Ngành gỗ Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc chuỗi nguyên liệu theo hướng bền vững, minh bạch để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường quốc tế và hướng tới mục tiêu xuất khẩu 25 tỷ USD vào năm 2030. Đây là nhận định chung tại diễn đàn “Tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy phát triển nguyên liệu bền vững cho ngành gỗ chế biến sâu” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chỉ đạo, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức chiều 23/7 tại Hà Nội.
Thực trạng ngành gỗ Việt Nam
Sau gần 30 năm phát triển, ngành công nghiệp chế biến gỗ Việt Nam đã vươn lên trở thành ngành xuất khẩu chủ lực. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt hơn 17 tỷ USD. Việt Nam hiện đứng thứ 5 thế giới, thứ 2 châu Á và dẫn đầu ASEAN về xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ, với sản phẩm có mặt tại hơn 140 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Tuy nhiên, nguồn nguyên liệu cho chế biến sâu vẫn còn nhiều bất cập. Tình trạng khai thác rừng trồng khi cây chưa đủ tuổi, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, liên kết giữa doanh nghiệp với người trồng rừng thiếu bền vững, cùng sức ép cạnh tranh nguyên liệu từ xuất khẩu dăm gỗ và viên nén đã làm giảm hiệu quả phát triển chuỗi giá trị.
Yêu cầu từ thị trường quốc tế
Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch VCCI Bùi Trung Nghĩa cho rằng, ngành gỗ Việt Nam đang đứng trước bước chuyển quan trọng khi lợi thế cạnh tranh không còn chỉ dựa vào năng lực sản xuất hay chi phí lao động, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch, nguồn nguyên liệu hợp pháp và phát triển bền vững. Những quy định mới của các thị trường nhập khẩu lớn về chống mất rừng, giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc và thực hiện các tiêu chuẩn ESG đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc chuỗi nguyên liệu.
Theo ông Bùi Trung Nghĩa, phát triển vùng nguyên liệu bền vững không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng các hàng rào kỹ thuật ngày càng khắt khe, mà còn tạo nền tảng nâng cao giá trị gia tăng, xây dựng thương hiệu và tăng sức chống chịu của ngành gỗ trước biến động thương mại toàn cầu.
Giải pháp từ doanh nghiệp và chuyên gia
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Đình Thắng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty TNHH Triệu Thái Sơn nhận định: “Nút thắt lớn nhất hiện nay không phải là thị trường hay năng lực sản xuất mà là nguồn nguyên liệu ổn định, hợp pháp và đủ chất lượng cho chế biến sâu.” Ông Thắng chỉ ra rằng cùng một lượng gỗ nguyên liệu, nếu chỉ xuất khẩu thô thì giá trị gia tăng thấp hơn nhiều so với chế biến thành sản phẩm công nghệ cao. Do đó, cần có chính sách khuyến khích phát triển rừng gỗ lớn, quản lý chặt thu mua nguyên liệu, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận tín dụng xanh, đầu tư công nghệ và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc số.
Nhiều chuyên gia và đại biểu nhấn mạnh, trước xu hướng thương mại xanh và kinh tế carbon thấp, chứng chỉ quản lý rừng bền vững, minh bạch dữ liệu, số hóa chuỗi cung ứng và kiểm soát phát thải không còn là lựa chọn mà đang trở thành điều kiện để duy trì thị trường và mở rộng xuất khẩu. Việc xây dựng các vùng nguyên liệu đạt chứng chỉ, tăng cường liên kết doanh nghiệp với người trồng rừng và đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ được xem là giải pháp trọng tâm.
Hướng tới mục tiêu 25 tỷ USD
Để đạt mục tiêu 25 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu vào năm 2030, ngành chế biến gỗ không thể tiếp tục tăng trưởng theo chiều rộng dựa trên nguồn sinh khối ngắn hạn và nguyên liệu nhập khẩu. Cùng với hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển vùng nguyên liệu, cần thúc đẩy liên kết chuỗi, chia sẻ lợi ích giữa các chủ thể và hình thành hệ sinh thái nguyên liệu bền vững. Đây là nền tảng để ngành gỗ Việt Nam chuyển từ tăng trưởng dựa trên khai thác tài nguyên sang phát triển theo chiều sâu, gia tăng giá trị, đáp ứng yêu cầu quốc tế và phát triển bền vững dài hạn.
