Đề án 1 triệu ha lúa phát thải thấp đang chuyển trọng tâm sang đo đếm phát thải, với việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường trình Chính phủ phương án điều chỉnh kế hoạch giai đoạn 2026-2030, tập trung xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV).
Kết quả tích cực sau 2 năm triển khai
Sau 2 năm, đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã đạt nhiều kết quả tích cực. Diện tích thực hiện đạt gần 400.000 ha, vượt hơn hai lần mục tiêu 180.000 ha giai đoạn đầu. Toàn bộ diện tích áp dụng tiến bộ kỹ thuật: tỷ lệ giống chất lượng cao đạt 100%; lượng giống gieo sạ giảm 30-50%; phân đạm giảm khoảng 30%; số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm 2-3 lần; lượng nước tưới giảm khoảng 20% so với canh tác truyền thống.
Gần 500 lớp tập huấn được tổ chức cho hơn 23.000 nông dân. Mạng lưới khuyến nông cộng đồng với khoảng 10.000 thành viên hình thành tại hầu hết địa phương, thúc đẩy cơ giới hóa và liên kết sản xuất.
Thách thức về chứng minh giảm phát thải
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung nhấn mạnh: hai cấu phần quan trọng nhất giai đoạn tới là quy trình canh tác và hệ thống MRV. Hệ thống này phải theo chuẩn quốc tế, có cơ chế kiểm chứng độc lập, xác định mức phát thải cơ sở và lượng cắt giảm sau khi áp dụng giải pháp kỹ thuật.
Theo các cơ quan chuyên môn, nhiều địa phương triển khai sản xuất lúa giảm phát thải nhưng chưa chứng minh kết quả do thiếu kinh phí đo đạc, giám sát, vận hành MRV. Quy định hiện hành chưa xác định rõ nhiệm vụ và nguồn lực cho hoạt động này.
Hạ tầng và tài chính còn thiếu
Ngành nông nghiệp xác định hạ tầng sản xuất đóng vai trò quan trọng. Các giải pháp như tưới ngập khô xen kẽ, thu gom rơm rạ sau thu hoạch, cơ giới hóa đồng bộ đòi hỏi đầu tư thủy lợi, máy móc và logistics. Theo Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, khoảng 4.000 tỷ đồng tín dụng đã huy động cho đề án, song chưa đáp ứng nhu cầu thực tế toàn vùng.
Các chuyên gia nhận định: nếu sản xuất lúa phát thải thấp là nền tảng cho ngành lúa gạo tương lai, thì hệ thống MRV là công cụ biến thay đổi trên đồng ruộng thành dữ liệu đo đếm, kiểm chứng, được quốc tế công nhận. Đây sẽ là cơ sở đánh giá hiệu quả môi trường, nâng cao giá trị hạt gạo và thu hút tài chính xanh.
