Thế giới không ngừng biến đổi dưới tác động của nền kinh tế thị trường và sự tiến bộ vượt bậc của khoa học công nghệ, đặc biệt trong giao thông vận tải, tin học và công nghệ cao. Điều này dẫn đến ba xu hướng chính trong các nền kinh tế: cạnh tranh trong chuỗi cung ứng, chi phí thương mại giảm kết hợp với an ninh kinh tế, và quan trọng nhất là kiến tạo môi trường sản xuất, kinh doanh.
Mối quan hệ chính phủ - doanh nghiệp
Để hoàn thiện môi trường đầu tư kinh doanh, mặc dù người dân đóng vai trò quan trọng dài hạn, nhưng thực tế mối quan hệ giữa Chính phủ và doanh nghiệp mang tính quyết định, định hướng phát triển và xử lý các khuyết tật thị trường. Nhà nước kiến tạo thể chế và điều tiết, doanh nghiệp chủ động sản xuất, kinh doanh tạo nguồn lực sản phẩm quốc gia. Cả hai có chung nền tảng chức năng: thực hiện chiến lược, quản lý nguồn lực và ra quyết định theo pháp luật để đạt mục tiêu cụ thể, dù mục tiêu cuối cùng khác nhau: phúc lợi công cộng so với lợi nhuận tư nhân.
Tuy nhiên, nhiều mô hình quản trị kinh tế hiện nay chậm thay đổi so với thực tế: thể chế, quản lý và thực thi chồng chéo, dàn trải, phiến diện, triệt tiêu động lực do chi phí cơ hội tăng, nguồn lực cho siêu dự án hạn chế, lợi ích doanh nghiệp giảm, dẫn đến nền kinh tế trì trệ. Điều này đòi hỏi sự phối hợp, đối thoại tích cực và thực chất giữa doanh nghiệp và Chính phủ để cải thiện thể chế môi trường sản xuất, kinh doanh, nhằm đạt mục tiêu phát triển đất nước và nâng cao chất lượng sống.
Mô hình "2 trong 1"
Mô hình lai hoặc tích hợp theo chiều dọc, thường được các nền kinh tế phát triển sử dụng, chủ động kiến tạo môi trường sản xuất, kinh doanh bằng cách tích hợp hai nguồn lực xã hội: chính phủ và doanh nghiệp. Sự kết hợp này tạo ra kịch bản kinh tế dự báo trước, minh bạch, giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư yên tâm đầu tư dài hạn, bảo đảm nền kinh tế vận hành hiệu quả theo quy luật thị trường nhưng vẫn đi đúng định hướng và công bằng xã hội.
Giải pháp chiến lược chuyển đổi mô hình tăng trưởng
Ổn định môi trường kinh doanh thông qua đối thoại công tư (PPD) là nền tảng cốt lõi để giữ vững ổn định vĩ mô, kiểm soát giá cả, lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn. Đối thoại giúp Chính phủ tháo gỡ khó khăn về thể chế, cắt giảm thủ tục hành chính, tạo niềm tin và kích hoạt nguồn vốn tư nhân trong hợp tác công tư (PPP). Đây là giải pháp chiến lược chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia, thực hiện ba đột phá chiến lược giai đoạn 2026-2030 mà Đại hội XIV của Đảng đề ra.
PPD là mô hình thể chế có giá trị thực thi pháp lý cao, bao gồm hội đồng các tác nhân tinh hoa trong khu vực công và tư nhân nhằm thực hiện khung chiến lược 3Q (Quy hoạch, Quản trị, Quan hệ quốc tế) và hướng tới tầm nhìn quốc gia đến năm 2050. Mục tiêu của PPD bao gồm xây dựng lòng tin, thu hẹp khoảng cách để phân tích vấn đề chung, xác định chính sách và cải cách thể chế, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho khu vực tư nhân.
Chính phủ và các cơ quan hữu quan tham gia PPD có chức năng thúc đẩy cải cách hợp lý và khả thi, trong khi doanh nghiệp tham gia có khả năng hỗ trợ thúc đẩy cải cách. Nếu không có đối thoại bình đẳng, chính phủ có xu hướng theo những tiếng nói lớn nhất, mạnh nhất (độc quyền), vốn hiếm khi đại diện cho lợi ích tăng trưởng khu vực tư nhân rộng lớn. Quy trình chính sách không nên giới hạn ở nhóm nhỏ có đặc quyền tiếp cận cấu trúc chính trị và quản trị, mà phải xây dựng trên các cấu trúc và quy trình có chủ đích nhằm thu hút đại diện khu vực doanh nghiệp cốt lõi vào xây dựng và thực hiện chính sách, đồng thời thúc đẩy trách nhiệm giải trình của các nhà hoạch định chính sách.
Đề xuất thành lập Ủy ban Tham vấn công - tư (PPCC)
Chính phủ nên nghiên cứu thành lập PPCC bao gồm đại diện các cơ quan ban, ngành liên quan do lãnh đạo Chính phủ làm Chủ tịch. PPCC cần có sự tham gia của các trường đại học và viện nghiên cứu. Cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam (gồm ba khu vực cốt lõi: sản xuất, thương mại và tài chính, ngân hàng) thành lập Ủy ban Thường trực doanh nghiệp hỗn hợp (SC). SC tích hợp cả doanh nghiệp FDI liên kết với doanh nghiệp nhà nước và tư nhân để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Kiến tạo môi trường sản xuất, kinh doanh “2 trong 1”
PPD SC được thành lập với cơ chế Chủ tịch luân phiên hằng năm giữa đại diện ba khu vực doanh nghiệp cốt lõi. Ủy ban này có nhiệm vụ phản ánh ý kiến, kiến nghị, nguyện vọng của khu vực tư nhân tới Chính phủ về các nút thắt trong môi trường sản xuất, kinh doanh, tài chính - ngân hàng cũng như những biến động bất thường của thị trường, qua đó góp phần duy trì ổn định vĩ mô, khuyến khích đầu tư nước ngoài và thúc đẩy hoạt động kinh tế trong nước.
Một bộ phận thư ký sẽ tập hợp kết luận của hội nghị PPD (có thể tổ chức hằng quý hoặc đột xuất) thành các quyết định hành động có giá trị thực thi theo pháp luật với các tiêu chí bảo đảm chất lượng và tiến độ thực tế, phù hợp với quá trình xây dựng và thực hiện các nghị định, thông tư của Chính phủ theo luật hiện hành. Các khuyến nghị liên quan đến sửa đổi hoặc xây dựng mới văn bản pháp lý cần đệ trình nhanh chóng lên Quốc hội.
Hoạt động đối thoại công tư của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp (VCCI) và các hiệp hội doanh nghiệp với các cơ quan Chính phủ đã góp phần cải thiện môi trường kinh doanh, đầu tư. Trong kỷ nguyên mới, mô hình đột phá PPD “2 trong 1” sẽ hoàn thiện thể chế liên kết các nguồn lực mạnh mẽ hơn, thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo, góp phần hiện thực hóa nhanh và bền vững các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.
TS ĐOÀN DUY KHƯƠNG
