Châu Âu đang tiến gần đến một cuộc chiến thương mại với Trung Quốc khi làn sóng hàng hóa giá rẻ từ quốc gia tỷ dân gây lo ngại về tương lai ngành sản xuất châu lục. Liên minh châu Âu (EU) bắt đầu tính đến các biện pháp mạnh hơn, và nguy cơ đối đầu thương mại đang hiện rõ.
Quan hệ thương mại căng thẳng
Trong nhiều năm, Trung Quốc là một trong những đối tác thương mại quan trọng nhất của châu Âu. Tuy nhiên, mối quan hệ từng được xem là cùng có lợi đang dần trở thành bài toán khó đối với Brussels. Lượng hàng hóa Trung Quốc đổ vào thị trường châu Âu ngày càng lớn, trong khi các doanh nghiệp châu Âu gặp nhiều khó khăn hơn tại thị trường tỷ dân.
Những tuần gần đây, giới chức EU liên tục phát đi các tín hiệu cứng rắn hơn. Không chỉ nói về việc giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, Brussels còn đang cân nhắc hàng loạt công cụ thương mại và công nghiệp mới nhằm bảo vệ các lĩnh vực sản xuất chiến lược. Theo The New York Times, không khí tại Brussels hiện nay được mô tả là ngày càng căng thẳng khi nhiều nhà hoạch định chính sách lo ngại sức cạnh tranh của ngành công nghiệp châu Âu đang bị bào mòn nhanh chóng.
Nỗi lo lớn nhất không còn là hàng hóa giá rẻ
Trọng tâm của cuộc tranh luận hiện nay không đơn thuần là việc người tiêu dùng châu Âu mua nhiều hàng Trung Quốc hơn. Điều khiến EU lo ngại là quy mô và tốc độ mở rộng năng lực sản xuất của Trung Quốc. Sau khi lĩnh vực bất động sản suy giảm, Bắc Kinh đẩy mạnh vai trò của công nghiệp sản xuất như động lực tăng trưởng mới. Các chương trình hỗ trợ và trợ cấp giúp nhiều doanh nghiệp Trung Quốc gia tăng đáng kể năng lực sản xuất trong các lĩnh vực như xe điện, pin, công nghệ xanh và thiết bị công nghiệp.
Trong khi đó, những rào cản thương mại ngày càng lớn tại Mỹ khiến các nhà sản xuất Trung Quốc tìm kiếm thêm thị trường xuất khẩu, và châu Âu trở thành một trong những điểm đến quan trọng nhất. Dữ liệu từ các báo cáo gần đây cho thấy thâm hụt thương mại hàng hóa của EU với Trung Quốc đã lên tới khoảng 418 tỷ USD trong năm 2025. Sang những tháng đầu năm 2026, tình trạng mất cân bằng tiếp tục gia tăng khi lượng xe điện và nhiều mặt hàng công nghiệp từ Trung Quốc tăng mạnh.
Đối với các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào sản xuất như Đức, đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm. Các ngành công nghiệp ô tô, hóa chất và chế tạo vốn là trụ cột tăng trưởng của châu Âu đang chịu áp lực cạnh tranh ngày càng lớn.
Từ lo ngại đến hành động
Trong nhiều năm, EU lựa chọn cách tiếp cận tương đối mềm dẻo với Trung Quốc. Tuy nhiên, quan điểm này đang thay đổi. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã nhiều lần kêu gọi châu Âu xây dựng các công cụ bảo vệ ngành công nghiệp chiến lược tương tự những gì Mỹ đang áp dụng. Ngay cả những quốc gia từng có cách tiếp cận cởi mở hơn với Bắc Kinh như Tây Ban Nha cũng bắt đầu kêu gọi Trung Quốc mở cửa thị trường nhiều hơn.
Một nhóm gồm Pháp, Italy, Tây Ban Nha, Hà Lan và Litva gần đây đã thúc đẩy các đề xuất nhằm cho phép EU phản ứng quyết liệt hơn với những mặt hàng nhập khẩu bị cho là gây sức ép lên ngành công nghiệp nội địa. Theo Euronews, nhiều ủy viên châu Âu đã nhất trí cần tăng cường các công cụ phòng vệ thương mại. Các biện pháp đang được thảo luận bao gồm thuế quan, hạn ngạch nhập khẩu và những chính sách hỗ trợ sản xuất trong nước.
EU cũng đã triển khai Đạo luật Công nghiệp Net-Zero nhằm tăng tốc sản xuất của khối. Trên thực tế, cơ chế này có thể khiến doanh nghiệp Trung Quốc khó tiếp cận một số khoản hỗ trợ quan trọng từ châu Âu.
Vì sao Brussels vẫn rất thận trọng?
Dù giọng điệu ngày càng cứng rắn, EU vẫn chưa dễ dàng bước vào một cuộc đối đầu toàn diện với Trung Quốc. Lý do đầu tiên là sự phụ thuộc sâu rộng của châu Âu vào chuỗi cung ứng Trung Quốc. Không chỉ hàng tiêu dùng giá rẻ, nhiều ngành công nghệ cao, năng lượng sạch và sản xuất công nghiệp tại châu Âu hiện vẫn phụ thuộc vào nguyên liệu, linh kiện và khoáng sản chiến lược từ Trung Quốc. Năm 2025, khi Bắc Kinh hai lần hạn chế xuất khẩu đất hiếm và nam châm để đáp trả các động thái từ Mỹ, nhiều doanh nghiệp châu Âu đã cảm nhận rõ rủi ro từ sự phụ thuộc này.
Bên cạnh đó, người tiêu dùng châu Âu cũng ngày càng quen thuộc với các sản phẩm Trung Quốc, đặc biệt là xe điện. Điều này khiến mọi biện pháp hạn chế nhập khẩu đều có thể kéo theo những tác động không mong muốn đối với giá cả và thị trường. Một trở ngại khác là sự khác biệt quan điểm giữa các nước thành viên EU. Trong khi Pháp muốn phản ứng mạnh mẽ hơn, Đức vẫn ưu tiên duy trì khả năng tiếp cận thị trường Trung Quốc cho các doanh nghiệp của mình. Tây Ban Nha cũng tiếp tục đón nhận dòng vốn đầu tư từ Trung Quốc trong nhiều lĩnh vực.
Bắc Kinh phản ứng ra sao?
Trung Quốc bác bỏ các cáo buộc về tình trạng dư thừa công suất và cho rằng những khó khăn của châu Âu xuất phát từ các vấn đề nội tại như chi phí năng lượng cao, quy định phức tạp và tốc độ đổi mới chậm. Các học giả Trung Quốc gần đây còn lập luận rằng nền kinh tế nước này sở hữu lợi thế về sản xuất, hạ tầng và khả năng huy động nguồn lực, trong khi châu Âu đang chịu áp lực lớn từ chi tiêu an sinh xã hội. Bắc Kinh cũng nhiều lần cảnh báo sẽ đáp trả nếu EU áp dụng các biện pháp mang tính bảo hộ thương mại.
Theo Euronews, điều khiến Brussels lo ngại nhất hiện nay không chỉ là mức thâm hụt thương mại kỷ lục, mà còn là nguy cơ đánh mất năng lực sản xuất trong các ngành chiến lược nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn. Trong những tuần tới, vấn đề Trung Quốc sẽ xuất hiện trong chương trình nghị sự của G7 cũng như các cuộc họp cấp cao của EU. Kết quả của các cuộc thảo luận này có thể quyết định liệu châu Âu và Trung Quốc tiếp tục tìm được tiếng nói chung hay tiến thêm một bước tới một cuộc đối đầu thương mại quy mô lớn.
