Trong báo cáo Tình hình và triển vọng kinh tế thế giới giữa năm 2026 công bố ngày 19/5, Liên Hợp Quốc (LHQ) đã điều chỉnh giảm mức tăng trưởng GDP toàn cầu từ 2,7% (dự báo tháng 1) xuống còn 2,5%. Đáng chú ý, trong kịch bản bất lợi, con số này có thể giảm xuống chỉ còn 2,1%, một trong những mức thấp nhất trong thế kỷ này, chỉ cao hơn thời kỳ đại dịch Covid-19 và khủng hoảng tài chính 2008.
Nguyên nhân điều chỉnh dự báo
Ông Shantanu Mukherjee, Giám đốc phân tích kinh tế của Vụ Kinh tế và Xã hội LHQ, nhấn mạnh rằng thế giới chưa rơi vào suy thoái nhưng cuộc sống của hàng tỷ người sẽ trở nên khó khăn hơn, và một số quốc gia có thể đối mặt với tăng trưởng âm. Nguyên nhân trực tiếp của việc điều chỉnh dự báo là phong tỏa Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyển dầu mỏ, khí đốt, phân bón và các sản phẩm dầu mỏ khác. Điều này khiến lạm phát toàn cầu dự kiến tăng lên 3,9% trong năm nay, cao hơn 0,8 điểm phần trăm so với dự báo đầu năm. Ông Mukherjee giải thích: “Giá năng lượng tăng mạnh là yếu tố tác động chính, cùng với giá các sản phẩm lọc dầu thiết yếu cho sản xuất công nghiệp và vận tải thương mại”.
Tác động đến các khu vực
Khu vực Tây Á, gồm 21 quốc gia Arab, chịu thiệt hại nặng nề nhất khi tăng trưởng kinh tế dự kiến giảm từ 3,6% năm 2025 xuống 1,4% năm 2026, do cú sốc năng lượng, thiệt hại cơ sở hạ tầng và gián đoạn sản xuất dầu mỏ, thương mại, du lịch. Tại châu Âu, Liên minh châu Âu (EU) dễ bị tổn thương hơn vì phụ thuộc nhiều vào năng lượng nhập khẩu, tăng trưởng dự kiến giảm từ 1,5% xuống 1,1%. Vương quốc Anh chịu áp lực lớn hơn với mức giảm từ 1,4% xuống 0,7%. Ngược lại, nền kinh tế Mỹ tương đối vững vàng, duy trì tăng trưởng khoảng 2% trong năm nay, tương đương năm 2025. Tại châu Phi, tăng trưởng trung bình giảm nhẹ từ 4,2% xuống 3,9%, trong khi khu vực Mỹ Latin và Caribe dự kiến giảm từ 2,5% xuống 2,3%.
Châu Á vẫn giữ đà tăng trưởng
Trong bối cảnh ảm đạm, châu Á vẫn duy trì tăng trưởng khá. Kinh tế Trung Quốc nhờ cơ cấu năng lượng đa dạng, kho dự trữ chiến lược lớn và can thiệp kịp thời của chính phủ, chỉ giảm tăng trưởng từ 5% xuống 4,6%. Ấn Độ tiếp tục là một trong những nền kinh tế lớn tăng trưởng nhanh nhất thế giới với mức 6,4%, dù thấp hơn 7,5% của năm 2025.
Lạm phát và rủi ro
Đối với các nước phát triển, lạm phát dự kiến tăng từ 2,6% năm 2025 lên 2,9% năm 2026. Tại các nước đang phát triển, lạm phát có thể tăng mạnh hơn từ 4,2% lên 5,2%, do chi phí năng lượng, vận tải và hàng hóa nhập khẩu leo thang, bào mòn thu nhập thực tế của người dân. Theo giới chuyên gia, kịch bản cơ bản không phải là sụp đổ hệ thống, mà là cú sốc nguồn cung, với mức độ tác động phụ thuộc vào thời gian và cường độ gián đoạn, cũng như khả năng lan tỏa sang các lĩnh vực khác. Dù một số tác động có thể tạm thời, cú sốc nguồn cung này vẫn ảnh hưởng đáng kể đến triển vọng kinh tế ngắn và trung hạn.
Bloomberg nhận định, vấn đề không chỉ là giá nhiên liệu tăng bao nhiêu, mà liệu các mức tăng đó có lan sang chỉ số giá tiêu dùng và giá sản xuất cơ bản hay không, từ đó gây lạm phát rộng hơn. Khi giá dầu và khí đốt tăng, chi phí xăng, dầu diesel, điện và khí đốt sinh hoạt cũng tăng, trực tiếp đẩy chỉ số giá tiêu dùng lên cao. Đây đều là các yếu tố đầu vào thiết yếu cho công nghiệp, nhà hàng, khách sạn và bán lẻ. Giai đoạn tăng trưởng tiếp theo phụ thuộc vào thời gian kéo dài của khủng hoảng. Nếu tình trạng kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng, giá cả buộc phải điều chỉnh tăng, tác động đến kỳ vọng lạm phát. Khi người dân và doanh nghiệp cho rằng giá cả không chỉ tăng mà còn duy trì ở mức cao, hành vi kinh tế thay đổi, có thể kích hoạt vòng xoáy lạm phát tiền lương - giá cả.
Rủi ro lớn nhất
Rủi ro lớn nhất hiện nay là cú sốc giá chuyển thành cú sốc nguồn cung thực sự. Nếu Eo biển Hormuz bị phong tỏa lâu dài hoặc hạ tầng xuất khẩu năng lượng trong khu vực bị phá hủy, thế giới có thể đối mặt với cú sốc nguồn cung định lượng nghiêm trọng, tác động sâu hơn đến lạm phát và tăng trưởng kinh tế. Giới quan sát cho rằng, nền kinh tế toàn cầu hiện nay như chiếc nồi áp suất chưa được xả van, có thể “phát nổ” bất cứ lúc nào nếu xung đột Trung Đông leo thang.
