Hành trình cách mạng của cậu bé 13 tuổi
Ở tuổi 94, ông Lý Hữu Trí (tên thường gọi Năm Nhanh) hiện sống cùng con trai út trong căn nhà cấp 4 tại khóm 5, phường Bạc Liêu, thành phố Cà Mau. Cái tên Năm Nhanh không chỉ là biệt danh mà còn phản ánh phong cách chiến đấu nhanh trí, quyết đoán trong mọi tình huống của vị anh hùng này.
Khởi đầu từ nỗi căm hờn địa chủ
Năm 1945, khi mới 13 tuổi, cậu bé Lý Hữu Trí đã quyết định rời bỏ quê hương xã Khánh Bình, huyện Trần Văn Thời cũ để theo cách mạng. "Biết ba tôi theo Việt Minh, địa chủ dựng cớ gia đình không chịu đóng tô nên bắt giam 5 người. Hận địa chủ, tôi bỏ làng quê theo cách mạng khi mới 13 tuổi", ông Trí kể lại quyết định thay đổi cuộc đời mình.
Con đường trưởng thành trong cách mạng
Dù nhỏ tuổi nhưng với tinh thần và ý chí cách mạng cao, ông Trí nhanh chóng được các đồng chí tin tưởng giao nhiều nhiệm vụ quan trọng:
- Ban đầu làm giao liên, đội trưởng thiếu nhi
- Được cử đi học văn hóa rồi phân công dạy lớp bình dân ở ấp Cỏ Xước
- Lần lượt đảm nhiệm các vị trí: trưởng trạm giao thông liên lạc xã Phong Lạc, trưởng trạm xuất nhập khẩu mặt trận III khu Tây Nam bộ, trưởng đoàn kế toán thanh toán tài chính huyện Trần Văn Thời
Ngày 21 tháng 12 năm 1961, ông vinh dự được đứng vào hàng ngũ của Đảng, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp cách mạng.
Những thử thách cam go
Sau Hiệp định Geneva, dù có tên trong danh sách tập kết ra Bắc, ông Trí được lãnh đạo giữ lại để xây dựng cơ sở phục vụ kháng chiến lâu dài. Ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều vai trò then chốt:
- Làm quân báo liên tỉnh khu 9
- Phân đoàn trưởng ấp Cỏ Xước vận động xây dựng lực lượng quần chúng
- Chính trị viên ấp đội Cỏ Xước
- Chính trị viên Đại đội phòng thủ bảo vệ căn cứ Tỉnh ủy Cà Mau
Ngày 2 tháng 7 năm 1959, đối phương nghi ngờ ông hoạt động cách mạng đã bắt giữ và tra tấn dã man. Dù đối mặt với cực hình, ông vẫn giữ vững khí tiết người cộng sản, không khai báo bất cứ thông tin nào. Đến ngày 3 tháng 10 cùng năm, đối phương buộc phải trả tự do cho ông.
Những trận đánh lưu danh sử sách
Trận chống càn bảo vệ Trạm giao bưu tỉnh
Ngày 29 tháng 6 năm 1968, đối phương huy động lực lượng hùng hậu bao gồm không quân, pháo binh và hàng ngàn bộ binh bao vây khu vực Trạm giao bưu tỉnh Cà Mau tại ấp Rạch Cui. Lúc này, đội phòng thủ do ông Trí chỉ huy chỉ còn lại 1 trung đội, nhiều người trong đó có ông đang bị thương.
Với tinh thần dũng cảm và mưu trí, trung đội do ông chỉ huy đã:
- Giữ vững trận địa suốt một ngày chiến đấu ác liệt
- Bẻ gãy hàng chục đợt tấn công của đối phương
- Tiêu diệt và làm bị thương nhiều lính địch
- Phá hủy nhiều khí tài quan trọng
- Bảo vệ an toàn cho hơn 300 cán bộ các ngành cấp tỉnh, huyện
Trận đánh đồn Thị Kẹo và yếu khu Sông Đốc
Đêm 19 tháng 12 năm 1974, ông Trí chỉ huy đồng đội phối hợp với đơn vị bạn tấn công đồn Thị Kẹo và yếu khu Sông Đốc. Trận đánh này đạt được thành tích đáng kinh ngạc:
- Diệt hàng trăm lính đối phương
- Bắt sống 250 tù binh
- Giành quyền kiểm soát vùng rộng lớn
- Gây hoang mang lo sợ trong hàng ngũ địch
- Tạo khí thế mới cho quân và dân tỉnh Cà Mau
Hai lần được truy điệu khi còn sống
Năm 1968, trong trận tấn công vào thị xã Cà Mau, ông Trí bị thương nặng ở bụng khi đang chỉ huy đồng đội đánh chiếm kho đạn địch. Ông tự thắt khăn dù đè chặt vết thương rồi ngất đi, phải bò khoảng 3 km mới gặp được đồng đội. Tin ông hy sinh lan truyền, nhiều đồng chí đã tổ chức lễ truy điệu đầu tiên cho ông.
Đến năm 1974, trong trận đánh đồn Thị Kẹo, ông lại bị thương nặng và bị bỏ lại trên bụi ráng. Đồng đội tưởng ông đã hy sinh nên tổ chức lễ truy điệu lần thứ hai. May mắn thay, ông tỉnh lại và tìm đường về với đơn vị.
Thành tích chiến đấu phi thường
Trong suốt cuộc đời binh nghiệp, ông Lý Hữu Trí đã lập nên những thành tích đáng nể:
- Tham gia và chỉ huy hơn 600 trận đánh lớn nhỏ
- Tiêu diệt trên 4.000 lính đối phương
- Làm bị thương hơn 10.000 quân địch
- Bắt sống 600 lính, bắn rơi 2 máy bay
- Bắn chìm và cháy 37 tàu chiến
- Thu hàng chục tấn vũ khí các loại
- Phá hủy 30 đồn bốt và 1 yếu khu
Bên cạnh đó, ông còn có những đóng góp quan trọng trong công tác vận động quần chúng, cung cấp hàng ngàn tin tức tình báo giá trị, vận động trên 2.000 binh lính trở về với cách mạng.
Vinh quang xứng đáng
Với những cống hiến xuất sắc, ngày 14 tháng 6 năm 1976, ông Lý Hữu Trí được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông còn được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều huân chương, huy hiệu cao quý. Gần đây nhất, ngày 3 tháng 2 năm 2026, ông vinh dự nhận Huy hiệu 65 năm tuổi Đảng.
Cuộc đời và sự nghiệp của ông Lý Hữu Trí là minh chứng sống động cho tinh thần yêu nước, lòng dũng cảm và sự hy sinh quên mình của thế hệ cách mạng đi trước. Từ cậu bé 13 tuổi căm hờn địa chủ đến vị anh hùng được cả nước biết đến, hành trình của ông mãi là bài học quý giá về lý tưởng cách mạng và tinh thần phụng sự Tổ quốc.
