Khoảng cách giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn tiếp tục mở rộng, đặt áp lực lớn lên công tác điều hành lãi suất. Số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, tính đến ngày 26/6/2026, huy động vốn của các tổ chức tín dụng chỉ tăng 5,02% so với cuối năm 2025, trong khi tín dụng đạt mức tăng 7,41%. Chênh lệch 2,3 điểm phần trăm này phản ánh rõ ràng tình trạng dòng vốn cho vay tăng tốc mạnh hơn nguồn vốn huy động, gây sức ép lên khả năng cân đối thanh khoản toàn hệ thống.
Áp lực thanh khoản gia tăng do mất cân đối vốn
Ông Phạm Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam – NHNN), cho biết trong 5 năm gần đây, tốc độ tăng trưởng huy động vốn luôn thấp hơn tín dụng, với mức chênh lệch bình quân khoảng 3,8%/năm. Điều đáng chú ý là tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng vốn huy động của toàn hệ thống hiện ở mức 111-112%. Có nghĩa, với 100 đồng huy động, ngân hàng đang cho vay tới 112 đồng, phần thiếu hụt phải bù đắp từ các nguồn vốn khác. Dù hệ thống vẫn đảm bảo khả năng chi trả, áp lực thanh khoản gia tăng khiến việc duy trì lãi suất thấp trở nên khó khăn hơn.
Mặt khác, sự mất cân đối kỳ hạn nguồn vốn cũng góp phần làm trầm trọng thêm vấn đề. Theo Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn, khoảng 80% nguồn vốn ngân hàng là huy động ngắn hạn, trong khi nhu cầu vay trung và dài hạn của doanh nghiệp ngày càng lớn. Sự lệch pha này buộc các tổ chức tín dụng phải cân đối chặt chẽ giữa mở rộng tín dụng hỗ trợ tăng trưởng với nhiệm vụ đảm bảo an toàn thanh khoản và kiểm soát rủi ro.
Thực tế tại tỉnh Vĩnh Long minh họa rõ nét cho thách thức này. Đến cuối tháng 6, huy động vốn đạt 185.538 tỷ đồng (tăng 7,57% so với đầu năm), chỉ đáp ứng 97,72% nhu cầu tín dụng, trong khi dư nợ tín dụng là 189.684 tỷ đồng (tăng 4,31%). Dù tốc độ huy động cao hơn tín dụng, nguồn vốn vẫn chưa đủ cho vay, cho thấy yêu cầu cân đối vốn luôn hiện hữu.
Dự báo lãi suất khó giảm mạnh trong nửa cuối năm
Trước áp lực thanh khoản và chi phí vốn, nhiều chuyên gia và tổ chức phân tích cho rằng mặt bằng lãi suất khó giảm sâu. Ông Phan Quốc Bửu, Giám đốc Trung tâm Phân tích Nghiên cứu thuộc Công ty Chứng khoán BIDV (BSC), nhận định lãi suất đã tiệm cận đỉnh và sẽ ổn định hơn trong nửa cuối năm 2026. Dư địa giảm sâu không còn, kịch bản lãi suất đi ngang hoặc tăng nhẹ được đánh giá có xác suất cao hơn.
Công ty Chứng khoán ACB (ACBS) dự báo lãi suất huy động có thể tăng thêm 0,2-0,5 điểm phần trăm trong quý III khi nhu cầu vốn sản xuất, kinh doanh vào cao điểm. VNDirect nhận định khó giảm sớm do tín dụng tăng mạnh, cộng thêm áp lực từ kế hoạch phát hành trái phiếu Chính phủ của Kho bạc Nhà nước. Ngược lại, Công ty Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV) kỳ vọng lãi suất huy động có thể giảm nhẹ từ đầu quý IV nhờ giá dầu thế giới hạ nhiệt, tỷ giá ổn định và NHNN có thêm dư địa hỗ trợ thanh khoản.
Tiến sĩ Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, cho biết: “Lãi suất thời gian tới sẽ không tăng thêm. Nếu giảm, cũng chỉ giảm nhẹ ở một số phân khúc, dự án ưu tiên hoặc nhóm khách hàng tốt, nhưng rất khó kỳ vọng lãi suất sẽ giảm mạnh, quay trở lại mức thấp như trước đây”.
Lãi suất cho vay thực tế vẫn ở mức cao
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM, dự báo lãi suất cho vay 6 tháng cuối năm chủ yếu duy trì ổn định, chỉ có thể giảm 0,3-0,5%/năm đối với khách hàng tốt và lĩnh vực ưu tiên. Ông nhấn mạnh: “Dư địa giảm lãi suất điều hành không còn nhiều do phải cân đối với áp lực tỷ giá, dòng vốn quốc tế và yêu cầu duy trì sức hấp dẫn của tiền gửi. Xu hướng nợ xấu gia tăng cũng buộc ngân hàng tăng trích lập dự phòng, ảnh hưởng đến khả năng giảm lãi suất cho vay”.
Dữ liệu từ NHNN tháng 6/2026 cho thấy, lãi suất cho vay ngắn hạn bằng VND đối với lĩnh vực ưu tiên duy trì khoảng 3,9%/năm (thấp hơn trần 4%/năm). Tuy nhiên, nhiều ngân hàng niêm yết lãi suất cho vay bình quân vượt 10%/năm. Cụ thể, với các khoản vay VND mới và cũ, lãi suất bình quân của nhóm ngân hàng thương mại nhà nước và cổ phần dao động 8,1-10,5%/năm; vay USD là 4,1-5,4%/năm. Đại diện Công ty Bcons và một số doanh nghiệp may mặc tại TP.HCM cho biết họ đang chịu lãi suất từ 10,4% đến 15%/năm, gây áp lực nặng nề lên sản xuất kinh doanh.
Bài toán điều hành trong bối cảnh dư địa hẹp
Những diễn biến trên cho thấy, vấn đề lãi suất không chỉ nằm ở việc giảm thêm bao nhiêu điểm phần trăm, mà còn phụ thuộc vào khả năng cân đối nguồn vốn, kiểm soát chi phí đầu vào và nâng cao sức hấp thụ vốn của nền kinh tế. Trong bối cảnh dư địa điều hành ngày càng thu hẹp, duy trì mặt bằng lãi suất ổn định, đồng thời tập trung giảm có chọn lọc cho các lĩnh vực ưu tiên, được xem là phương án phù hợp hơn so với kỳ vọng giảm mạnh trên diện rộng.
