Thị trường dầu đối mặt tuần biến động mạnh do căng thẳng Trung Đông leo thang

Thị trường dầu đối mặt tuần biến động mạnh do căng thẳng Trung Đông leo thang

Thị trường dầu mỏ toàn cầu đang bước vào một tuần đầy biến động với những lo ngại sâu sắc về nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng. Nguyên nhân chính đến từ cuộc tấn công của Mỹ vào đảo Kharg - trung tâm xuất khẩu dầu chủ chốt của Iran, cùng với tình trạng đình trệ vận tải qua eo biển Hormuz. Những diễn biến này đang làm dấy lên rủi ro về một cú sốc năng lượng mới, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế thế giới.

Cuộc tấn công vào đảo Kharg và những hệ lụy

Tối 13/3 (giờ Mỹ), Tổng thống Donald Trump tuyên bố lực lượng Mỹ đã tấn công các mục tiêu quân sự trên đảo Kharg, nơi được mệnh danh là "huyết mạch dầu mỏ" của Iran. Hòn đảo này xử lý khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của quốc gia Trung Đông, với các bến cảng và kho chứa quy mô lớn cho phép tàu chở dầu khổng lồ cập bến trực tiếp. Ông Trump cho biết các cơ sở quân sự tại đây đã bị "phá hủy hoàn toàn" và cảnh báo các cuộc tấn công có thể được mở rộng sang cơ sở hạ tầng năng lượng nếu Tehran can thiệp vào hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Phía Iran đã đáp trả bằng tuyên bố rằng bất kỳ hành động nào như vậy sẽ vấp phải các đòn trả đũa nhằm vào các cơ sở năng lượng có liên kết với Mỹ trong khu vực. Mặc dù hãng thông tấn Fars của Iran khẳng định hoạt động xuất khẩu dầu vẫn tiếp tục diễn ra bình thường sau vụ tấn công, nhưng tình hình vẫn rất căng thẳng và khó lường.

—

Eo biển Hormuz gần như tê liệt

Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch nối Vịnh Ba Tư với thị trường năng lượng toàn cầu, hiện gần như đình trệ kể từ khi giao tranh bùng phát. Theo Tổng thư ký Arsenio Dominguez của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), hơn 10 tàu đã bị hư hại trong các cuộc giao tranh giữa Mỹ và Iran, trong khi nhiều tàu khác mắc kẹt trên biển do thiếu lương thực và nước sạch.

Hoạt động vận tải qua eo biển này chỉ còn một số ít tàu, chủ yếu thuộc Trung Quốc và Iran, vẫn đi qua. Các chuyến gần đây nhất bao gồm hai tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng hướng tới Ấn Độ và một tàu chở dầu do Hy Lạp vận hành. Tình trạng này đã khiến hoạt động xuất khẩu dầu trong khu vực bị gián đoạn nghiêm trọng, với các kho chứa dầu tại vùng Vịnh nhanh chóng đầy lên và buộc một số nhà sản xuất phải cắt giảm sản lượng khai thác.

Giá dầu tăng cao và phản ứng của thị trường

Tuần trước, giá dầu thô Brent đã tăng tới 11%, chạm đỉnh 119,5 USD/thùng, gần tương đương mức giá ghi nhận sau khi Nga phát động cuộc xung đột tại Ukraine, trước khi khép phiên ở trên ngưỡng 103 USD/thùng. Tim Waterer, nhà phân tích thị trường chính tại KCM Trade, nhận định: "Tôi không nghĩ thị trường sẽ đón nhận những diễn biến mới nhất một cách tích cực. Nhiều khả năng sẽ lại khởi đầu tâm lý lo ngại khi số phận của đảo Kharg vẫn chưa rõ ràng, trong khi đây là mắt xích quan trọng đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu."

Stephen Schork, nhà sáng lập Schork Group Inc., cho rằng sẽ không bất ngờ nếu giá dầu thô mở cửa tuần mới trên 117 USD/thùng, thậm chí có thể cao hơn mức này. Ông ví von: "Chúng ta vẫn đang lao vun vút trên đường cao tốc với tốc độ chóng mặt mà chưa có dấu hiệu cho thấy khi nào thị trường có thể rẽ sang lối thoát."

Những nỗ lực ứng phó và thách thức

Trước tình hình đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gia tăng lời kêu gọi mở lại tuyến vận tải qua eo biển Hormuz, hy vọng các tàu chiến sẽ được điều động đến khu vực nhằm hỗ trợ tàu thương mại di chuyển an toàn. Ông cũng bày tỏ kỳ vọng Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc và Anh sẽ tham gia triển khai lực lượng. Tuy nhiên, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright thừa nhận Hải quân Mỹ có thể phải đến cuối tháng mới có thể bắt đầu các hoạt động hộ tống tàu chở dầu, đồng thời nhấn mạnh lực lượng này hiện chưa sẵn sàng triển khai ngay.

Một quan chức cấp cao của Nhật Bản, ông Takayuki Kobayashi, cũng cho rằng việc điều động tàu quân sự để hộ tống tàu thương mại sẽ phải được cân nhắc thận trọng: "Đây là vấn đề cần được xem xét rất kỹ lưỡng." Trong khi đó, Arab Saudi đang tăng cường vận chuyển dầu qua tuyến đường ống xuyên quốc gia dẫn ra bờ biển Biển Đỏ, qua đó có thể duy trì xuất khẩu khoảng 5 triệu thùng mỗi ngày, nhưng đây chỉ là giải pháp tạm thời.

Tác động lan rộng đến các loại năng lượng khác

Tình trạng gián đoạn không chỉ dừng lại ở thị trường dầu thô mà còn lan sang nhiều loại năng lượng khác. Giá nhiên liệu máy bay tăng mạnh, trong khi nguồn cung khí đốt tự nhiên trở nên khan hiếm. Ấn Độ đã bắt đầu áp dụng cơ chế phân bổ khí đốt theo hạn mức cho các ngành công nghiệp. Tình trạng thiếu hụt khí đốt cũng có nguy cơ làm giảm sản lượng phân bón, với các nền kinh tế châu Á được dự báo sẽ chịu tác động nặng nề nhất. Tại Mỹ, giá bán lẻ xăng và dầu diesel cũng đã tăng đáng kể, gây thêm áp lực lên người tiêu dùng.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo sự gián đoạn nguồn cung hiện nay là chưa từng có tiền lệ. Tuần trước, các quốc gia thành viên đã thống nhất giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp nhằm hạ nhiệt đà tăng của giá năng lượng, nhưng hiệu quả vẫn còn hạn chế trong bối cảnh căng thẳng đang leo thang.