Ngày 1.6 vừa qua, Lệnh 280 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) chính thức có hiệu lực, thay đổi cách quản lý doanh nghiệp nước ngoài sản xuất, chế biến và lưu trữ thực phẩm xuất khẩu vào nước này. Thay vì đánh giá theo quốc gia, hệ thống mới tập trung vào đánh giá hệ thống quản lý an toàn thực phẩm của từng doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp cho rằng quy định này siết chặt hơn, khiến việc xuất khẩu chính ngạch trở nên khó khăn và tốn nhiều thời gian hơn.
Quy trình đăng ký phức tạp
Đại diện một doanh nghiệp tại Đồng Nai chia sẻ rằng quy trình đăng ký mới yêu cầu doanh nghiệp phải khai báo chi tiết thông tin nhà máy, dây chuyền sản xuất, công suất, tình hình thương mại trong hai năm gần nhất, nguyên liệu sử dụng, thuốc bảo vệ thực vật, quy trình sản xuất và các cam kết an toàn thực phẩm. Nhiều loại hồ sơ phải tải lên hệ thống như giấy phép sản xuất, sơ đồ nhà xưởng, hồ sơ kiểm tra gần nhất của cơ quan chức năng, ảnh sản phẩm và nhãn hàng hóa. Trong quá trình này, không ít doanh nghiệp bị từ chối và phải nộp lại từ đầu mà không thể chỉnh sửa.
Một doanh nghiệp khác cho biết thêm: Trung Quốc yêu cầu 18 nhóm thực phẩm phải được cơ quan có thẩm quyền nước xuất khẩu đề xuất đăng ký trước khi GACC xem xét cấp mã. Các nhóm này bao gồm thủy sản, thịt và sản phẩm thịt, sữa, tổ yến, mật ong, gia vị, rau quả khô, hạt giống, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm cho chế độ ăn đặc biệt... Những mặt hàng không nằm trong 18 nhóm này, doanh nghiệp phải tự đăng ký trực tiếp với GACC, dẫn đến việc khai báo phức tạp, dễ bị trả lại hồ sơ hoặc kéo dài thời gian xử lý.
Hoạt động xuất khẩu vẫn nhộn nhịp
Dù vậy, ghi nhận của phóng viên vào ngày 3.6 cho thấy, trên các tuyến đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa tại khu vực cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn, các phương tiện chở hàng xuất khẩu vẫn tấp nập. Thống kê của Ban quản lý cửa khẩu cho biết tổng số phương tiện chở hàng xuất nhập khẩu trong ngày lên đến 2.145 xe, trong đó lượng xe đưa hàng sang Trung Quốc là 636 xe, chủ yếu chở nông sản và hoa quả.
Lãnh đạo Ban Quản lý Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn khẳng định: Tình hình xuất nhập khẩu hàng hóa tại các cửa khẩu, đường chuyên dụng và lối thông quan trên địa bàn tỉnh hiện vẫn diễn ra bình thường, không có yếu tố đột biến. Lũy kế từ ngày 1.6 đến hết ngày 3.6 đạt 71.001 xe thông thương. Tổng trọng lượng nông sản xuất khẩu ngày 3.6 khoảng 3.951 tấn, trong đó hàng quả vải tươi xuất khẩu là 290 tấn.
Vừa siết vừa mở
Thông tin từ Văn phòng SPS Việt Nam cho biết, thị trường Trung Quốc đang siết mạnh tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Trong đợt cập nhật gần đây, Trung Quốc chiếm tới 29/43 thông báo dự thảo mới, cho thấy nước này đang đẩy mạnh chuẩn hóa và nâng tiêu chuẩn quản lý thực phẩm nhập khẩu.
