Kim ngạch thương mại song phương Việt Nam - Thổ Nhĩ Kỳ đạt 1,39 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm 2026, trong đó xuất khẩu của Việt Nam tăng 32% so với cùng kỳ. Ngành thực phẩm và đồ uống dẫn đầu với 950,2 triệu USD, theo số liệu từ Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương). Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo thị trường này đang đặt ra nhiều yêu cầu khắt khe hơn, từ quy định kiểm dịch, thủ tục hải quan đến chứng nhận Halal bắt buộc.
Thị trường giàu tiềm năng nhưng không còn 'dễ tính'
Ông Tạ Mạnh Cường, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Xúc tiến Thương mại và Đầu tư, nhấn mạnh Thổ Nhĩ Kỳ là cửa ngõ kết nối châu Âu, Trung Đông và Trung Á, mang lại cơ hội lớn cho hàng Việt. Tuy nhiên, doanh nghiệp phải vượt qua 'rào cản kép' gồm các quy định về kiểm dịch thực vật, thủ tục hải quan và yêu cầu chứng nhận Halal khi tiếp cận cộng đồng Hồi giáo. Ông Cường cho biết Cục Xúc tiến thương mại đang xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện, bao gồm cung cấp thông tin thị trường, tư vấn chiến lược kinh doanh và tổ chức các đoàn khảo sát thực địa. Điển hình là chương trình giao dịch thương mại tại Thổ Nhĩ Kỳ và Tây Ban Nha từ 25/8 đến 3/9/2026, giúp doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp đối tác.
Thay đổi chính sách nhập khẩu và hành vi tiêu dùng
Bà Nguyễn Việt Hằng, Tham tán thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Thổ Nhĩ Kỳ, chỉ ra năm 2026 chứng kiến sự thay đổi mạnh trong chính sách quản lý nhập khẩu, đặc biệt với thực phẩm. Hệ thống kiểm soát 10 bước (GGVS) đối với thực phẩm nguồn gốc thực vật và hệ thống đăng ký cơ sở nhập khẩu (TROYS) được áp dụng, đòi hỏi hồ sơ pháp lý chính xác tuyệt đối. Chỉ một sai sót nhỏ có thể khiến lô hàng bị tiêu hủy, gây thiệt hại lớn về chi phí và uy tín. Bà Hằng cũng lưu ý người tiêu dùng Thổ Nhĩ Kỳ đang chi tiêu ít hơn nhưng thông minh hơn, ưu tiên sản phẩm nội địa, tự nhiên, tiện lợi và nhạy cảm về giá. Doanh nghiệp Việt cần nghiên cứu kỹ thị trường thay vì chỉ dựa vào lợi thế giá rẻ.
Cảnh báo 'bẫy 101 ngày' và 'nghịch lý hồ tiêu'
Bà Hằng khuyến nghị doanh nghiệp tránh 'bẫy 101 ngày' trong thanh toán khi bán hàng trực tiếp cho chuỗi bán lẻ lớn, vì thời gian thu hồi công nợ kéo dài ảnh hưởng đến dòng tiền. Thay vào đó, nên hợp tác với nhà phân phối trung gian hoặc đại lý nhỏ có khả năng thanh toán ngay bằng tiền mặt. Bà cũng nêu 'nghịch lý hồ tiêu': Việt Nam xuất khẩu khối lượng hồ tiêu gấp đôi Brazil sang Thổ Nhĩ Kỳ nhưng giá trị thu về tương đương, cho thấy dư địa lớn trong nâng cao chất lượng, chế biến sâu và xây dựng giá trị gia tăng. Với cà phê xanh hay hạt điều thô, doanh nghiệp có thể tận dụng lợi thế nguyên liệu để sản xuất nhãn riêng tại Thổ Nhĩ Kỳ, thay vì xuất khẩu truyền thống. Bà cũng cảnh báo về gian lận thương mại như giả danh tổ chức quốc tế hay ép giá hàng hóa tại cảng.
