Phó thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã chỉ ra những "lỗ hổng" trong hạ tầng thanh toán số tại Hội thảo Thanh toán thông minh thúc đẩy tài chính số, diễn ra sáng ngày 6/6 tại TP.HCM. Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động Ngày Tài chính số 2026, do Báo Tuổi Trẻ phối hợp Văn phòng, Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước), Sở Công Thương TP.HCM và Công ty cổ phần Thanh toán quốc gia Việt Nam (Napas) tổ chức.
Thực trạng và mục tiêu thanh toán số
Phó thủ tướng cho biết, theo Quyết định 928, Chính phủ đặt mục tiêu nâng tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt lên mức 30 lần GDP vào năm 2030. Để đạt được điều này, Chính phủ khuyến khích và tạo điều kiện cho các tổ chức công nghệ tài chính, tổ chức viễn thông tham gia vào chuỗi cung ứng sản phẩm, dịch vụ tài chính.
Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước, đến cuối năm 2025, tỷ lệ người dân từ 15 tuổi trở lên có tài khoản ngân hàng đã đạt 89%. Giá trị thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 gấp 28 lần GDP. Trong giai đoạn 2021-2025, giá trị giao dịch qua hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng tăng trưởng bình quân 27-28%/năm. Trung bình mỗi ngày, hệ thống xử lý 789.108 giao dịch với tổng số tiền 2,3 triệu tỷ đồng, phản ánh sự gia tăng nhanh chóng của các giao dịch điện tử. Đặc biệt, thanh toán qua mã QR ghi nhận mức tăng trưởng đột biến, với mức tăng 106% về số lượng và 128% về giá trị giao dịch bình quân hàng năm.
Những thách thức cần khắc phục
Bên cạnh những kết quả tích cực, Phó thủ tướng nhấn mạnh cần thẳng thắn nhìn nhận một số vấn đề. Vẫn còn khoảng cách số giữa đô thị và nông thôn trong tiếp cận dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Nhiều người dân, đặc biệt là người cao tuổi, người thu nhập thấp, còn e ngại hoặc chưa tiếp cận được với các phương thức thanh toán mới. Hạ tầng thanh toán đã được cải thiện nhưng vẫn cần mở rộng và nâng cao tính bảo mật, khả năng liên thông. Đặc biệt, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân trong thanh toán số là thách thức lớn, nhất là khi tội phạm công nghệ cao ngày càng tinh vi.
Giải pháp thúc đẩy thanh toán số
Phó thủ tướng cho biết, Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành hoàn thiện thể chế, chính sách, tạo điều kiện cho các mô hình thanh toán sáng tạo, đồng thời đảm bảo quản lý rủi ro và an toàn hệ thống. Bộ Tài chính, Bộ Công Thương và các sở, ban ngành sẽ phối hợp thúc đẩy thanh toán điện tử trong lĩnh vực công, nâng cao hiệu quả dịch vụ công trực tuyến. Các địa phương được đề nghị triển khai giải pháp phổ cập dịch vụ tài chính, đặc biệt tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa; phát triển mạng lưới chấp nhận thanh toán không dùng tiền mặt đến từng hộ kinh doanh, chợ dân sinh.
"Các ngân hàng, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, công ty công nghệ tiếp tục đẩy mạnh cải tiến sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ, đồng thời đảm bảo an toàn thông tin và bảo vệ người tiêu dùng", Phó thủ tướng nói thêm.
Vai trò của TP.HCM trong thanh toán thông minh
Ông Nguyễn Lộc Hà, Phó chủ tịch thường trực UBND TP.HCM, cho biết thanh toán nhanh chóng, an toàn và thuận tiện là yếu tố quan trọng để mở rộng thị trường, gia tăng sức mua và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Thanh toán thông minh hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh, tiểu thương trong chuyển đổi số. Đến cuối năm 2025, TP.HCM có khoảng 345.000 doanh nghiệp và 361.000 hộ kinh doanh. Nhiều hộ kinh doanh gặp khó khăn trong quản lý doanh thu, tiếp cận vốn và ứng dụng công nghệ. "Việc sử dụng thanh toán số giúp giao dịch thuận tiện, hình thành dữ liệu minh bạch, nâng cao năng lực quản trị, mở rộng tiếp cận tín dụng và tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số", ông Hà nói.
TP.HCM là đầu tàu thương mại điện tử, chiếm 33% tổng doanh thu thương mại điện tử toàn quốc, dẫn đầu về số doanh nghiệp bán hàng trực tuyến. Thanh toán thông minh cũng mở ra cơ hội cho du lịch và thương mại quốc tế. Năm 2025, TP.HCM đón 8,6 triệu lượt khách quốc tế và 46 triệu lượt khách nội địa, tổng doanh thu du lịch đạt 278.566 tỷ đồng. "Dữ liệu giao dịch số giúp nâng cao hiệu quả quản lý, giảm chi phí xã hội, hỗ trợ quản lý thuế, phòng chống gian lận, xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh", ông Hà nhấn mạnh, đặc biệt khi thành phố đặt mục tiêu thu ngân sách kỷ lục 1 triệu tỷ đồng trong năm 2026.
Hạ tầng chiến lược cho nền kinh tế số
Ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước), cho biết hạ tầng thanh toán số Việt Nam phát triển nhanh với hơn 20.000 ATM, 780.000 POS; 83 ngân hàng cung ứng Internet Banking, 52 ngân hàng triển khai Mobile Banking, 52 trung gian thanh toán và 3 doanh nghiệp viễn thông cung cấp dịch vụ tiền di động. Các hạ tầng trọng yếu gồm hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng, ACH, thẻ, CIC và hạ tầng kết nối dữ liệu dân cư. "Có thể nói thanh toán thông minh đang trở thành hạ tầng chiến lược của nền kinh tế số Việt Nam", ông Tuấn nói.
Tuy nhiên, ông Tuấn chỉ ra rằng nền kinh tế số chỉ phát triển mạnh nếu hệ sinh thái thanh toán đổi mới nhưng kiểm soát rủi ro, đảm bảo an toàn dữ liệu và trách nhiệm với người dùng. Người dân không sử dụng thanh toán số nếu cảm thấy không an toàn; doanh nghiệp không đầu tư vào kênh số nếu môi trường số thiếu độ tin cậy. Vì vậy, an toàn thanh toán là bộ phận quan trọng của an ninh kinh tế và an toàn tài chính quốc gia. Phát triển thanh toán thông minh phải đi kèm với an toàn, kiểm soát tốt hơn, kết nối rộng hơn nhưng bảo vệ dữ liệu tốt hơn. Hệ thống thanh toán cần tăng số lượng giao dịch, giảm chi phí xã hội, nâng cao minh bạch, mở rộng tiếp cận tài chính và hỗ trợ phát triển kinh tế số.