Một trong những nội dung đáng chú ý là dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia về kiểm soát ô nhiễm hydrocarbon thơm đa vòng (PAH) áp dụng cho ngũ cốc, thịt, thủy sản, dầu mỡ và sữa. Đây là nhóm hợp chất có nguy cơ gây ung thư, thường phát sinh trong quá trình hun khói, nướng, chiên ở nhiệt độ cao hoặc từ nhiên liệu không phù hợp. Các doanh nghiệp chế biến thủy sản hun khói, thực phẩm nướng, chiên xuất khẩu sang Trung Quốc được khuyến nghị sớm rà soát quy trình sản xuất và nguồn nhiên liệu.
Đối với ngành sữa, Trung Quốc có dự thảo sửa đổi tiêu chuẩn về sữa tiệt trùng và sữa thanh trùng với yêu cầu kỹ thuật chi tiết hơn. Sữa bò tiệt trùng phải có hàm lượng chất béo tối thiểu 3,2g/100g và protein tối thiểu 2,9g/100g; với sữa dê tiệt trùng, các mức tương ứng là 3,1g và 2,8g/100g. Ngoài ra, Trung Quốc bổ sung yêu cầu ghi nhãn riêng cho sản phẩm sản xuất hoàn toàn từ sữa tươi nguyên liệu.
Đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam nhận định, Trung Quốc và Hồng Kông vẫn là động lực tăng trưởng lớn nhất của xuất khẩu thủy sản Việt Nam, với kim ngạch đạt 1,2 tỉ USD trong 5 tháng đầu năm 2026, tăng 40,5% so với cùng kỳ. Nhu cầu tăng đối với tôm, cá tra, cua, nhuyễn thể và hải sản giá trị cao đã góp phần vào kết quả chung. Tuy nhiên, thị trường này đang chuyển nhanh sang nhập khẩu chính ngạch với yêu cầu chặt chẽ về chất lượng, an toàn sinh học, đăng ký doanh nghiệp, mã số vùng nuôi và truy xuất nguồn gốc.
Trung Quốc cũng nâng chuẩn với nhóm thực phẩm từ hạt và quả hạch như hạt điều, hạt sen, hạt bí. Theo dự thảo mới, tỷ lệ hạt bị mốc ở sản phẩm còn vỏ không quá 2%, với sản phẩm đã bóc vỏ tối đa 0,5%. Trung Quốc đồng thời siết chặt chỉ tiêu peroxide và giới hạn vi sinh đối với thực phẩm ăn liền đóng gói sẵn. Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp chế biến điều, hạt sen và sản phẩm từ hạt cần sớm cập nhật vào hệ thống kiểm soát chất lượng nội bộ.
Cơ hội cho doanh nghiệp Việt
Việc Lệnh 280 có hiệu lực từ ngày 1.6.2026 thay thế Lệnh 248 được xem là tín hiệu cho thấy tăng trưởng tại Trung Quốc sẽ gắn liền với chuẩn hóa hoạt động xuất khẩu. Trung Quốc tập trung vào truy xuất nguồn gốc và điều kiện đăng ký doanh nghiệp thực phẩm nhập khẩu trong bối cảnh tăng cường quản lý an toàn thực phẩm xuyên biên giới. Với doanh nghiệp Việt Nam, đây vừa là áp lực tuân thủ, vừa là cơ hội thúc đẩy chuẩn hóa sản xuất và nâng chất lượng hàng xuất khẩu.
Ông Nguyễn Văn Mười, Phó tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho biết tình hình xuất khẩu rau quả hiện rất khả quan. Dù Trung Quốc siết chất lượng nhưng vẫn mở rộng thêm cho nhiều mặt hàng nông sản mới như bưởi, chanh... Vì vậy, tiềm năng tăng trưởng kim ngạch từ đây đến cuối năm vẫn rất tốt. Ông nhận định áp lực này là cơ hội để ngành sản xuất trong nước chuyển dịch theo hướng tốt hơn, chuẩn hơn nhằm đáp ứng yêu cầu thị trường. "Khách hàng bỏ tiền ra mua với giá trị không hề nhỏ, họ đều mong muốn có được sản phẩm tốt nhất, an toàn nhất. Vì vậy, nông dân và nhà sản xuất cần tự chuyển đổi để thích ứng", ông nhấn mạnh.
