện đầy đủ vai trò của chủ tài sản và người giám sát như trong đấu giá trực tiếp.
Quyền của đương sự và rủi ro kỹ thuật
Theo quy định, đương sự có quyền biết, tham gia chứng kiến và giám sát quá trình đấu giá, nhưng thực tế hiện nay chưa có cơ chế cấp tài khoản truy cập trang thông tin điện tử đấu giá trực tuyến cho các chủ thể này. Người tham gia đấu giá trực tuyến cũng phải đối mặt với nhiều rủi ro, bao gồm rủi ro về kỹ thuật như sự cố mạng, lỗi thiết bị, hoặc thao tác không thành công, có thể khiến họ không tham gia được phiên đấu giá hoặc không trả giá đúng thời điểm.
Trong môi trường số, mọi thao tác được ghi nhận gần như tức thời, và nếu nhập sai mức giá hoặc xác nhận nhầm lệnh, hậu quả có thể phát sinh ngay lập tức mà không có cơ hội điều chỉnh. Mặc dù đấu giá trực tuyến giúp giảm tiếp xúc trực tiếp và hạn chế thông đồng, nhưng vẫn tồn tại khó khăn như chấp hành viên chưa thực hiện ký số đối với hồ sơ đấu giá trực tuyến, và khách hàng trúng đấu giá không có chữ ký số để hoàn thiện hồ sơ theo quy định.
Cần hoàn thiện hành lang pháp lý
Ông Ngụy Cao Thắng, Giám đốc Trung tâm dịch vụ đấu giá tài sản TP.HCM, nhận định rằng đấu giá trực tuyến là xu thế tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở việc triển khai trên nền tảng công nghệ mà không thiết lập cấu trúc pháp lý tương ứng, môi trường số có thể làm gia tăng tranh chấp và rủi ro hệ thống.
Do đó, việc sửa đổi luật Đấu giá tài sản cần được tiếp cận toàn diện, không chỉ điều chỉnh thủ tục mà phải tái thiết kế cơ chế đấu giá trên nền tảng số. Các yếu tố cần chú trọng bao gồm quản trị bằng dữ liệu, định danh số, chứng cứ điện tử, và tăng cường giám sát bằng công nghệ. Chỉ khi có hành lang pháp lý đồng bộ, đấu giá trực tuyến mới thực sự phát huy hiệu quả và đạt được mục tiêu chống tiêu cực trong hoạt động xử lý tài sản.
