Sau hơn 5 năm theo đuổi giấc mơ khởi nghiệp, anh Đặng Dương Minh Hoàng - Giám đốc Hợp tác xã Thương mại dịch vụ Thiên Nông, gương mặt trẻ tiêu biểu Việt Nam năm 2022, mới thực sự tin vào con đường mình đã chọn. Đó là tiên phong xây dựng nền nông nghiệp hiện đại và bền vững trên quê hương Bình Phước (nay thuộc thành phố Đồng Nai). Anh là một trong những người đầu tiên xây dựng vùng trồng ứng dụng công nghệ cao và dán tem truy xuất nguồn gốc đến từng cây bơ, cây sầu riêng trên vùng đất này.
Truy xuất nguồn gốc - Công cụ quản trị chuỗi cung ứng thực chất
Theo đại diện Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), dù đang ở giai đoạn thí điểm, kết quả bước đầu cho thấy truy xuất nguồn gốc đang trở thành công cụ quản trị chuỗi cung ứng thực chất, thay vì chỉ là yêu cầu kỹ thuật hình thức. Ngày 23/5 vừa qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã gửi công hàm tới Tổng cục Hải quan Trung Quốc thông báo về hệ thống truy xuất nguồn gốc của Việt Nam. Động thái này minh chứng cho việc Việt Nam chủ động minh bạch hóa chuỗi cung ứng, tăng khả năng đáp ứng yêu cầu quản lý mới từ các thị trường nhập khẩu lớn.
Nhận thức và hạ tầng kỹ thuật đã sẵn sàng
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung khẳng định, nhận thức của doanh nghiệp và người sản xuất về xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch đã thay đổi mạnh mẽ. Hạ tầng kỹ thuật hiện đã sẵn sàng ở mức cơ bản để vận hành hệ thống chính thức từ ngày 1/7 tới. Tuy nhiên, chỉ khi toàn bộ các chủ thể trong chuỗi cùng tham gia, hệ thống truy xuất mới vận hành hiệu quả và tạo niềm tin với đối tác nhập khẩu.
Bảo đảm thực thi hiệu quả các nghĩa vụ quốc tế
Trong bối cảnh các quốc gia nhập khẩu nông-lâm-thủy sản siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm dịch và quản lý dữ liệu, truy xuất nguồn gốc không còn là giải pháp khuyến khích mà trở thành điều kiện gần như bắt buộc để duy trì xuất khẩu chính ngạch. Ông Hoàng Đức Minh, chuyên viên Phòng Xuất xứ hàng hóa, Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công thương, cho biết nông sản Việt Nam xuất khẩu chủ yếu sang ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ, EU, Anh, Nga và Belarus. Dù có nhiều lợi thế, việc đáp ứng yêu cầu chứng nhận xuất xứ (C/O) và truy xuất nguồn gốc là thách thức lớn do khối lượng hồ sơ nhiều, tiêu chuẩn xác minh ngày càng khắt khe.
Hệ thống quy tắc xuất xứ hàng hóa hiện nay dựa trên ba tiêu chí: hàng hóa có xuất xứ thuần túy, cộng gộp và chuyển đổi mã số hàng hóa. Tiêu chí “xuất xứ thuần túy” áp dụng cho sản phẩm sản xuất, nuôi trồng, khai thác hoàn toàn tại Việt Nam như nông sản hay khoáng sản. Ông Minh nhấn mạnh: “Đây là tiêu chí cao nhất, áp dụng cho sản phẩm được nuôi trồng, thu hoạch, khai thác và chế biến hoàn toàn tại Việt Nam. Đồng thời là tiêu chí ‘đẹp’ nhất nhưng cũng khó đạt nhất.”
Khó khăn lớn nhất hiện nay không nằm ở khâu quy định mà ở việc chứng minh tính xác thực của nguồn gốc hàng hóa. Đặc biệt với nông sản và nông sản chế biến, việc gom hàng từ nhiều vùng trồng, nhiều thương nhân khiến xác minh trở nên phức tạp. “Chúng ta có thể có đủ chứng từ, bản cam kết, nhưng nếu không xác minh được nguyên liệu, hệ thống vẫn không chấp nhận. Câu chuyện không chỉ là giấy tờ, mà là niềm tin và trách nhiệm pháp lý”, ông Minh nói.
Lộ trình đồng bộ về pháp lý, công nghệ và tổ chức thực hiện
Thứ trưởng Hoàng Trung cho biết, thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo thông tư về truy xuất nguồn gốc, phối hợp Bộ Công an xây dựng nghị định liên quan và mở rộng thí điểm sang các ngành hàng chủ lực. Điều này cho thấy lộ trình xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia được thúc đẩy đồng bộ cả về pháp lý, công nghệ và tổ chức thực hiện.
Tại Phiên họp thường kỳ của Ủy ban Quy tắc xuất xứ WTO ở Geneva, Thụy Sĩ (trực tuyến trung tuần tháng 5), bà Trịnh Thị Thu Hiền - Phó Cục trưởng Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) khẳng định: minh bạch xuất xứ hàng hóa là quan điểm nhất quán trong quản lý nhà nước tại Việt Nam. Đây là nỗ lực duy trì tính minh bạch, bảo đảm thực thi hiệu quả các nghĩa vụ quốc tế, thúc đẩy tạo thuận lợi cho xuất nhập khẩu, tăng cường phối hợp quốc tế về phòng, chống gian lận xuất xứ. Hiện đã có 31/34 tỉnh, thành phố thực hiện phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực xuất xứ hàng hóa, giúp nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ công, tạo thuận lợi cho cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu tại các địa phương.
