Mỹ lại đưa ra đề xuất áp thuế mới nhắm vào các nền kinh tế bị cho là không thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Theo kết luận điều tra do Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) công bố, cơ quan này cáo buộc nhiều nền kinh tế không ban hành và không thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Trong danh sách, Việt Nam là một trong những nền kinh tế chịu tác động trực tiếp từ các biện pháp trừng phạt thương mại do USTR đề xuất.
Phân loại và mức thuế đề xuất
Đáng chú ý, phía Mỹ phân loại Việt Nam vào nhóm 54 nền kinh tế "không ban hành và không thực thi hiệu quả" lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Nhóm này bị đánh giá là có mức độ thiếu hụt các biện pháp thực tế cao hơn so với nhóm 6 nền kinh tế chỉ bị kết luận "không thực thi hiệu quả" (gồm Canada, Ecuador, EU, Indonesia, Mexico và Pakistan - những đối tác vốn đã có lệnh cấm hoặc cam kết trong thỏa thuận thương mại với Mỹ).
Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) thông tin USTR đề xuất cấu trúc thuế trừng phạt bổ sung theo giá trị phân làm 2 bậc. Cụ thể, mức thuế suất 10% áp dụng cho các nền kinh tế đã ban hành lệnh cấm, đã có cam kết thông qua thỏa thuận thương mại "có đi có lại" hoặc áp dụng cơ chế kiểm soát bán phần. Mức thuế suất 12,5% áp dụng diện rộng cho tất cả các nền kinh tế còn lại, bao gồm Việt Nam.
Phản ứng từ Việt Nam
Ngay sau đó, Bộ Ngoại giao Việt Nam nhấn mạnh kết luận điều tra nói trên không phản ánh đúng thực tế và nỗ lực của Việt Nam trong phòng ngừa giảm thiểu lao động cưỡng bức, đồng thời khẳng định Việt Nam nghiêm cấm mọi hình thức lao động cưỡng bức, tuân thủ các công ước của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) và đã cung cấp đầy đủ thông tin cho phía Mỹ trong quá trình điều tra.
VCCI cảnh báo trong bối cảnh Mỹ vẫn đang là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, việc bị áp thuế bổ sung 12,5% trên diện rộng sẽ làm suy giảm trực tiếp năng lực cạnh tranh và bào mòn biên lợi nhuận của các ngành công nghiệp chủ lực như dệt may, da giày, đồ gỗ, điện tử và thủy sản.
Doanh nghiệp lo ngại và kiến nghị
Trả lời phóng viên, một doanh nghiệp thủy sản tại TP.HCM cho biết việc áp thuế tiếp theo là điều đã được cộng đồng doanh nghiệp dự báo trước sau lần áp thuế đối ứng thất bại trước đây. Điều đáng lo nhất không phải mức 12,5% riêng lẻ mà có khả năng thị trường Mỹ đang mở nhiều mặt trận cùng lúc: lao động cưỡng bức, sở hữu trí tuệ, xuất xứ hàng hóa và thâm hụt thương mại.
Một lãnh đạo doanh nghiệp dệt may nói đây mới là đề xuất chính sách từ phía Mỹ và chưa phải quyết định cuối cùng. "Đây là một biện pháp áp đặt không phù hợp, chúng tôi sẽ tiếp tục kiến nghị phản bác. Tuy nhiên, nếu đề xuất này chính thức được áp dụng, ngành dệt may vẫn có cơ hội được hưởng ưu đãi bởi Việt Nam hiện là nhà nhập khẩu bông lớn nhất của Mỹ, chiếm khoảng 45-50% tổng lượng bông nhập khẩu toàn ngành. Thực tế USTR cũng đề xuất một cơ chế riêng đối với ngành dệt may, cho phép một lượng hàng hóa nhất định được hưởng mức thuế ưu đãi thấp hơn. Đây là điều kiện thuận lợi để Việt Nam được phân bổ một hạn mức hạn ngạch nhất định hưởng mức thuế ưu đãi hơn, nếu cơ chế thuế quan này chính thức được thông qua", vị này chia sẻ.
Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết hiện chưa có thông tin cụ thể về việc các mặt hàng thủy sản có thuộc diện miễn trừ hay không. Tuy nhiên, động thái mới của Mỹ cho thấy xu hướng gia tăng yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và tuân thủ các tiêu chuẩn lao động quốc tế. VASEP sẽ tiếp tục thu thập, tổng hợp ý kiến về tác động của biện pháp trừng phạt đề xuất, làm cơ sở xây dựng bản bình luận gửi USTR trong thời hạn lấy ý kiến. Hiệp hội cũng yêu cầu các doanh nghiệp hội viên nhanh chóng phản ánh thông tin và các ý kiến liên quan đến vụ việc để tổng hợp và chuyển tải kịp thời đến Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường để có cơ sở phản biện gửi phía USTR.
Kêu gọi hành động khẩn trương
Đại diện Ban Pháp chế VCCI ngày 5 tháng 6 cũng đã thông báo các doanh nghiệp gửi ngay ý kiến để cơ quan này tổng hợp trước thời hạn ngày 6 tháng 7 năm 2026. Theo VCCI, đây là giai đoạn rất quan trọng để các cơ quan quản lý nhà nước, các hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu chủ động xây dựng, gửi văn bản bình luận, đăng ký tham gia phiên điều trần công khai nhằm vận động phía đối tác mở rộng danh mục hàng hóa loại trừ đối với các mặt hàng xuất khẩu trọng điểm; đồng thời làm rõ các biện pháp phòng, chống lao động cưỡng bức thực tế mà Việt Nam đang nỗ lực triển khai, giúp phản ánh thực tế hoạt động của doanh nghiệp Việt Nam, và làm rõ những nỗ lực của Việt Nam trong việc hoàn thiện môi trường kinh doanh, bảo đảm tuân thủ các tiêu chuẩn lao động và phát triển chuỗi cung ứng minh bạch, bền vững.
"Do mức thuế 10% được dành cho các quốc gia đã có lệnh cấm hoặc cam kết thương mại song phương, trong trường hợp xấu nhất không thể thay đổi việc áp thuế thì Việt Nam cần chủ động nghiên cứu hoàn thiện khung pháp lý cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức, hoặc đưa nội dung này vào nghị sự đàm phán thương mại song phương. Đây sẽ là cơ sở pháp lý vững chắc để vận động Mỹ chuyển Việt Nam từ nhóm chịu thuế 12,5% xuống nhóm 10%", đại diện VCCI đề xuất phương án.