Halal - 'tấm hộ chiếu' nâng giá trị hàng Việt
PGS.TS Đinh Công Hoàng, Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và châu Phi, nhấn mạnh Thổ Nhĩ Kỳ có vị trí địa chính trị đặc biệt, nằm trên hai châu lục và có liên minh thuế quan với EU, là trung tâm trung chuyển hàng hóa khu vực. Với quy mô kinh tế hơn 1.000 tỷ USD và tầng lớp trung lưu mở rộng, Thổ Nhĩ Kỳ có sức mua lớn đối với thực phẩm và hàng tiêu dùng. Cơ cấu sản xuất nông nghiệp hai nước bổ trợ: Thổ Nhĩ Kỳ mạnh về ngũ cốc và trái cây ôn đới, Việt Nam có thế mạnh về cà phê, hạt điều, hồ tiêu, dừa. Ông Hoàng cho rằng chứng nhận Halal là điều kiện tiên quyết, vì khoảng 90% dân số theo đạo Hồi, Halal trở thành tiêu chuẩn chất lượng và tin cậy. Sản phẩm đạt chứng nhận Halal có thể tăng khả năng được lựa chọn 30-50% và nâng giá bán 10-30%. Ông đề xuất chiến lược đa kênh: mặt hàng phổ thông thâm nhập siêu thị giá rẻ như BIM, A101; sản phẩm có thương hiệu hướng đến chuỗi cao cấp như Migros; khai thác kênh Horeca phục vụ du lịch; tận dụng thương mại điện tử Trendyol, Hepsiburada để thử nghiệm thị trường chi phí thấp.
Quản trị tài chính và rủi ro tỷ giá
Bà Vũ Thị Thùy Linh, Giám đốc phát triển kinh doanh ngoại hối, Ngân hàng MSB, nhấn mạnh một thương vụ chỉ kết thúc khi doanh nghiệp thu được dòng tiền. Tại Thổ Nhĩ Kỳ, thời gian thanh toán phổ biến 50-120 ngày, đồng Lira biến động mạnh, gây rủi ro tài chính đáng kể. Bà Linh liệt kê năm nhóm rủi ro: đối tác, thanh toán, tỷ giá, lãi suất và thanh khoản. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quản trị trước khi ký hợp đồng: sử dụng ngân hàng đại lý sàng lọc đối tác, kết hợp bảo hiểm xuất khẩu; tận dụng gói tài trợ linh hoạt đáp ứng 80-90% giá trị đơn hàng; sử dụng công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá để cố định biên lợi nhuận. Quản trị tài chính cần bắt đầu trước giao dịch, không chỉ xử lý khi rủi ro xảy ra.
Xây dựng hệ sinh thái Halal đồng bộ
Ông Ramlan Bin Osman, Giám đốc Trung tâm chứng nhận Halal quốc gia, cho biết Nghị định 127/2026/NĐ-CP tạo hành lang pháp lý cho hoạt động Halal, giao Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý chất lượng Halal. Halal cần được xem là hệ thống quản lý chất lượng xuyên suốt chuỗi cung ứng. Việt Nam cần sớm xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về Halal để tăng niềm tin với đối tác quốc tế. Ông Ramlan cho biết: 'Việc nhiều doanh nghiệp cùng tham gia xây dựng hệ sinh thái Halal cũng sẽ giúp chia sẻ chi phí, tăng khả năng kết nối và nâng cao sức cạnh tranh, đặc biệt đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ'.
Cơ hội mở rộng xuất khẩu bền vững
Thổ Nhĩ Kỳ mở ra không gian tăng trưởng mới cho xuất khẩu Việt Nam, giúp đa dạng hóa thị trường và giảm phụ thuộc vào thị trường truyền thống. Tuy nhiên, lợi thế về giá hay nguyên liệu không còn đủ để tạo khác biệt. Doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, chứng nhận Halal, tính minh bạch hồ sơ, quản trị tài chính và chiến lược tiếp cận thị trường bài bản. Cơ hội tại Thổ Nhĩ Kỳ là động lực để doanh nghiệp Việt nâng cấp năng lực cạnh tranh theo chuẩn quốc tế. Khi sản phẩm đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường kết nối châu Âu, Trung Đông và Trung Á, cánh cửa vào nhiều thị trường khác cũng rộng mở hơn. Sự đồng hành của cơ quan quản lý và tổ chức hỗ trợ, cùng việc chuẩn bị đầy đủ về tiêu chuẩn, tài chính và chiến lược, sẽ là yếu tố quyết định để doanh nghiệp biến tiềm năng thành hợp đồng xuất khẩu giá trị gia tăng cao và phát triển bền vững.
