Dự thảo luật Công chứng sửa đổi: Hướng tới công chứng nhà đất không phụ thuộc địa giới hành chính
Dự thảo luật Công chứng sửa đổi đang đề xuất một thay đổi quan trọng: giao Chính phủ quy định lộ trình thực hiện thẩm quyền công chứng đối với nhóm giao dịch về bất động sản trong phạm vi toàn quốc, không phụ thuộc vào địa giới hành chính. Theo đó, các giao dịch bất động sản và đặt cọc để mua bán, chuyển nhượng sẽ thuộc thẩm quyền của công chứng viên có trụ sở tại tỉnh, thành phố nơi có tài sản. Tuy nhiên, có một số ngoại lệ như công chứng di chúc, văn bản từ chối nhận di sản là bất động sản, cũng như việc sửa đổi, bổ sung, chấm dứt hoặc hủy bỏ các giao dịch này.
Ủng hộ từ chuyên gia và người dân
Đề xuất này đang nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ các chuyên gia và người dân. Ông Chí Kiên, một nhà đầu tư bất động sản tại TP.HCM, chia sẻ rằng trong những năm qua, ông đã đầu tư ở nhiều địa phương như Lâm Đồng, Bình Thuận (cũ), Khánh Hòa, Tây Ninh, và cả Phú Quốc. Mọi thứ đều thuận lợi, ngoại trừ thủ tục công chứng gây nhiều phiền hà, tốn kém thời gian và tiền bạc. Ông cho biết: "Tôi là dân đầu tư, chuyên đi mua bán đất đai ở khắp nơi, nhưng ngán nhất là khâu công chứng. Phải đi lại mất nhiều thời gian, công sức và tiền bạc. Nếu được công chứng ở bất cứ đâu, người dân sẽ chủ động hơn, thị trường cần sự linh hoạt."
Ông cũng nêu ra thực tế rằng cả người mua và người bán thường phải đến tận nơi có tài sản để công chứng, gây mất từ 1 đến 2 ngày, chưa kể chi phí đi lại. Trong một số trường hợp, ông thuê dịch vụ công chứng địa phương đến TP.HCM, nhưng cách làm này tốn kém và tiềm ẩn rủi ro do thời gian xử lý kéo dài.
Quan điểm từ đại biểu Quốc hội và chuyên gia pháp lý
Tại buổi thảo luận gần đây, đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) bày tỏ sự đồng tình với chủ trương này. Ông nhấn mạnh: "Công chứng từ xa vừa thuận lợi cho người dân, vừa thuận lợi cho công chứng viên. Chủ trương của Đảng, Nhà nước đã xác định rõ, cái gì giảm tốn kém cho người dân và đúng giá trị pháp lý thì nên ủng hộ." Ông cũng đề xuất rằng trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, việc áp dụng công chứng từ xa là phù hợp, sử dụng dữ liệu từ cơ sở dữ liệu quốc gia và định danh điện tử.
Luật sư Trần Minh Cường (Đoàn luật sư TP.HCM) phân tích rằng quy định hiện hành bắt buộc công chứng hợp đồng mua bán, chuyển nhượng bất động sản phải thực hiện tại nơi có tài sản, dẫn đến tình trạng người dân phải di chuyển xa và xếp hàng. Ông cho rằng: "Nếu được 'cởi trói', người dân có thể lựa chọn tổ chức công chứng thuận tiện nhất, miễn đảm bảo điều kiện pháp lý và kết nối dữ liệu. Điều này giúp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí, và tăng cạnh tranh giữa các văn phòng công chứng."
Điều kiện để thực hiện hiệu quả
Ông Nguyễn Văn Hòa, Chủ tịch Hội Công chứng viên TP.HCM, ủng hộ đề xuất nhưng nhấn mạnh rằng để thực hiện thành công, cần có cơ sở dữ liệu hoàn chỉnh. Hiện nay, Bộ Tư pháp đang xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng toàn quốc, nhưng cần hoàn thiện thêm dữ liệu đất đai và tích hợp với dữ liệu cá nhân, tổ chức. Ông nói: "Khi ba hệ thống dữ liệu đảm bảo đủ - sạch - sống, và công chứng viên được quyền khai thác, thì mới ổn định và đảm bảo hiệu quả."
Các chuyên gia cho rằng đề xuất này là bước tiến phù hợp với xu hướng cải cách thủ tục hành chính và xây dựng Chính phủ số. Tuy nhiên, đây không chỉ là vấn đề "cho phép hay không", mà còn liên quan đến hạ tầng dữ liệu, quản lý rủi ro và năng lực vận hành. Để chính sách vận hành hiệu quả, cần:
- Xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai thống nhất, liên thông toàn quốc.
- Kết nối dữ liệu công chứng với đăng ký đất đai và thuế.
- Tăng cường kiểm soát để phòng ngừa rủi ro pháp lý như giao dịch trùng lặp hoặc giả mạo hồ sơ.
- Chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ giữa các địa phương.
Trong dài hạn, khi hệ thống dữ liệu được số hóa đầy đủ, việc công chứng không địa giới hành chính sẽ trở thành chuẩn mực cho một thị trường bất động sản hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn.
