Trong báo cáo Triển vọng Việt Nam 6 tháng cuối năm 2026, Công ty chứng khoán MB cho biết lãi suất huy động trên thị trường ngân hàng tăng vọt, kéo theo biến động mạnh trên thị trường liên ngân hàng. Cụ thể, lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng trung bình của nhóm ngân hàng Tier-1 (các ngân hàng thương mại nhà nước) đã lên mức 8,3%, tăng 254 điểm cơ bản so với đầu năm. Trong khi đó, nhóm Tier-2 (các ngân hàng còn lại) ghi nhận mức 8,52%, tăng 265 điểm cơ bản. Sự gia tăng nhanh và mạnh này cho thấy áp lực thanh khoản và cạnh tranh thu hút tiền gửi đang diễn ra gay gắt.
Áp lực từ lãi suất lên các lĩnh vực kinh tế
Ông Vũ Bình Minh, Giám đốc Kinh doanh vốn và tiền tệ, Khối Thị trường vốn và Dịch vụ chứng khoán HSBC Việt Nam, nhận định dù lãi suất điều hành được giữ nguyên, mặt bằng lãi suất liên ngân hàng và huy động vẫn tiếp tục tăng trong nửa đầu năm. “Chênh lệch tín dụng và huy động nới rộng hơn khiến thanh khoản tiếp tục chịu sức ép. Trong bối cảnh tăng trưởng vẫn cao kéo theo nhu cầu vốn cao nhưng lạm phát và tỷ giá cùng chịu sức ép từ môi trường bên ngoài, mặt bằng lãi suất sẽ tiếp tục phản ánh thế cân bằng giữa hỗ trợ tăng trưởng và ổn định vĩ mô”, ông Minh nói.
Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, ông Phạm Đức Ấn, thừa nhận áp lực không nhỏ trong việc cân đối lãi suất khi nhu cầu vốn đầu tư của nền kinh tế rất lớn nhưng khả năng huy động gặp nhiều hạn chế. Việc lãi suất huy động tăng đã gián tiếp đẩy lãi suất cho vay lên cao, tạo thêm rào cản tài chính cho doanh nghiệp sản xuất.
Tác động đến thị trường chứng khoán và bất động sản
Ông Đinh Đức Minh, Giám đốc Đầu tư cấp cao của VinaCapital, nhận định thị trường chứng khoán đang chậm nhịp vì lực cản từ lãi suất huy động trong nước tăng mạnh, đẩy biểu lãi suất tại nhiều ngân hàng thương mại lên vùng 8-9%. Trong khi đó, ông Tô Anh Hùng, Giám đốc REFI, cho biết mặt bằng lãi suất nhích tăng cùng việc hết thời hạn ưu đãi tài chính cho các khoản vay mua nhà giai đoạn 2024-2025 đang tạo rào cản lớn cho thị trường bất động sản. Khi lãi suất thả nổi vọt lên hơn 10%/năm từ mức ưu đãi 5-6%/năm ban đầu, chi phí trả gốc và lãi hàng tháng của người mua nhà tăng đáng kể, khiến tâm lý thận trọng hơn và giao dịch chậm lại.
Giải pháp khai thông dòng vốn dài hạn
Hiện nay, tiền gửi huy động phần lớn là ngắn hạn, chưa đáp ứng nhu cầu vay trung và dài hạn lớn của doanh nghiệp. Thị trường đang rất cần phát triển kênh cung ứng vốn dài hạn từ thị trường trái phiếu doanh nghiệp và chứng khoán để giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng. Bà Nguyễn Thị Nga, Quyền Chủ tịch Hội Doanh nhân tư nhân Việt Nam, cho rằng Chính phủ đã điều hành chính sách tài khóa và tiền tệ linh hoạt, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô. Bà đề xuất hoàn thiện cơ chế hỗ trợ lãi suất 2%/năm từ ngân sách nhà nước cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh đầu tư dự án xanh, kinh tế tuần hoàn, đồng thời quy định rõ đối tượng, tiêu chí, nguồn kinh phí để đảm bảo minh bạch, hiệu quả.
Ông Hoàng Việt Anh, Tổng Giám đốc Công ty chứng khoán LPBank (LPBS), cho biết nhu cầu tổng vốn đầu tư của nền kinh tế để đạt mục tiêu tăng trưởng 10% giai đoạn 2026-2030 dự kiến khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong bối cảnh dư địa tín dụng truyền thống đã ở mức cao, việc mở rộng thị trường vốn là tất yếu. Ông kỳ vọng việc đẩy mạnh triển khai thị trường tài sản mã hóa kết hợp với Trung tâm Tài chính quốc tế (IFC) sẽ tạo bước đột phá, thu hút hiệu quả dòng vốn nước ngoài cho các dự án tiềm năng tại Việt Nam. Khi ngân hàng không còn chịu áp lực tài trợ vốn dài hạn, nhu cầu đua lãi suất huy động ngắn hạn sẽ giảm.
Đa dạng hóa nguồn vốn và nâng hạng thị trường
Ông Phan Lê Thanh Long, Chủ tịch AFA Group, đề xuất hệ thống tài chính nên đa dạng hóa danh mục đầu tư của Quỹ Bảo hiểm Xã hội Việt Nam (VSS), kết hợp phát triển các quỹ hưu trí tự nguyện và quỹ mở. Quyết định 3168/QĐ-BTC nhằm giảm tỷ trọng đầu tư trực tiếp từ nhà đầu tư cá nhân, khuyến khích dòng vốn ủy thác qua các quỹ đầu tư chuyên nghiệp để tạo nguồn cung vốn ổn định, dài hạn. Việc nâng hạng thị trường chứng khoán được hậu thuẫn bởi các cải cách như hoàn thiện cơ chế thanh toán, nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL), nâng cao tính minh bạch thông tin và khung pháp lý, hứa hẹn thu hút dòng vốn nước ngoài quy mô lớn và bền vững.
Đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp, các cơ quan quản lý đẩy mạnh xếp hạng tín nhiệm và chuẩn hóa khung pháp lý phát hành. Ở kênh trái phiếu Chính phủ, việc tăng quy mô từng đợt phát hành và duy trì kỳ hạn đa dạng giúp định hình đường cong lãi suất chuẩn. “Sự kết hợp đồng bộ của các trụ cột trên sẽ giúp định hình một thị trường vốn chuyên nghiệp, minh bạch và dồi dào thanh khoản, tạo tiền đề vững chắc để hạ mặt bằng lãi suất và tối ưu hóa chi phí vốn cho doanh nghiệp trong dài hạn”, ông Long nói.
Theo mục tiêu của Chính phủ, đến năm 2030, quy mô thị trường chứng khoán dự kiến đạt 120% GDP và thị trường trái phiếu đạt hơn 56% GDP, riêng trái phiếu doanh nghiệp chiếm khoảng 25% GDP. Điều này phản ánh định hướng chuyển dịch cơ cấu huy động vốn từ phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng sang phát triển mạnh thị trường vốn.
