Ngày 25/6, tại Hội thảo khoa học quốc gia “Giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại trong bối cảnh mới” do Trung tâm trọng tài Thương mại Quốc tế TGAC phối hợp với Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM tổ chức, các chuyên gia pháp lý đã thảo luận về việc mở rộng thẩm quyền của trọng tài thương mại trong giải quyết tranh chấp nhà ở.
Phân biệt tranh chấp bất động sản và tranh chấp từ giao dịch
Ông Tôn Trung Tuấn, Phó Chánh án Tòa án Khu vực 1, TP.HCM, nhấn mạnh rằng việc xác định đúng thẩm quyền của trọng tài thương mại trong tranh chấp bất động sản là rất quan trọng, bởi nếu sai, phán quyết có thể bị tòa án hủy bỏ. Theo ông, cần phân biệt rõ giữa tranh chấp trực tiếp về bất động sản (như quyền sở hữu, sử dụng, chiếm hữu) và tranh chấp phát sinh từ giao dịch liên quan đến bất động sản (như hợp đồng chuyển nhượng).
Đối với đất đai, Luật Đất đai 2024 cho phép trọng tài thương mại giải quyết các tranh chấp từ hoạt động thương mại liên quan đến đất đai, nhưng không thể giải quyết tranh chấp về quyền sử dụng đất. Ngược lại, Luật Nhà ở 2023 đã mở rộng đáng kể phạm vi: trọng tài có thể giải quyết tranh chấp về quyền sở hữu, quyền sử dụng nhà ở, tranh chấp từ giao dịch nhà ở hoặc vận hành nhà chung cư, bao gồm cả nhà ở hình thành trong tương lai, nếu các bên có thỏa thuận trọng tài hợp lệ. Tuy nhiên, tranh chấp liên quan đến nhà ở thuộc sở hữu nhà nước vẫn thuộc thẩm quyền của tòa án.
Khoảng trống pháp lý và kiến nghị hoàn thiện
Ông Tuấn chỉ ra rằng pháp luật hiện hành chưa có hướng dẫn cụ thể về thẩm quyền của trọng tài đối với nhiều loại bất động sản khác như công trình xây dựng, condotel, officetel. Đây là khoảng trống cần sớm được hoàn thiện để tránh tranh chấp về thẩm quyền giữa trọng tài và tòa án. Ngoài ra, các chuyên gia kiến nghị sửa đổi Luật Trọng tài thương mại theo hướng loại trừ rõ các tranh chấp đòi hỏi xem xét tính hợp pháp của quyết định hành chính, vốn thuộc thẩm quyền riêng của tòa án.
Luật gia Lê Đông Triều, Phó Chủ tịch Thường trực TGAC, cho rằng việc sửa đổi Luật Trọng tài thương mại 2010 cần thận trọng, đặc biệt với các vấn đề mới như tài trợ tố tụng trọng tài hay sự tham gia của bên thứ ba, nhằm đảm bảo minh bạch và công bằng.
Ý nghĩa đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư
Các chuyên gia đánh giá việc mở rộng thẩm quyền trọng tài trong lĩnh vực nhà ở là bước tiến quan trọng, giúp giảm tải cho hệ thống tòa án và cung cấp cơ chế giải quyết tranh chấp linh hoạt, hiệu quả hơn cho doanh nghiệp và nhà đầu tư bất động sản. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý và có hướng dẫn chi tiết.
